Zelfregulatie en homeostase
Homeostase betekent dat je inwendig milieu binnen nauwe grenzen constant blijft: temperatuur, glucoseconcentratie, pH en watergehalte. Het examen vraagt steeds hetzelfde patroon: welke receptor meet de afwijking, welk regelcentrum vergelijkt met de norm, welke effector grijpt in, en hoe remt het resultaat het oorspronkelijke proces.
Negatieve terugkoppeling
Bij negatieve terugkoppeling remt het effect de oorzaak. Stijgt je bloedsuiker, dan zorgen de betacellen in de eilandjes van Langerhans van de alvleesklier voor insuline. Lever- en spiercellen nemen meer glucose op en zetten die om in glycogeen, waardoor de glucoseconcentratie daalt. Daalt hij te ver, dan maken de alfacellen glucagon vrij; de lever breekt glycogeen af en geeft glucose af aan het bloed. Zo blijft de waarde rond de norm.
Temperatuur en water
Bij warmte zet de hypothalamus bloedvaten in de huid wijd open (vasodilatatie) en stimuleert hij zweetklieren; bij kou vernauwen de huidvaten en ga je rillen, waarbij spierverbranding warmte levert. De waterhuishouding loopt via ADH uit de hypofyse-achterkwab: veel ADH betekent meer terugresorptie van water in de nierbuisjes en dus minder, maar geconcentreerdere urine.
Uitgewerkt voorbeeld
Na een broodje stijgt de glucose in je bloed. Receptoren in de alvleesklier registreren dit, de betacellen geven insuline af, en in lever en spieren wordt glucose opgeslagen als glycogeen. De glucose daalt en de prikkel voor insulineafgifte verdwijnt: de regelaar wordt geremd door zijn eigen effect. Dat is precies wat negatieve terugkoppeling betekent.
Waar punten verloren gaan
Schrijf niet dat insuline glucose afbreekt of verteert; het regelt de opname en opslag. Verwar negatieve terugkoppeling niet met een negatief gevolg. Haal type 1 (geen insuline, auto-immuun) en type 2 (cellen reageren minder op insuline) niet door elkaar. En onthoud: zenuwen werken snel en plaatselijk, hormonen via het bloed trager en overal.