VWO Aardrijkskunde flashcards

32 cards. Read the term and the definition here. The deck at the top of this page is optional.

Endogene krachten

Krachten van binnenuit de aarde, zoals platentektoniek en magma-opstijging, die reliëf opbouwen en aardbevingen en vulkanisme veroorzaken.

Exogene krachten

Krachten aan het aardoppervlak, zoals verwering, erosie, sedimentatie en massabeweging, die reliëf afbreken en materiaal verplaatsen.

Divergente plaatgrens

Grens waar twee platen uit elkaar bewegen; magma stijgt op, vormt nieuwe oceanische korst en een oceanische rug met ondiepe aardbevingen.

Convergente plaatgrens

Grens waar platen naar elkaar toe bewegen; bij subductie ontstaan een trog, vulkanisme en diepe aardbevingen, bij botsing gebergtevorming.

Transforme plaatgrens

Grens waar twee platen horizontaal langs elkaar schuiven; er ontstaan sterke ondiepe aardbevingen maar vrijwel geen vulkanisme.

Subductiezone

Zone waar een oceanische plaat onder een andere plaat duikt; verklaart trog, eilandboog of randgebergte en een diepe aardbevingszone.

Verwering

Het uiteenvallen of chemisch afbreken van gesteente ter plaatse, door temperatuurwisselingen, vorst, water of plantenwortels, zonder transport.

Erosie

Het afschuren en wegvoeren van los materiaal door stromend water, wind, ijs of zwaartekracht; het effect hangt af van helling en ondergrond.

Sedimentatie

Het neerleggen van getransporteerd materiaal wanneer de transportkracht afneemt, bijvoorbeeld bij een riviermonding, in een bekken of achter een duin.

Schaal 1:50.000

Eén centimeter op de kaart komt overeen met 50.000 centimeter, dus 500 meter, in werkelijkheid; de kaart beslaat een vrij klein gebied.

Grootschalige kaart

Kaart met een kleine schaalverhouding, zoals 1:10.000, die een klein gebied met veel detail toont, bijvoorbeeld een stadswijk.

Kleinschalige kaart

Kaart met een grote schaalverhouding, zoals 1:5.000.000, die een groot gebied met weinig detail toont, bijvoorbeeld een werelddeel.

Overlay-analyse in GIS

Het combineren van twee of meer ruimtelijke lagen, bijvoorbeeld bodem en bevolkingsdichtheid, om overlappende patronen of geschikte locaties te vinden.

Klimaatclassificatie Köppen

Indeling van klimaten op basis van maandtemperatuur en neerslag, met hoofdgroepen A tot en met E en verdere onderverdeling naar droogte en temperatuur.

Tropisch klimaat (A)

Klimaat waarbij de koudste maand gemiddeld boven 18 °C ligt en er het hele jaar door neerslag valt of een duidelijke droge tijd voorkomt.

Aride klimaat (B)

Droog klimaat waarin de verdamping de neerslag overtreft; de begrenzing wordt bepaald door temperatuur en neerslag samen, niet door temperatuur alleen.

Waterbalans

Boekhouding van water: neerslag is gelijk aan verdamping plus afvoer plus verandering van de berging in bodem, grondwater en oppervlaktewater.

Verdroging

Situatie waarin de waterbalans negatief is of de grondwaterstand daalt, met schade aan natuur en landbouw door te weinig beschikbaar bodemvocht.

Demografische transitie

Model van vijf fasen waarin geboorte- en sterftecijfer zich ontwikkelen bij toenemende welvaart en betere gezondheidszorg, met verschuivende natuurlijke groei.

Natuurlijke bevolkingsgroei

Het verschil tussen het geboortecijfer en het sterftecijfer per 1.000 inwoners per jaar, dus zonder migratie mee te rekenen.

Migratiesaldo

Het verschil tussen het aantal immigranten en emigranten in een gebied over een periode, meestal per 1.000 inwoners per jaar uitgedrukt.

Urbanisatiegraad

Het percentage van de totale bevolking van een gebied dat in stedelijke nederzettingen woont; het geeft de mate van verstedelijking op een moment.

Urbanisatietempo

De jaarlijkse toename van het aandeel stedelingen in de bevolking; een hoog tempo komt vaak voor bij snelle economische groei in ontwikkelingslanden.

Push- en pullfactoren

Omstandigheden die mensen uit een gebied wegduwen, zoals werkloosheid, of juist aantrekken, zoals werkgelegenheid en voorzieningen bij migratie.

Bodemerosie

Het wegspoelen of wegwaaien van de vruchtbare bovenlaag van de bodem, versneld door ontbossing, overbeweiding en akkerbouw op steile hellingen.

Landdegradatie

Het verlies van kwaliteit en productiviteit van land door erosie, verzilting, uitputting of verstedelijking, met gevolgen voor landbouw en voedselzekerheid.

Versterkt broeikaseffect

De toename van de opwarming doordat extra broeikasgassen zoals CO2 en methaan warmtestraling vasthouden die anders naar de ruimte zou ontsnappen.

Zeespiegelstijging

Het stijgen van de gemiddelde zeespiegel door uitzetting van opwarmend water en het smelten van landijs, met risico op overstroming in laaggelegen gebieden.

Internationale arbeidsdeling

De verdeling van productiestappen over landen op basis van kosten en vaardigheden, waardoor mondiale productieketens ontstaan tussen rijke en lagelonenlanden.

Ecologische voetafdruk

De oppervlakte vruchtbaar land en water die nodig is om de consumptie en het afval van een persoon of gebied te ondersteunen.

Biocapaciteit

Het vermogen van ecosystemen in een gebied om natuurlijke hulpbronnen te leveren en afval af te breken; vergelijking met de voetafdruk toont over- of ondergebruik.

Primaire en secundaire data

Primaire data zijn zelf verzamelde ruwe gegevens, zoals een eigen telling; secundaire data zijn door anderen bewerkte of samengevatte gegevens, zoals statistieken.