HAVO Biologie flashcards

32 cards. Read the term and the definition here. The deck at the top of this page is optional.

Mitochondrium

Celorganel met dubbel membraan waarin aerobe dissimilatie plaatsvindt; hier wordt glucose met zuurstof afgebroken tot koolstofdioxide en water, waarbij ATP als bruikbare energie vrijkomt.

Chloroplast

Groen celorganel met bladgroenkorrels waarin fotosynthese gebeurt; lichtenergie wordt vastgelegd in glucose, met koolstofdioxide en water als grondstoffen en zuurstof als afvalproduct.

Osmose

Diffusie van water door een半doorlaatbaar membraan van een plaats met veel water naar een plaats met minder water; dit gebeurt zonder energiekosten en drijft turgordruk in plantencellen.

Actief transport

Verplaatsing van stoffen door een membraan tegen de concentratiegradiënt in, met behulp van transporteiwitten en ATP als energiebron; bijvoorbeeld de natrium-kaliumpomp in zenuwcellen.

Enzym

Eiwit dat een biochemische reactie versnelt door aan een specifiek substraat te binden op de actieve plaats; werking hangt af van temperatuur en pH en stopt bij denaturatie.

Transcriptie

Het overschrijven van een stuk DNA in de celkern naar een enkelstrengs mRNA-molecuul, dat daarna de kern verlaat en als bouwinstructie dient bij de eiwitsynthese.

Translatie

Het vertalen van het mRNA-codon naar een keten aminozuren aan het ribosoom, waarbij tRNA de juiste aminozuren aanvoert en de volgorde het uiteindelijke eiwit bepaalt.

Mitose

Celdeling waarbij één cel twee genetisch identieke diploïde dochtercellen vormt; dient voor groei, vervanging van cellen en ongeslachtelijke voortplanting bij organismen.

Meiose

Reductiedeling die uit één diploïde cel vier haploïde geslachtscellen maakt; crossing-over en herschikking van chromosomen zorgen voor genetische variatie in nakomelingen.

Dominant en recessief

Een dominant allel bepaalt het fenotype ook als er maar één kopie aanwezig is; een recessief allel komt alleen tot uiting bij twee kopieën, dus bij een homozygoot genotype.

Kruisingsschema

Tabel waarin je de gameten van beide ouders combineert om de kans op genotypes en fenotypen van nakomelingen te voorspellen, bijvoorbeeld bij de kruising Aa maal Aa.

Natuurlijke selectie

Proces waarbij individuen met gunstige erfelijke eigenschappen meer nakomelingen krijgen, waardoor die allelen in frequentie toenemen en de populatie zich aanpast aan de omgeving.

Negatieve terugkoppeling

Regelmechanisme waarbij een afwijking van de normwaarde een reactie uitlokt die de afwijking tegengaat; zo blijven bloedglucose, lichaamstemperatuur en osmotische waarde stabiel.

Insuline

Hormoon uit de eilandjes van Langerhans in de alvleesklier dat de opname van glucose in cellen stimuleert en de bloedglucose verlaagt na een maaltijd.

Glucagon

Hormoon uit de alvleesklier dat de omzetting van glycogeen in glucose in de lever stimuleert, waardoor de bloedglucose stijgt bij vasten of lichamelijke inspanning.

Synaps

Contactplaats tussen twee zenuwcellen waar een impuls wordt overgedragen via neurotransmitters; de overdracht verloopt in één richting en kost tijd, de synaptische vertraging.

Antistof

Eiwit gevormd door plasmacellen dat specifiek aan een antigeen van een ziekteverwekker bindt en die zo onschadelijk maakt; bij een tweede infectie reageren geheugencellen sneller.

Vaccinatie

Toediening van verzwakte of gedode ziekteverwekkers of antigenen, waardoor het immuunsysteem geheugencellen vormt en bij latere infectie sneller en sterker reageert.

Dubbele bloedsomloop

Bloedstelsel met twee circuits: de longcirculatie voert bloed langs de longen voor zuurstofopname, de lichaamscirculatie voert zuurstofrijk bloed naar organen en weefsels.

Gaswisseling in longblaasjes

Uitwisseling van zuurstof en koolstofdioxide tussen lucht en bloed via een groot, dun en vochtig oppervlak; zuurstof bindt aan hemoglobine en koolstofdioxide diffundeert naar de lucht.

Vertering van zetmeel

Zetmeel wordt in de mond door amylase in het speeksel afgebroken tot maltose en later in de dunne darm tot glucose, dat via de darmwand wordt opgenomen in het bloed.

Pepsine

Eiwitsplitsend enzym in het maagsap dat bij een sterk zure pH werkt; het breekt eiwitten af tot kleinere peptiden, die in de dunne darm verder worden verteerd.

Producent

Organisme dat met fotosynthese zelf organische stoffen maakt uit koolstofdioxide en water, zoals een plant of alg; het vormt de basis van elk voedselweb.

Reducent

Organisme zoals bacteriën of schimmels dat dode resten van organismen afbreekt tot minerale stoffen, waardoor koolstof en stikstof weer beschikbaar komen in de kringloop.

Energiestroom in voedselweb

Slechts een klein deel van de energie gaat naar het volgende trofische niveau; de rest gaat verloren als warmte bij verbranding en als onverteerbare resten.

Koolstofkringloop

Kringloop waarin koolstof via fotosynthese uit koolstofdioxide in organische stoffen terechtkomt en via dissimilatie en verbranding weer als koolstofdioxide vrijkomt.

Stikstofkringloop

Kringloop waarin stikstofbindende bacteriën stikstof uit de lucht vastleggen, planten nitraat opnemen, en reducenten en nitrificeerders stikstof weer beschikbaar maken.

Genotype en fenotype

Het genotype is de erfelijke informatie in het DNA, het fenotype is het waarneembare uiterlijk; het fenotype komt tot stand door genotype en invloeden uit het milieu samen.

Homozygoot en heterozygoot

Homozygoot betekent twee gelijke allelen voor een eigenschap, heterozygoot betekent twee verschillende allelen; bij heterozygoot bepaalt het dominante allel het fenotype.

DNA-bouw

DNA bestaat uit twee complementaire strengen nucleotiden met basen adenine, thymine, cytosine en guanine; adenine paart met thymine en cytosine met guanine.

Mutatie

Verandering in de volgorde van basen in het DNA; een mutatie in een geslachtscel kan worden doorgegeven aan nakomelingen en is een bron van nieuwe erfelijke variatie.

Turgordruk

Waterdruk in een plantencel doordat water de vacuole binnendringt; de druk houdt kruidachtige delen stevig, en bij waterverlies verslapt de cel en verwelkt de plant.