Cel en organisme
Dit domein gaat over de bouw en werking van cellen en hoe cellen samen een organisme vormen. Het examen toetst vooral celonderdelen en hun functie, verschillen tussen plantaardige en dierlijke cellen, ordening van cel tot organisme en het werken met de microscoop.
Celonderdelen
- Celmembraan: dun vlies om de cel; regelt wat in en uit gaat.
- Cytoplasma: vloeistof waarin de celonderdelen liggen.
- Celkern: bevat erfelijk materiaal en regelt de cel.
- Bladgroenkorrels: alleen in groene delen; maken glucose met fotosynthese.
- Vacuole: met celvocht; geeft stevigheid.
- Celwand: stevige laag om plantencellen; niet hetzelfde als het celmembraan.
Plant, dier en schimmel
Een plantaardige cel heeft een celwand, bladgroenkorrels en meestal een grote vacuole. Een dierlijke cel heeft geen celwand en geen bladgroenkorrels. Een schimmelcel heeft wel een celwand, maar geen bladgroenkorrels.
Van cel tot organisme
De ordening is: cel → weefsel → orgaan → orgaanstelsel → organisme. Spiercellen vormen spierweefsel; meerdere weefsels vormen bijvoorbeeld de maag; maag en darmen vormen het spijsverteringsstelsel.
Microscoop
De vergroting is de vergroting van het oculair maal die van het objectief. Bij 10× en 40× is dat 400×. Begin met een lage vergroting, scherpstellen met de grove knop, daarna met de fijne knop.
Werkvoorbeeld. Een cel is in werkelijkheid 0,05 mm breed. Bij 400× lijkt hij 0,05 × 400 = 20 mm breed. Je vermenigvuldigt dus; je telt de vergrotingen niet op.
Veelgemaakte fouten. Een celwand en celmembraan door elkaar halen; denken dat alle plantencellen bladgroenkorrels hebben; de vergrotingen optellen; een vacuole als lege ruimte zien.