Bruine konijnen met witte jongen
Een fokker van konijnen heeft een bruin mannetje en een bruin vrouwtje. Bruine vacht (B) is dominant over witte vacht (b). In twee nesten krijgen ze samen 12 jongen: 9 bruin en 3 wit. De fokker had verwacht dat alle jongen bruin zouden zijn, want beide ouders zijn bruin. Van de ouders is geen stamboom bekend. Hij wil graag een bruin jong uitkiezen dat hij later kan gebruiken om alleen maar bruine jongen te fokken, en vraagt zich af of dat kan. Een van de bruine jongen valt op door zijn grootte; de fokker wil die met een wit vrouwtje laten paren om te testen. Er is ruimte voor één nest van ongeveer 6 jongen. De fokker heeft ook twee witte konijnen die samen jongen kunnen krijgen.
1. Verklaar met genotypen en een kruisingsschema hoe twee bruine ouders samen witte jongen kunnen krijgen. Geef ook de verwachte verhouding en leg uit waarom de fokker 9 bruin en 3 wit kreeg in plaats van precies 3 op 1 per nest.
Read the worked answer
Genotypen: Bruin is dominant (B), wit is recessief (bb). Een bruin konijn kan BB of Bb zijn. Omdat er witte jongen geboren worden, moet elk wit jong een b-allel van de vader en een b-allel van de moeder hebben gekregen. Beide ouders zijn dus heterozygoot: Bb × Bb.
Kruisingsschema: Bb × Bb geeft de mogelijkheden BB, Bb, Bb en bb. Dus 1/4 BB (bruin), 2/4 Bb (bruin) en 1/4 bb (wit). Dat is een verwachte verhouding van 3 bruin op 1 wit.
Wat de fokker zag: 9 bruin en 3 wit past bij die verhouding, maar dat is toeval. Bij 12 jongen mogen de uitkomsten best afwijken: 8 en 4 of 10 en 2 zijn ook heel goed mogelijk. Elke paring is een nieuwe kans van 25% op wit, net als bij het opgooien van een munt. Bij kleine aantallen zie je de verhouding 3 op 1 daarom niet altijd precies.
2. Kan de fokker met zekerheid een bruin jong kiezen dat alleen bruine jongen zal krijgen? Leg uit hoe hij dat kan testen en welke uitslagen hij dan kan verwachten.
Read the worked answer
Nee, aan het uiterlijk kun je niet zien of een bruin jong BB of Bb is. Beide zijn bruin. Alleen een testkruising geeft uitsluitsel.
De test: Laat het gekozen bruine jong paren met een wit vrouwtje (bb). Zij geeft altijd een b-allel door, dus elk jong laat zien welk allel het bruine ouder gaf.
Uitkomst 1: Alle jongen zijn bruin. Dan is het bruine ouder waarschijnlijk BB: elk jong kreeg een B en werd Bb (bruin).
Uitkomst 2: Er komen witte jongen (bb). Dan was het bruine ouder Bb en gaf het soms een b.
Let op de zekerheid: Bij een nest van 6 jongen is uitkomst 1 geen sluitend bewijs. Een Bb-ouder geeft met 50% kans een b; de kans dat er bij 6 jongen toevallig geen wit bij zit, is (1/2)^6 ≈ 1,6%. Dat is klein, maar niet nul. Wil de fokker zekerheid, dan moet hij meerdere nesten afwachten of het dier laten onderzoeken.
3. Twee witte konijnen krijgen samen jongen. Hoe groot is de kans dat een jong bruin is? Leg uit met een kruisingsschema.
Read the worked answer
De kans is 0%. Wit is recessief, dus een wit konijn heeft genotype bb. Zo'n dier kan alleen het allel b doorgeven.
Kruising: bb × bb geeft alleen bb. Alle jongen krijgen van beide ouders een b en zijn dus wit. Er is in deze paring geen B-allel aanwezig, dus er kan geen bruin jong ontstaan.
Wat dit laat zien: Een eigenschap die niet in de genen van de ouders zit, kan niet bij de jongen verschijnen. Recessieve eigenschappen kunnen wel verborgen blijven bij heterozygote ouders (Bb), maar bij twee witte ouders is er niets verborgen: beide ouders zijn volledig b.
Als je wél bruine jongen wilt: minstens één ouder moet een B-allel hebben. Een witte ouder met een bruine ouder (Bb of BB) geeft 50% of 100% bruine jongen, afhankelijk van het genotype van de bruine ouder.