Ecosystemen en milieu
Dit domein gaat over samenlevingen van organismen en hun omgeving. Het examen vraagt naar voedselrelaties, kringlopen, populaties en de invloed van de mens op ecosystemen, met nadruk op oorzaak en gevolg.
Voedselrelaties
Producenten maken glucose met fotosynthese. Consumenten eten planten of andere dieren; reducenten breken dode resten af. In een voedselketen wijst de pijl naar de consument: gras → konijn → vos. De pijl betekent dus niet 'wordt gegeten door', maar 'energie gaat naar'. In een voedselweb staan meerdere ketens. Bij elke stap gaat veel energie verloren als warmte; daarom zijn er meestal weinig toppredatoren.
Kringlopen en evenwicht
Koolstofdioxide wordt via fotosynthese vastgelegd en komt via ademhaling en afbraak weer vrij. Populaties worden beïnvloed door voedsel, ruimte, ziekten en vijanden. Een evenwicht betekent niet dat aantallen nooit veranderen, maar dat schommelingen worden opgevangen.
Mens en milieu
Meststoffen en afvalwater kunnen eutrofiering veroorzaken: algen groeien sterk, planten sterven, reducenten gebruiken zuurstof en vissen stikken. Ook ontbossing, vervuiling en klimaatverandering beïnvloeden biodiversiteit. Duurzaam gebruik houdt rekening met herstel en met volgende generaties.
Werkvoorbeeld. Door meststof komt veel fosfaat in een vijver. Algen groeien sterk; onder water komt minder licht, waterplanten sterven; reducenten breken de resten af en gebruiken zuurstof; vissen krijgen zuurstofgebrek.
Veelgemaakte fouten. Pijlen in een voedselketen omdraaien; reducenten als producenten zien; denken dat energie wordt hergebruikt; eutrofiering alleen als 'vies water' beschrijven zonder gevolg.