Erfelijkheid en evolutie
Dit domein gaat over erfelijke eigenschappen en over hoe populaties in de loop van de tijd veranderen. Het examen toetst chromosomen en genen, het opstellen en interpreteren van kruisingsschema's en de basis van natuurlijke selectie.
Chromosomen, genen en allelen
Een mens heeft 46 chromosomen: 23 paren. In elke lichaamscel zitten dezelfde chromosomen. Een gen is een stukje DNA dat codeert voor een eigenschap. Van een gen heb je twee allelen, één van elke ouder. Je genotype is de combinatie van allelen; je fenotype is wat je ziet. Een dominant allel zie je al bij één kopie; een recessief allel alleen bij twee kopieën. Iemand met één recessief allel en een dominant uiterlijk is drager.
Kruisingen
Bij een kruising maak je eerst de geslachtscellen: elk krijgt één allel. Daarna combineer je ze in een kruisingsschema. De geslachtsbepaling: XX is vrouw, XY is man; de vader bepaalt dus het geslacht van een kind.
Evolutie
Binnen een soort bestaan verschillen (variatie). Individuen die beter zijn aangepast, overleven vaker en geven hun allelen door. Natuurlijke selectie is geen bewust plan; mutaties ontstaan toevallig en kunnen voordelig, neutraal of nadelig zijn. Fossielen en verwantschap ondersteunen evolutie.
Werkvoorbeeld. Twee heterozygote ouders Aa × Aa. Geslachtscellen: A of a. Schema: AA, Aa, Aa, aa. Fenotypeverhouding is 3 dominant : 1 recessief. De kans op een recessief fenotype is 25%.
Veelgemaakte fouten. Genotype en fenotype verwisselen; denken dat een dominant allel 'sterker' is; de kans op aa berekenen als 1 op 2; evolutie als doelgericht voorstellen.