VWO Aardrijkskunde cheat sheet

Endogene krachten (platentektoniek, vulkanisme, aardbevingen) bouwen reliëf op; exogene krachten (verwering, erosie, sedimentatie, massabeweging) breken het af.

Platentektoniek: divergente grens = spreiding en oceanische rug; convergente grens = subductie of gebergtevorming; transforme grens = horizontale verschuiving met ondiepe bevingen.

Subductie verklaart de diepzeetrog, het vulkanische eiland- of randgebergte en de diepe aardbevingen langs dezelfde zone (Wadati-Benioffzone).

GIS-vaardigheden: lagen opbouwen (punt, lijn, vlak), projectie en schaal respecteren, en bij overlay-analyses oorzaak (ligging) scheiden van gevolg (patroon).

Kaartlezen: schaal 1:50.000 betekent 1 cm op de kaart = 500 m in werkelijkheid; hoe grootschaliger de kaart, hoe kleiner het afgebeelde gebied en hoe gedetailleerder.

Klimaatclassificatie van Köppen gebruikt temperatuur en neerslag: A (tropisch, koudste maand boven 18 °C), B (droog), C (gematigd), D (continentaal), E (pool).

Waterbalans: neerslag = verdamping + afvoer + verandering van de berging; een negatief bodemwateroverschot leidt tot verdroging, een positief overschot tot uitspoeling of overstroming.

Bevolkingscijfers: natuurlijke groei = geboortecijfer min sterftecijfer; totale groei = natuurlijke groei plus migratiesaldo, uitgedrukt per 1.000 inwoners.

Demografische transitie kent vijf fasen; fase 2 heeft hoge natuurlijke groei door dalende sterfte bij hoog geboortecijfer, fase 5 kan een negatieve natuurlijke groei tonen.

Verstedelijking: urbanisatiegraad = percentage stedelingen van de totale bevolking; urbanisatietempo = jaarlijkse groei van dat aandeel; beide kunnen tegengesteld bewegen.

Landdegradatie en bodemerosie versnellen door ontbossing op hellingen, overbeweiding en intensieve akkerbouw zonder bodembedekking.

Klimaatverandering: versterkt broeikaseffect door extra broeikasgassen; gevolgen verschillen per breedtegraad, met name door veranderingen in neerslagpatronen en zeespiegelstijging.

Globalisering: internationale arbeidsdeling verschuift productie naar lagelonenlanden; transportkosten en communicatietechnologie bepalen de mate van spreiding.

Duurzaamheid als afweging: ecologische voetafdruk vergelijkt het ruimtebeslag van consumptie met het beschikbare biocapaciteit per inwoner.

Bij bronnenanalyse: onderscheid primaire (ruwe meting, telling) en secundaire (bewerkte, samengevatte) data en check of de bronperiode en het ruimtelijke schaalniveau passen bij de vraag.

Ruimtelijke ordening in Nederland: de Nota Ruimte en het Nationaal Milieubeleidsplan sturen op functiescheiding; bij een vraag naar spanning tussen functies benoem je beide belangen expliciet.