Groene vijver met dode vissen
Bewoners van een nieuwbouwwijk hebben een vijver van ongeveer 40 m² en 1,2 m diep. Het water is de laatste twee zomers groen geworden en er groeit veel kroos. In augustus vinden bewoners 's ochtends vroeg dode vissen, terwijl er in de middag geen nieuwe dode vissen bijkomen. Een vrijwilliger meet met een zuurstofmeter: om 6.00 uur 4 mg/L en om 16.00 uur 11 mg/L. Aan de rand van de vijver ligt een gazon dat met kunstmest wordt behandeld; bij regen stroomt het water de vijver in. Ook wordt er brood gevoerd aan de eenden. Verder staat de vijver de hele dag in de zon en is er weinig doorstroming. De bewoners willen het liefst meteen extra vis uitzetten om het ecosysteem te herstellen.
1. Verklaar met een voedselketen waarom de vijver groen is geworden en waarom er juist 's ochtends dode vissen worden gevonden en niet in de middag.
Read the worked answer
Voedselketen: kunstmest bevat nitraat en fosfaat, en die komen met regen in de vijver. Waterplanten en algen gebruiken die stoffen en groeien snel. Watervlooien eten de algen en vissen eten de watervlooien. Bij veel mest groeien de algen zo hard dat ze niet meer opgegeten worden: het water wordt groen.
Waarom dode vissen 's ochtends: Algen leven kort. Ze sterven, zakken naar de bodem en worden afgebroken door bacteriën. Bij die afbraak gebruiken de bacteriën zuurstof uit het water. Overdag maken algen door fotosynthese zuurstof, 's nachts niet: dan gebruiken ook de algen zuurstof. Vlak voor zonsopkomst is het zuurstofgehalte dus het laagst (4 mg/L om 6.00 uur). Vissen halen zuurstof uit het water via hun kieuwen en sterven dan. Om 16.00 uur is het gehalte 11 mg/L door fotosynthese; dan gaan er geen vissen dood.
Conclusie: Niet de mest zelf, maar zuurstofgebrek door de algenbloei doodt de vissen.
2. Is het uitzetten van extra vis een goede oplossing? Onderbouw je antwoord met het effect van meer vis op zuurstof en algen.
Read the worked answer
Nee, extra vis uitzetten maakt het probleem waarschijnlijk groter.
Zuurstof: Elke vis gebruikt zuurstof voor celademhaling, ook 's nachts. Meer vissen betekent meer zuurstofverbruik, juist op het moment dat het gehalte al het laagst is.
Voedingsstoffen: Vispoep en voerresten komen in het water. Daarmee komt er nog meer nitraat en fosfaat in de vijver, waardoor de algen harder groeien. Zo ontstaat een vicieuze cirkel.
Voedselketen: Meer vis eet wel meer watervlooien, maar die watervlooien eten juist de algen. Vissen vreten de algeneters weg, waardoor de algen nog vrijer groeien.
Beter: eerst de oorzaak aanpakken, namelijk de toevoer van voedingsstoffen stoppen. Pas als het water weer helder is en het zuurstofgehalte stabiel blijft, kan voorzichtig aan vis worden gedacht. Uitzetten zonder de bron aan te pakken is dweilen met de kraan open.
3. Geef drie maatregelen die de bewoners kunnen nemen en leg bij elke maatregel uit welk deel van het probleem je ermee aanpakt.
Read the worked answer
Maatregel 1 – geen kunstmest meer op het gazon en geen grasmaaisel in de vijver. Je pakt de bron van nitraat en fosfaat aan, de eerste schakel van het probleem. Zonder mest groeien de algen minder.
Maatregel 2 – een bufferstrook van planten tussen gazon en vijver of een verhoogde rand. Regenwater stroomt dan niet rechtstreeks de vijver in. Je vermindert de toevoer van voedingsstoffen via afspoeling.
Maatregel 3 – niet meer brood voeren aan de eenden. Brood wordt niet volledig gegeten, blijft in het water en wordt afgebroken. Bij die afbraak gebruiken bacteriën zuurstof en komen voedingsstoffen vrij. Stop je het voeren, dan daalt zowel het zuurstofverbruik als de voedselrijkdom.
Extra mogelijk: een deel van de algen en het kroos verwijderen, of zorgen voor meer doorstroming en schaduw. Dat werkt alleen als de bron is aangepakt, anders komen de algen snel terug.