VMBO BB Fries flashcards

32 cards. Read the term and the definition here. The deck at the top of this page is optional.

Oriënterend lezen

Snel kijken naar titel, tussenkopjes, bron, eerste en laatste alinea om het onderwerp en het tekstdoel te bepalen, nog voordat je de vragen leest.

Verkennend lezen

De eerste zin van elke alinea lezen; die kernzin bevat meestal de hoofdzaak, de rest van de alinea geeft uitleg, voorbeeld of toelichting.

Nauwkeurig lezen

Gericht één passage herlezen om een detail of bewijs te vinden; je gaat heen en weer tussen de vraag en de betreffende alinea.

Tekstdoel ynformearje

De schrijver wil de lezer feiten en uitleg geven zonder mening op te dringen; herkenbaar aan neutrale toon, cijfers, bronnen en afstandelijke formulering.

Tekstdoel oertsjûgje

De schrijver wil de lezer met argumenten tot een mening brengen; herkenbaar aan standpunt, argumenten, voorbeelden en weerlegging van tegenstanders.

Tekstdoel oanfiterje

De schrijver wil de lezer tot een concrete actie bewegen, bijvoorbeeld kopen, aanmelden of doneren; herkenbaar aan gebiedende wijs en een duidelijke oproep.

Haadgedachte fan in tekst

De kern van de hele tekst in één of twee eigen zinnen; nooit letterlijk één zin uit de tekst, maar een samenvatting van wat de schrijver wil overbrengen.

Kernzin

De zin die de hoofdzaak van een alinea formuleert, meestal de eerste zin; de overige zinnen geven voorbeelden, cijfers of uitleg bij die kernzin.

Ferwizing troch hy of sy

Een persoonlijk voornaamwoord verwijst naar een eerder genoemd zelfstandig naamwoord met hetzelfde geslacht en getal; zoek het dichtstbijzijnde passende woord.

Ferhâldingswurd der-

Woorden als dêrmei, dêrop en dêryn verwijzen naar iets dat eerder in de tekst is genoemd; de betekenis volgt uit de context.

Tsjinstelling as ferbân

Signaalwurden als mar, doch, lykwols en oan 'e oare kant kondigen een tegenstelling aan; het tweede deel relativeert of keert het eerste om.

Gevolch as ferbân

Signaalwurden als dêrom, sadwaande, dus en dêrtroch geven een oorzaak-gevolgrelatie aan; het volgende deel is het resultaat van het voorafgaande.

Opsomming as ferbân

Signaalwurden als boppedat, ek, fierders en ta beslút voegen een nieuw punt toe aan wat al genoemd is; ze helpen de structuur van de tekst te volgen.

Betsjutting fan in wurd

Leid de betekenis af uit de vorige en volgende zin en vul een eigen kandidaatwoord in; past de hele zin nog, dan is de betekenis aannemelijk.

Sitaat as antwurd

Neem de zin letterlijk over tussen aanhalingstekens en noem het alineanummer; een eigen samenvatting van de tekst geldt niet als sitaat.

Mearkarrefraach oanpak

Lees alle vier de opties, streep wat niet in de tekst staat weg en kies de optie die aantoonbaar door een tekstpassage wordt gesteund.

Friese foarnamwurden

ik, do of jo, hy, sy, it, wy, jimme, sy; de beleefdheidsvorm is jo, de vertrouwelijke vorm is do, en jimme betekent jullie.

Tiidwurd tsjintwurdich by do

De stam krijgt -st: do wurkest, do giest, do hast; bij werkwoorden op -je komt er een -e- tussen: do freegest, do sykest.

Tiidwurd tsjintwurdich by hy

De stam krijgt -t: hy wurket, sy giet, it reint; bij werkwoorden op -je wordt het -et: hy freeget, sy syket.

Tiidwurd by meartal

Wy, jimme en sy krijgen de stam plus -e: wy wurkje, jimme freegje, sy geane; de vorm is gelijk aan de ik-vorm.

Ferbûging eigenskipswurd

Met -e achter bepaalde woorden en in het meervoud: de grutte hûn, in grutte hûn, grutte hûnen; zonder -e bij onbepaalde het-woorden: in grut hûs.

Fryske briefopbou

Aanhef, inleiding met de aanleiding, middenstuk met de vraag of boodschap, afronding, groet en naam; elke alinea behandelt één onderdeel.

Formele Fryske oanhef

Bêste hear of Achte hear by een onbekende, Bêste Jan by een bekende; kies de aanhef passend bij de verhouding en houd die toon vast in de hele brief.

Fryske slútgroet

Mei freonlike groetnis by een zakelijke brief, Bêste groetnis of Oant sjen by een informele; daarna de naam, zonder titel tenzij die relevant is.

Skema foar in betooch

Stelling, twee argumenten met voorbeeld, een tegenargument met weerlegging en een conclusie die de stelling herhaalt; zo is de redenering controleerbaar.

Skema foar in ynstruksje

Doel en benodigdheden eerst, dan de stappen in tijdsorde met earst, dêrnei en as lêste; geen overbodige achtergrondinformatie toevoegen.

Skema foar in ferslach

Eerste alinea met wa, wat, wêr, wannear, wêrom en hoe, daarna de gebeurtenissen in volgorde en een korte conclusie of vooruitblik.

Skema foar in advertinsje

Product of actie voorop, dan twee of drie voordelen, dan de oproep om te handelen en de contactgegevens; de lezer moet in één oogopslag weten wat hij moet doen.

Fryske stavering -sk

Waar het Nederlands -sch schrijft, heeft het Fries -sk: Frysk, minske, fisk; ook -lijk wordt -lik, zoals freonlik en mooglik.

Fryske kommaregel

Een komma staat na een vooropgeplaatste bijzin, bij een opsomming en tussen bijvoegsels; voor het woord en in een opsomming komt geen komma.

Fryske getallen

ien, twa, trije, fjouwer, fiif, seis, sân, acht, njoggen, tsien; dagen: moandei, tiisdei, woansdei, tongersdei, freed, sneon, snein.

Kontrôle fan eigen tekst

Lees twee keer: eerst op inhoud en volgorde, dan op werkwoordsvormen, spelling en leestekens; markeer twijfelwoorden en zoek die op.