Planten en dieren
Dit domein behandelt de planten- en dierenwereld: fotosynthese, transport in planten, voortplanting en de kenmerken en aanpassingen van dieren. Het examen toetst of je processen kunt koppelen aan organen en of je kunt uitleggen waarom een organisme in zijn omgeving kan leven.
Fotosynthese en transport
Fotosynthese: koolstofdioxide + water + licht → glucose + zuurstof. Dit gebeurt in bladgroenkorrels. Ademhaling gebeurt dag en nacht en is het omgekeerde proces. Wortelharen nemen water en mineralen op. Xyleem vervoert water en mineralen omhoog; floëem vervoert glucose. Huidmondjes regelen gaswisseling en verdamping.
Voortplanting bij planten
Bestuiving is het overbrengen van stuifmeel naar de stempel. Daarna groeit een stuifmeelbuis naar de eicel: bevruchting. Uit de bevruchte eicel ontstaat een zaad; het vruchtbeginsel wordt een vrucht. Zaden worden verspreid door wind, water, dieren of de plant zelf.
Dieren
Gewervelden hebben een wervelkolom: vissen, amfibieën, reptielen, vogels en zoogdieren. Elk heeft kenmerken en aanpassingen aan zijn leefomgeving, zoals kieuwen bij vissen, veren bij vogels en isolatie bij zoogdieren.
Werkvoorbeeld. Een plant staat op een warme dag in de zon en verwelkt. De verdamping via de huidmondjes is groter dan de wateropname door de wortels. De cellen verliezen water en stevigheid; de huidmondjes gaan dicht om waterverlies te beperken.
Veelgemaakte fouten. Denken dat planten alleen ademhalen in het donker; bestuiving en bevruchting door elkaar halen; watertransport in het floëem plaatsen; denken dat bladgroenkorrels in alle plantencellen zitten.