Jayden meet 3,2 mmol/L voor de training
Jayden is 13 jaar en heeft diabetes type 1. Hij gebruikt een insulinepomp en meet zijn glucose met een sensor. Om 12.00 uur heeft hij zijn normale lunch gegeten en daarbij insuline gekregen. Om 15.45 uur, vlak voor de voetbaltraining, voelt hij zich raar: hij trilt, zweet, heeft hoofdpijn en kan slecht nadenken. Een vriendje leest de sensor af: 3,2 mmol/L. Jayden heeft vandaag al twee keer een lage waarde gehad. Hij wil toch meetrainen, want zaterdag is de belangrijke wedstrijd. De training duurt 75 minuten en het is warm. In zijn tas zitten een zak chips, een pakje appelsap, een reep chocolade en zijn insulinepomp met reserveinsuline. De trainer twijfelt: hij heeft geleerd dat suiker slecht is bij diabetes en wil Jayden liever water laten drinken en laten rusten.
1. Wat is er op dit moment aan de hand met Jaydens glucosewaarde en wat moet er als eerste gebeuren? Kies uit zijn tas het beste middel en leg uit waarom de andere producten minder geschikt zijn.
Read the worked answer
Wat is er aan de hand: 3,2 mmol/L is te laag (hypoglykemie). Trillen, zweten, hoofdpijn en niet helder kunnen nadenken zijn typische verschijnselen.
Eerste stap: Snel opneembare koolhydraten geven, ongeveer 15 tot 20 gram. Het pakje appelsap is de beste keuze: het is vloeibaar, bevat bijna alleen suiker en komt daardoor binnen enkele minuten in het bloed.
Waarom de andere producten minder geschikt zijn: Chips en chocolade bevatten veel vet. Vet vertraagt de opname van suiker in de darm, dus het duurt veel te lang voordat de glucose stijgt. Water verandert niets aan de glucosewaarde; Jayden heeft suiker nodig, geen vocht.
Vervolg: Na 15 minuten opnieuw meten. Pas meetrainen als de waarde weer boven ongeveer 5 tot 6 mmol/L is, en dan met een extra koolhydraatje vooraf. Nu insuline geven zou het nog erger maken. Raakt hij buiten bewustzijn, dan mag hij niets meer in de mond en moet er een ambulance komen.
2. Leg uit waardoor Jaydens glucose zo laag is geworden. Betrek de werking van insuline en de training in je antwoord.
Read the worked answer
Insuline: Insuline is een hormoon dat cellen de boodschap geeft om glucose uit het bloed op te nemen. Na een maaltijd stijgt de glucose; insuline zorgt dat die weer daalt en dat glucose in spieren en lever wordt opgeslagen.
Wat er vandaag misgaat: Jayden kreeg om 12.00 uur insuline bij zijn lunch. Die insuline werkt nog uren door. Tegelijk gebruikt een spier tijdens inspanning veel glucose, ook zonder extra insuline.
Bij iemand zonder diabetes: Het lichaam remt de eigen insulineproductie af en maakt andere hormonen aan, zodat de glucose niet te ver zakt.
Bij diabetes type 1: Jayden maakt zelf geen insuline meer. Zijn pomp geeft een dosis die niet automatisch meebeweegt met de training. De combinatie van nog werkende insuline, warmte, 75 minuten sporten en geen extra eten laat zijn glucose dus zakken. Daarom moet hij vóór het sporten eten of de dosis aanpassen, in overleg met zijn behandelaar.
3. Stel dat Jayden om 15.45 uur 18,5 mmol/L had gemeten, met veel dorst en veel plassen. Zou het advies dan hetzelfde zijn? Leg uit.
Read the worked answer
Nee, het advies is dan heel anders. 18,5 mmol/L is veel te hoog (hyperglykemie). Dorst en veel plassen passen daarbij: het lichaam probeert het teveel aan glucose via de urine kwijt te raken en trekt daarbij water mee.
Wat er moet gebeuren: Insuline bijgeven volgens zijn schema, veel water drinken en controleren op ketonen. Niet gaan sporten.
Waarom sporten hier gevaarlijk is: Bij een tekort aan insuline kan glucose de spieren niet in. De spieren verbranden dan vet en er ontstaan zure ketonen. Sporten versterkt dat effect en kan leiden tot een levensgevaarlijke situatie.
Verschil in één zin: Bij 3,2 mmol/L moet er suiker bij en mag hij pas sporten als de waarde hersteld is; bij 18,5 mmol/L moet er insuline bij en moet hij rusten tot de waarde daalt. Dezelfde klacht 'ik voel me raar' vraagt dus om een meting en om een tegengesteld advies.