Relaties en ecosystemen
Ecologie gaat over relaties tussen organismen onderling en met hun omgeving. Het examen vraagt vaak om een voedselweb te lezen, om energiestromen te berekenen en om populatieveranderingen te verklaren.
Voedselweb en energiestroom
Een voedselketen begint bij producenten: planten en algen leggen met fotosynthese energie vast in organische stoffen. Consumenten eten die op, reducenten (bacteriën en schimmels) breken dood organisch materiaal af en maken de mineralen weer beschikbaar. In een voedselweb wijst de pijl naar de soort die de energie opneemt, dus van prooi naar predator.
Per stap naar een hoger trofisch niveau blijft ongeveer 10% van de energie beschikbaar. De rest gaat verloren als warmte bij verbranding en als onverteerbare resten in uitwerpselen. Daarom zijn voedselketens zelden langer dan vier of vijf schakels.
Populaties
De grootte van een populatie wordt bepaald door geboorte, sterfte, immigratie en emigratie. De draagkracht van het milieu is het maximum aantal individuen dat een gebied kan ondersteunen. Prooi- en predatoraantallen schommelen in de tijd, waarbij de piek van de predator vaak achterloopt op die van de prooi.
Uitgewerkt voorbeeld
In een weiland bevat het gras 40 000 kJ. Konijnen leggen daarvan ongeveer 10% vast in hun eigen weefsel: 4 000 kJ. De vos die konijnen eet, houdt daar weer 10% van over: 400 kJ. De 36 000 kJ die uit de keten verdwijnt, is niet weg uit het ecosysteem, maar verlaat de keten als warmte of als mest. Reken bij zo'n vraag altijd per stap, niet in één keer over alle niveaus.
Waar punten verloren gaan
Draai de pijlen in een voedselweb niet om. Zet reducenten niet als laatste schakel in de keten alsof ze consumenten zijn. En zeg niet dat een individu zich aanpast en daardoor evolueert; het gaat om populaties.