Gezin De Vries: inkomen stijgt 5%, maar de koopkracht niet
Gezin De Vries heeft in 2022 een netto maandinkomen van € 3.200. In 2023 stijgt dat naar € 3.360. Het CBS meldt dat het consumentenprijsindexcijfer (CPI) in 2023 104,2 is, met 2022 = 100. Het gezin besteedt zijn geld zo: huur 25%, energie 12%, boodschappen 18% en overige bestedingen 45%. In 2023 stijgt de huur met 4%, de energierekening met 22% en de boodschappen met 9%. De overige bestedingen blijven in prijs gelijk. In 2022 betaalde het gezin € 950 huur, € 180 energie en € 420 aan boodschappen per maand. Het gezin wil volgend jaar een auto kopen en vraagt zich af of dat er nog in zit.
1. Bereken het indexcijfer van het nominale inkomen en het reële indexcijfer. Hoeveel procent is de koopkracht van het gezin gestegen?
Read the worked answer
Nominaal indexcijfer
- (€ 3.360 / € 3.200) × 100 = 105
- Het inkomen stijgt dus met 5%.
Reëel indexcijfer
- (105 / 104,2) × 100 = 100,8
Koopkracht
- 100,8 − 100 = +0,8%
Wat betekent dat? Het gezin gaat er wel op vooruit, maar nauwelijks. Het inkomen stijgt met 5% en de gemiddelde prijzen met 4,2%, waardoor er maar 0,8% overblijft. Van de € 160 extra inkomen is € 160 − (0,008 × € 3.200) = € 134,40 nodig om de prijsstijging bij te benen; slechts ongeveer € 25,60 per maand is echte winst. Een auto kopen met een maandlast van honderden euro's kan hier niet uit.
2. Bereken met de wegingsfactoren de eigen inflatie van het gezin en vergelijk die met het CPI van 104,2. Verklaar het verschil.
Read the worked answer
Gewogen prijsstijging
- Huur: 0,25 × 4% = 1,00
- Energie: 0,12 × 22% = 2,64
- Boodschappen: 0,18 × 9% = 1,62
- Overig: 0,45 × 0% = 0,00
- Totaal: 1,00 + 2,64 + 1,62 + 0,00 = 5,26%
Het eigen indexcijfer is dus 105,3, tegenover een CPI van 104,2.
Verklaring Het CPI is een gemiddelde over alle huishoudens in Nederland. Het gezin De Vries geeft relatief veel uit aan energie, en juist energie stijgt met 22%. Bij een gemiddeld huishouden weegt energie minder zwaar en de overige bestedingen (die niet stijgen) zwaarder. Daardoor ervaart dit gezin een hogere inflatie dan gemiddeld.
Gevolg voor de koopkracht
- Reëel ten opzichte van het CPI: 105 / 104,2 × 100 = 100,8 (+0,8%)
- Reëel ten opzichte van de eigen inflatie: 105 / 105,26 × 100 = 99,75 → −0,25%
Met de eigen uitgaven als maatstaf gaat het gezin er dus licht op áchteruit, terwijl het CBS een kleine plus meldt. Dat is geen rekenfout: het gemiddelde zegt niets over dit specifieke huishouden.
3. Bereken de nieuwe bedragen per maand voor huur, energie en boodschappen en hoeveel euro het gezin per maand extra kwijt is. Leg daarna uit hoe het kan dat de koopkracht daalt terwijl het inkomen stijgt.
Read the worked answer
Nieuwe bedragen
- Huur: € 950 × 1,04 = € 988 (+ € 38)
- Energie: € 180 × 1,22 = € 219,60 (+ € 39,60)
- Boodschappen: € 420 × 1,09 = € 457,80 (+ € 37,80)
- Extra totaal: 38 + 39,60 + 37,80 = € 115,40 per maand
Afzetten tegen het inkomen
- Het inkomen stijgt met € 160 per maand.
- De duurdere boodschappenmand kost € 115,40 extra.
- Op het eerste gezicht houdt het gezin dus 160 − 115,40 = € 44,60 over.
Waarom de koopkracht toch daalt Die € 44,60 is alleen het verschil op de drie doorgerekende posten. Het gezin besteedt ook aan 'overige bestedingen'. Als je de héle besteding van € 3.200 met 5,26% laat stijgen, is er € 3.368,32 nodig om hetzelfde te blijven kopen; het inkomen is € 3.360. Er is dus € 8,32 tekort, precies de −0,25% uit de vorige opgave.
Conclusie voor de auto De koopkracht beweegt niet mee met het inkomen, maar met inkomen minus prijsstijgingen van de eigen uitgaven. Zolang de energierekening zo hard stijgt, eet die de loonsverhoging op. Een auto met vaste lasten van € 250 per maand past hier niet in zonder elders te snijden. Eerst de energie rekening verlagen (isolatie, ander contract) levert meer op dan wachten op een volgende loonsverhoging.