Ruimte voor de rivier bij Ravenstein
Bij Lobith moet de rivier in 2050 een piekafvoer van 16.500 m³/s aankunnen; nu is dat 15.000 m³/s. Langs de stad Ravenstein ligt een dijktraject van 9 kilometer dat 12.000 inwoners en een bedrijventerrein beschermt. Drie plannen liggen op tafel. A) De dijk 1,2 meter verhogen, kosten €150 miljoen; hiervoor moeten 25 huizen aan de binnenkant van de dijk worden gesloopt. B) Een nevengeul van 4 kilometer door 70 hectare landbouwgrond, kosten €110 miljoen; acht boerenbedrijven moeten verplaatst worden. C) De dijk 300 meter landinwaarts verleggen, kosten €95 miljoen; daarvoor moeten 40 huizen en een klein bedrijventerrein wijken. De provincie wil ook de natuur versterken, zoals afgesproken in de Kaderrichtlijn Water. Bewoners maken zich zorgen over hun huis, boeren over hun grond, en de gemeenteraad wil zo veel mogelijk waterveiligheid voor zo weinig mogelijk geld en overlast.
1. Beargumenteer welk plan de gemeenteraad moet kiezen. Weeg kosten, waterveiligheid, overlast voor bewoners en natuur tegen elkaar af.
Read the worked answer
Vergelijk de plannen op vier punten. Kosten: C (€95 mln) is het goedkoopst, dan B (€110 mln), dan A (€150 mln). Waterveiligheid: A verhoogt de dijk, maar bij een nog hogere piek in de toekomst is dat niet genoeg; B en C geven de rivier meer ruimte, wat ook bij hogere afvoeren blijft werken. Overlast: A kost 25 huizen, C kost 40 huizen plus een bedrijventerrein, B kost acht boerenbedrijven en geen woningen. Natuur: B levert een nevengeul op en past daarmee bij de Kaderrichtlijn Water; A en C leveren geen naturowinst.
Mijn keuze: B. Het is niet het duurste plan, er hoeven geen woningen te verdwijnen, de waterstand daalt structureel en de natuur profiteert mee. Voorwaarde is een goede compensatie voor de acht boeren, anders ontstaat er veel verzet en vertraging.
2. Leg uit hoe een nevengeul de waterstand in de rivier bij hoogwater verlaagt.
Read the worked answer
Bij hoogwater stijgt het water in het zomerbed. Een nevengeul maakt een tweede, parallelle geul die bij hoge afvoer meestroomt. De totale afvoer wordt dan verdeeld over twee geulen, zodat er per geul minder water stroomt en de waterstand in de hoofdgeul daalt. Ook wordt een deel van het water bij het stijgen tijdelijk geborgen in de geul en de uiterwaarden, waardoor de piek later en lager aankomt.
Het effect is het grootst stroomopwaarts van de geul en neemt stroomafwaarts af. Daarom moet je zo'n geul op de juiste plek in het traject leggen en combineren met andere maatregelen, zoals dijkversterking en het verlagen van de uiterwaarden.
3. Een inwoner zegt: 'Zolang er een nevengeul is, kunnen we achter de dijk veilig wonen, ook als de piek in 2100 nog hoger wordt.' Beoordeel deze uitspraak.
Read the worked answer
De uitspraak is te optimistisch. Een nevengeul heeft een vaste capaciteit: hij is berekend op een bepaalde piekafvoer (hier 16.500 m³/s). Wordt de piek door klimaatverandering hoger, dan stroomt er meer water door de hoofdgeul en stijgt de waterstand alsnog. Ook raakt de geul na verloop van tijd begroeid of slibt hij dicht, waardoor de doorstroming afneemt en onderhoud nodig blijft. Waterveiligheid is dus een combinatie van dijken, ruimte voor de rivier én onderhoud, en de wettelijke norm is een toegestane kans op overstroming, geen garantie.
De inwoner heeft gelijk dat de geul helpt, maar niet dat hij alle toekomstige situaties aankan.