VMBO GL/TL Economie common mistakes
VMBO GL/TL Economie · Understand the traps and how to avoid them.
Bij een vraag over procentuele verandering het oude bedrag als basis neemt in plaats van het nieuwe, of andersom, en daardoor een stijging als daling berekent (bijvoorbeeld 25 euro naar 30 euro berekenen als 30 gedeeld door 25 in plaats van het verschil gedeeld door 25).
De formule (nieuw min oud) gedeeld door oud keer 100 wordt uit het hoofd geleerd, maar onder tijdsdruk pakt de kandidaat het grootste of laatstgenoemde getal als noemer. Het ontbreekt aan een vaste routine om eerst de beginwaarde te benoemen voordat er wordt gerekend.
What to do instead
Schrijf bij elke procentvraag eerst expliciet 'oud = ...' en 'nieuw = ...' op, bereken daarna pas. Controleer met een vuistregel: bij een stijging moet de uitkomst positief zijn en bij een verdubbeling precies 100 procent. Oefen met omgekeerde opgaven, zoals het terugrekenen van een prijs inclusief btw naar de prijs exclusief btw.
Indexcijfers behandelen als gewone bedragen: een index van 112 interpreteren als 112 euro of als 12 procent van het totaal, en indexcijfers van verschillende basisjaren zomaar met elkaar vergelijken of optellen.
Het begrip basisjaar en de afspraak dat het basisjaar altijd 100 is, wordt wel genoemd maar niet toegepast. Leerlingen verwarren het indexcijfer met de absolute waarde die erachter zit en missen dat alleen indexcijfers met hetzelfde basisjaar vergelijkbaar zijn.
What to do instead
Noteer bij elke indexopgave eerst welk jaar op 100 is gesteld. Reken een index om naar een percentage met (index min 100) en naar een bedrag door het basisbedrag te vermenigvuldigen met index gedeeld door 100. Maak een korte tabel met jaar, index en werkelijk bedrag naast elkaar, zodat zichtbaar wordt dat de index alleen de verhouding weergeeft.
Bij een opgave over consumentensurplus, budgetlijn of vraag en aanbod de verschuiving van de vraaglijn verwarren met een beweging langs de vraaglijn, bijvoorbeeld bij een prijsdaling van het product zelf de hele vraaglijn naar rechts tekenen.
De kandidaat kent de termen wel maar koppelt de oorzaak niet aan het juiste effect. Een prijsverandering van het goed zelf hoort bij een beweging langs de lijn; een verandering in inkomen, voorkeur of prijs van een substituut hoort bij een verschuiving van de lijn. Dat onderscheid wordt vaak niet geoefend met concrete voorbeelden.
What to do instead
Maak een vaste checklist: gaat het om de prijs van dit product of om iets anders? Prijs van dit product betekent langs de lijn, al het andere betekent de lijn verschuiven. Teken bij elke oefenopgave eerst de oude situatie, daarna de nieuwe, en schrijf in één zin op waarom de lijn wel of niet verschuift.
Bruto- en nettoloon door elkaar halen en vergeten dat de werkgever naast het brutoloon ook werkgeversdeel van premies betaalt, waardoor de loonkosten per werknemer te laag worden berekend.
In het dagelijks taalgebruik betekent netto wat je op je rekening krijgt, maar in de economische opgave zit daar soms nog een eigen bijdrage of reiskostenvergoeding bij. Het onderscheid tussen loonkosten voor de werkgever en looninkomen voor de werknemer wordt onvoldoende uit elkaar gehouden.
What to do instead
Maak bij elke loonopgave een trapje: loonkosten werkgever, dan brutoloon, dan inhoudingen werknemer (loonheffing en werknemerspremies), dan nettoloon. Reken altijd van boven naar beneden en controleer of je antwoord past bij de vraag: vraagt men naar de kosten van de werkgever of naar wat de werknemer overhoudt?
Arbeidsproductiviteit berekenen door de productie te delen door het aantal uren van één werknemer in plaats van door het totaal aantal gewerkte uren, of door productie en productiviteit te verwisselen.
De formule productie gedeeld door arbeidsuren is kort en wordt snel toegepast op het eerste getal dat voorbijkomt. Bij meerwerknemerssituaties wordt het totaal aantal uren niet eerst opgeteld, waardoor de uitkomst een factor te hoog is.
What to do instead
Bereken eerst het totaal aantal arbeidsuren (aantal werknemers keer uren per werknemer) en pas daarna de deling toe. Schrijf de eenheid erbij: stuks per arbeidsuur. Controleer met een tweede vraag: als de productie stijgt en het aantal uren gelijk blijft, moet de arbeidsproductiviteit stijgen.
Bij de overheid het verschil tussen een tekort en een schuld niet scheiden: een begrotingstekort van dit jaar optellen bij de staatsschuld zonder de aflossing eraf te trekken, of de staatsschuldquote berekenen met het bbp van het verkeerde jaar.
Tekort is een stroomgrootheid over een jaar, schuld is een voorraad op een moment. Die twee worden in nieuwsberichten door elkaar gebruikt, en de kandidaat neemt dat taalgebruik over zonder de boekhoudkundige relatie te kennen.
What to do instead
Schrijf bij elke overheidsopgave op: tekort is per jaar, schuld is op 31 december. Gebruik de relatie nieuwe schuld is oude schuld plus tekort min aflossing. Bereken de schuldquote als schuld gedeeld door bbp keer 100 en noteer expliciet welk jaar bij welk getal hoort.
Belastingen niet kunnen onderscheiden in direct en indirect, of bij een opgave over progressieve belasting het marginale tarief toepassen op het hele inkomen in plaats van per schijf.
De schijvenstructuur wordt gelezen als één tarief voor alles, omdat de tabel met schijven als één bedrag wordt gezien. Ook wordt het verschil tussen heffingskorting en tarief niet gescheiden, waardoor de berekening van de te betalen belasting mislukt.
What to do instead
Werk bij schijven altijd van onderaf: vul elke schijf tot de grens en reken pas daarna de volgende schijf. Maak een tabel met kolommen schijf, inkomen in die schijf, tarief en belasting. Trek de heffingskorting pas aan het einde af van de berekende belasting, niet van het inkomen.
Bij internationale handel het effect van een tarief of quotum verkeerd doorrekenen, bijvoorbeeld alleen de prijsstijging noemen en vergeten dat de binnenlandse producent meer gaat produceren en de overheid of importeur een bedrag ontvangt, of wisselkoersen omdraaien.
Het mechanisme achter protectionisme wordt als losse definitie geleerd zonder de grafiek of de geldstroom erbij. Bij wisselkoersen is onduidelijk of de koers in vreemde valuta per euro of in euro per vreemde valuta is genoteerd.
What to do instead
Teken bij elke handelsopgave de vier effecten apart: duurdere import, hogere binnenlandse productie, inkomsten voor de overheid of importeur, en verlies aan consumentensurplus. Noteer bij wisselkoersen altijd de eenheid, bijvoorbeeld dollars per euro, en reken één richting uit voordat je de andere berekent.
Een berekening maken zonder de eenheden en de vraagstelling te controleren, waardoor een antwoord in euro's wordt gegeven waar om een percentage of een aantal stuks werd gevraagd, of een afronding te vroeg in de berekening wordt toegepast.
Onder tijdsdruk wordt het eerste getal dat uit de rekenmachine komt opgeschreven. Tussentijds afronden gebeurt omdat het tussenantwoord 'mooi' lijkt, waarna het eindantwoord net naast het juiste antwoord valt.
What to do instead
Schrijf boven elke berekening de gevraagde eenheid en rond pas in de laatste stap af. Houd tussenantwoorden op minimaal twee decimalen vast. Lees na het uitrekenen de vraag opnieuw en controleer of het antwoord in de juiste eenheid en orde van grootte staat.
Bij een bronopgave het antwoord alleen baseren op algemene kennis en niet op de gegevens in de bron, of omgekeerd de bron overschrijven zonder de economische verklaring te geven die de vraag vraagt.
De kandidaat herkent het onderwerp en schrijft op wat hij weet, zonder de bron te koppelen aan het gevraagde begrip. Bij uitlegvragen wordt één oorzaak genoemd terwijl de vraag om een oorzaak en een gevolg vraagt, waardoor de helft van de punten wegvalt.
What to do instead
Lees eerst de vraag en markeer het gevraagde werkwoord: bereken, verklaar of vergelijk. Verwijs bij het antwoord expliciet naar het getal of de regel uit de bron en voeg de economische redenering toe in de vorm oorzaak, gevolg en conclusie. Controleer of elk onderdeel van de vraag apart is beantwoord.