Konijnen tellen in de duinen: hoeveel zijn het er echt?
Boswachters volgen de konijnenpopulatie in een duingebied van 400 hectare. Begin april vangen ze op 60 willekeurige plekken in totaal 60 konijnen, zetten een klein oormerk en laten de dieren vrij. Twee weken later vangen ze opnieuw 80 konijnen; hiervan dragen 12 een oormerk. In diezelfde twee weken worden 3 gemerkte konijnen dood in het veld gevonden. De boswachters concluderen op basis van deze getallen dat er ongeveer 400 konijnen in het gebied leven, dat is 1 konijn per hectare. Een collega twijfelt: de tweede vangronde viel midden in de periode dat de jonge konijnen uit het hol komen. Ook blijkt dat gemerkte dieren na hun eerste vangst minder snel in de vallen lopen. In augustus breekt myxomatose uit; binnen zes weken verdwijnen er naar schatting 280 konijnen. De vossen in het gebied eten vooral konijnen, maar ook jonge vogels en kevers.
1. Bereken met de vang-terugvangmethode de geschatte populatiegrootte en de dichtheid. Noem daarna twee aannames van deze methode die in deze situatie waarschijnlijk niet kloppen, en beredeneer of de uitkomst van 400 konijnen te hoog of te laag is.
Read the worked answer
Berekening
N = (M × C) / R, met M = 60 gemerkte dieren, C = 80 dieren in de tweede vangst en R = 12 gemerkte dieren in die tweede vangst.
N = (60 × 80) / 12 = 4800 / 12 = 400 konijnen.
Dichtheid = 400 / 400 ha = 1 konijn per hectare.
Aannames die niet kloppen
- Gesloten populatie: er mag geen geboorte, sterfte, immigratie of emigratie zijn. In werkelijkheid komen er in deze periode jonge konijnen bij en sterven er gemerkte dieren (minstens 3 gevonden, dus meer in werkelijkheid).
- Gelijke vangkans: gemerkte en ongemerkte dieren moeten even makkelijk gevangen worden. Gemerkte dieren worden valschuw, dus de kans dat een gevangen dier gemerkt is, wordt te klein.
Richting van de fout
R wordt te laag, en omdat R in de noemer staat, wordt N te hoog geschat. De 400 is dus waarschijnlijk een overschatting; het werkelijke aantal ligt eerder onder de 400. De dichtheid van 1 per hectare is daarmee ook een bovengrens.
2. Beredeneer hoe de vossenpopulatie reageert op de myxomatose-uitbraak, zowel op korte als op langere termijn. Betrek de draagkracht van het gebied en het feit dat de vos een generalist is.
Read the worked answer
Korte termijn (weken tot maanden)
Vossen zijn generalisten: ze kunnen overschakelen op jonge vogels en kevers. Daardoor stort de populatie niet meteen in. Maar per gevangen prooi levert een jonge vogel of kever veel minder energie dan een konijn, en alternatieve prooien zijn bovendien beperkt in aantal. De vossen moeten dus meer tijd en energie besteden aan voedsel zoeken, en de zwakste dieren (jongen, oude of zieke vossen) sterven eerder.
Langere termijn (volgend voorjaar)
De draagkracht van het gebied voor vossen wordt vooral bepaald door het aanbod konijnen; dat aanbod is met 280 dieren afgenomen. De draagkracht daalt dus mee: er passen minder vossen in hetzelfde gebied. Verwacht wordt dat minder vrouwtjes drachtig worden en dat er minder jongen grootkomen, waardoor het aantal vossen met vertraging daalt.
Doorwerking in het ecosysteem
Zolang de vossen er nog zijn, oefenen ze meer druk uit op de alternatieve prooien. Jonge vogels en kevers krijgen het zwaarder, terwijl de konijnen zich door hun snelle voortplanting juist weer kunnen herstellen. De vos werkt hier dus als een schakel die de klap doorgeeft aan de rest van het voedselweb.
3. Na de uitbraak wil de boswachter 20 fokkonijnen uitzetten om de populatie te redden. Geef twee biologische argumenten tegen dit plan en één argument voor. Betrek inteelt, ziektedruk en het herstellend vermogen van konijnen.
Read the worked answer
Argumenten tegen
- Ziektedruk: de myxomatose-virusstam is nog aanwezig in het gebied. Uitgezette dieren hebben geen immuniteit en lopen direct weer infectie op. Bovendien kunnen ze een nieuwe variant binnenbrengen waar de overgebleven, mogelijk resistente, dieren vatbaar voor zijn.
- Inteelt en erfelijke uniformiteit: 20 dieren is een kleine en waarschijnlijk nauw verwante groep. In een kleine populatie stijgt de kans op paring tussen verwanten, waardoor erfelijke ziekten en een lagere vruchtbaarheid de kop opsteken. Ook neemt de genetische variatie af, precies de variatie die nodig is om ziektes het hoofd te bieden.
Argument voor
Konijnen planten zich snel voort: een vrouwtje kan meerdere worpen per jaar krijgen. Als de uitzet de restpopulatie net over een kritische grens heen helpt, kan de populatie zich binnen één of twee seizoenen vanzelf herstellen. Het effect is dus groot ten opzichte van de kleine ingreep.
Afweging
Het plan werkt alleen als de uitgezette dieren gezond, genetisch gevarieerd en immuun zijn, en als de draagkracht van het gebied nog voldoende is. Zonder die voorwaarden overheerst het risico.