Mens en gezondheid
Dit domein gaat over het lichaam en gezondheid. Het examen vraagt naar vertering en opname, bloedsomloop en ademhaling, en naar factoren die gezondheid beïnvloeden, zoals leefstijl, ziekteverwekkers en afweer.
Vertering en opname
Voedingsstoffen worden met behulp van enzymen afgebroken tot kleine moleculen. Zetmeel wordt al in de mond door speekselamylase afgebroken; in de maag werkt het enzym niet meer door het zure milieu. In de twaalfvingerige darm breken enzymen uit de alvleesklier verder af. Gal uit de lever emulgeert vetten: het verdeelt vet in kleine druppeltjes, maar verteert het niet. Opname gebeurt vooral in de dunne darm via darmvlokken, die het oppervlak vergroten.
Bloedsomloop en ademhaling
Het hart pompt bloed in een dubbele bloedsomloop. Slagaders voeren bloed van het hart af, aders naar het hart toe. Haarvaten hebben dunne wanden voor uitwisseling. In de longblaasjes gaat zuurstof naar het bloed en koolstofdioxide terug naar de lucht door diffusie.
Gezondheid en afweer
Leefstijlfactoren zoals roken, alcohol, weinig beweging en ongezond eten verhogen het risico op ziekten. Vaccinatie laat het lichaam antistoffen maken zonder echte ziekte. Hygiëne remt verspreiding van ziekteverwekkers.
Werkvoorbeeld. Een boterham bevat veel zetmeel. Leg uit hoe de glucose in het bloed komt. Speekselamylase begint de afbraak in de mond; in de dunne darm maken enzymen uit de alvleesklier er glucose van; glucose wordt via darmvlokken opgenomen in het bloed en naar de lever vervoerd.
Veelgemaakte fouten. Beweren dat slagaders altijd zuurstofrijk bloed bevatten: de longslagader niet. Denken dat gal vet verteert: gal emulgeert alleen. Verwarren van bestanddelen van bloed en voedingsstoffen.