One question at a time. Build your VMBO GL/TL Fries understanding.
First 50 of 200 questions. Each one lists the choices, the correct answer, and an explanation. The checker at the top of this page saves progress in this browser when it is available.
Continue in the practice tool above to load more questions, 50 at a time.
It Frysk hat foar 'kaas' it eigen wurd 'tsiis'. Dat is in fêst ûnderdiel fan 'e Fryske wurdskat en komt net fan it Nederlânsk. De oare wurden betsjutte oare suvelprodukten en binne gjin oersetting fan 'kaas'.
Yn it Frysk binne der twa lidwurden: 'de' en 'it'. By 'doar' heart 'de doar', krekt as by in soad wurden mei in fêst geslacht. 'It' heart by oare haadwurden, lykas 'it hûs'.
It Fryske persoanlik foarnamwurd foar de earste persoan meartal is 'wy'. Dat heart by de foarm fan it tiidwurd 'geane' yn dit soarte sin. 'Sy' en 'se' binne tredde persoan, 'jim' is twadde persoan meartal.
By de tredde persoan iental (hy) heart yn it Frysk de foarm 'rint'. De útgong fan it tiidwurd moat oerienkomme mei it ûnderwerp. 'Rinne' heart by meartal, 'rin' is gjin goede foarm en 'rinten' is ferline tiid meartal.
'Hjoed' betsjut 'vandaag' en is in deistich Frysk bywurd fan tiid. De oare opsjes binne oare tiidbywurden dy't in oar momint oantsjutte. Sa kinne jo se net trochinoar helje.
Yn it Frysk stiet it mulwurd by in haadsin oer it algemien efteroan, efter it ûnderwerp en it tiidwurd. De folchoarder is dus ûnderwerp – tiidwurd – oare dielen – mulwurd. Dat is in fêst skaaimerk fan 'e Fryske sinsbou.
'Hurde' is in bûgd eigenskipswurd dat by in haadwurd heart, bygelyks 'in hurde stien'. 'Hurds' is ek in eigenskipswurdfoarm, mar wurdt brûkt yn in ferbining lykas 'wat hurds', net foar 'stien' yn dizze wurdgroep.
'Tsjuster' betsjut 'donker' en wurdt brûkt foar de tiid as der gjin ljocht is. De oare opsjes binne oare eigenskippen fan it waar of fan ljocht. Sa is allinnich 'donker' de goede betsjutting.
It Fryske besitlik foarnamwurd foar de earste persoan iental is 'myn', bygelyks 'myn suster'. 'My' is it foarmwurd foar it ûnderwerp of foarwerp, net foar besit. 'Mines' en 'mijn' binne gjin goede Fryske foarmen.
Yn in Fryske haadsin stiet it mulwurd efter it ûnderwerp en it tiidwurd, dus oan 'e ein fan 'e sin. 'Bûten' is hjir it mulwurd fan plak. Dêrom stiet it efter 'spilet'.
De sin stiet yn 'e ferline tiid en it ûnderwerp is meartal ('wy'). By 'gean' heart dan 'giene', de ferline-tiidsfoarm meartal. 'Gongen' is in ferkearde foarm en 'giet' is tsjintwurdige tiid iental.
It Fryske haadwurd 'bern' hat deselde foarm yn it meartal: 'bern' betsjut sawol 'kind' as 'kinderen'. It meartal wurdt hjir net mei in útgong foarme. Dat is by mear Fryske haadwurden sa.
Mei 'wa' freegje wy nei in persoan, lykas yn 'Wa is dat famke?'. Yn de oare sinnen wurdt nei in namme, in boek of skuon frege, net nei in persoan. Dêrom past 'wa' dêr net.
It Frysk is in selsstannige Germaanske taal en hat in eigen standertskrift en eigen grammatika. It is gjin dialekt fan it Nederlânsk, ek al binne der oerienkomsten. Mei it Ingelsk is it wol besibbe, mar net itselde.
It lidwurd hinget ôf fan it geslacht fan it haadwurd. By 'man' heart 'de', by 'hûs' heart 'it'. It eigenskipswurd feroaret dêr neat oan; dat wurdt krekt oanpast oan it haadwurd.
De folsleine tiid yn it Frysk wurdt makke mei 'hawwe' plus it mulwurd 'kocht'. By 'juster' heart de ferline tiid, dus 'hawwe ... kocht'. De oare foarmen brûke ferkearde tiidwurdsfoarmen.
'Moarn' betsjut 'morgen' en is it gewoane Fryske bywurd fan tiid foar de folgjende dei. 'Moarns' betsjut 's ochtends' en is wat oars. 'Moarnen' en 'de moarn' binne gjin goede foarmen foar dit doel.
It eigenskipswurd 'lyts' wurdt bûgd ta 'lytse' by in haadwurd mei 'de'. It meartal fan 'bern' is 'bern'. Sa ûntstiet 'de lytse bern'. De oare foarmen hawwe in ferkearde bûging of meartalsfoarm.
Yn dizze sin ferwiist 'har' nei it besit fan it famke: har broer. Dêrom is 'har' hjir in besitlik foarnamwurd. It ûnderwerp is 'it famke' en 'lêst' is it tiidwurd.
'Hy' is it persoanlik foarnamwurd foar in manlike persoan yn it iental. 'Hja' brûkt men foar in froulike persoan yn it iental en ek foar meartal. Sa ferskille se yn geslacht en tal.
Yn in Fryske fraachsin sûnder freegwurd stiet it tiidwurd foarop en it ûnderwerp direkt dêrnei: 'Giest do hjoed nei skoalle?'. By in gewoane haadsin stiet it ûnderwerp foar it tiidwurd. Sa ferskilt de fraachsin fan 'e haadsin.
By haadwurden mei 'it' en it ûnbepaalde lidwurd 'in' bliuwt it eigenskipswurd faak sûnder -e: 'in âld hûs'. By 'de'-wurden heart wol de bûgde foarm, lykas 'in âlde man'. Dat ferskil is in wichtich skaaimerk fan it Frysk.
In byfoeglike bysin jout mear ynformaasje oer in haadwurd en begjint hjir mei it foarnamwurd 'dy't'. Hy heart by 'de bern' en kin fuorthelle wurde sûnder dat de haadsin ûnfolledich wurdt. De oare dielen binne haadsin of oare sinsdielen.
By in gearstalling wurde twa wurden oaninoar skreaun ta ien nij haadwurd: 'skoal' en 'tas' wurde 'skoaltas'. It Frysk skriuwt sa'n gearstalling oan elkoar. Tuskenromte of in ferkearde stamfoarm is net goed.
Yn 'e folsleine tiid brûkt it Frysk in foarm fan 'hawwe' of 'wêze' plus it mulwurd. By 'dwaan' heart it mulwurd 'dien'. 'Dwaan' is de notiidfoarm en kin hjir net stean.
It ûnderwerp is it part fan de sin dêr't it tiidwurd by heart; by 'lêst' heart wa't lêst, nammentlik 'de jonge frou'. It is ek it part dat by omdraaien fan de sin foar it tiidwurd komme kin. 'In boek' is it foarwerp en 'lêst' is it tiidwurd.
De Fryske wyknammen lykje op de Nederlânske, mar 'moandei' is de earste dei fan 'e wike en betsjut 'maandag'. De útgong -dei komt fan it wurd 'dei'. Sa heart 'tiisdei' by 'dinsdag' en 'snein' by 'zondag'.
'Tsiis' is in de-wurd, dat wol sizze dat it beskaat lidwurd 'de' is en net 'it'. By in beskaat bedoelde hoemannichte brûkst 'de tsiis'. 'In tsiis' soe betsjutte dat it om ien hiele, teldbere ienheid giet, wat hjir net de bedoeling is.
It persoanlik foarnamwurd foar ien froulike persoan is 'hja' en de tredde persoan iental fan 'rinne' is 'rint'. It foarsetsel by in gebou of plak is 'nei', en 'skoalle' is it Fryske haadwurd. Sa krijst 'Hja rint nei skoalle'.
It ûnderwerp 'wy' is meartal en de sin giet oer moarn, dus de notiid. De meartalsfoarm fan 'geane' yn 'e notiid is 'geane'. 'Giet' heart by iental, wylst 'gong' en 'giene' ferline tiid binne.
In protte Fryske haadwurden krije yn it meartal in -en, en by 'beam' feroaret de klank: 'beammen'. Dat is itselde patroan as by 'bern' en 'skiep', dy't itselde bliuwe. De foarm 'beammen' is de standertfoarm yn it Frysk.
By in beskaat plak brûkt it Frysk faak 'op 'e' mei in ferkoarte foarm fan it lidwurd. 'Op 'e tafel' is de gewoane Fryske konstruksje. 'Oan 'e tafel' betsjut wat oars, nammentlik by de tafel sitte.
In byfoeglike bysin jout mear ynformaasje oer in haadwurd en begjint mei in ferbûn wurd lykas 'dat'. Hjir heart 'dat dêr stiet' by 'it famke'. It part 'is myn suske' is de haadsin.
'Der' is in bywurd dat nei in plak of in earder neamd begryp ferwiist, bygelyks 'der stiet in man'. It kin ek diel útmeitsje fan in gearstalling lykas 'derfan'. De foarm is net beheind ta persoanen of ta ien tiid.
'Hûs' is in it-wurd, dus it lidwurd is 'it'. It besitlik foarnamwurd foar 'myn' is 'myn' en it meartal fan 'âld' yn 'e betsjutting 'âlden' is 'âlden'. Sa ûntstiet 'it hûs fan myn âlden'.
Yn it Frysk stiet it meiwurkend foarwerp (de persoan dy't eat krijt) foar it lijdend foarwerp (it ding). Boppedat stiet it mulwurd 'jûn' efter it tiidwurd 'hat'. Sa is de folchoarder 'hy hat syn mem in boek jûn'.
By in gearstalling wurde twa of mear wurden oaninoar ferbûn ta ien nij haadwurd, lykas 'skuorredoan' (doar fan 'e skuorre). It nije wurd hat ien klam en wurket as ien haadwurd. In opsomming mei 'en' of 'of' is gjin gearstalling.
It Frysk hat, lykas it Nederlânsk, in fertroud en in beliesfoarm foar de twadde persoan. 'Do' heart by bekende minsken en 'jo' is de foarm foar ûnbekenden of foar respekt. By it tiidwurd hearre dêrby ferskillende foarmen, lykas 'do bist' en 'jo binne'.
De ferline tiid iental fan 'dwaan' is 'die'. Yn in gewoane haadsin stiet dy foarm direkt efter it ûnderwerp. It mulwurd 'dien' heart by in foltôge tiid mei 'hawwe', lykas 'ik haw it dien'.
Yn in gewoane Fryske haadsin mei it ûnderwerp foaroan stiet it persoansfoarm fan it tiidwurd op it twadde plak. Dêrnei komme de oare dielen, hjir it bywurd 'bûten'. Yn bysinnen ferskoot it tiidwurd krekt nei it ein.
'Wa' is it freegjend foarnamwurd foar persoanen en kin as foarwerp fan in tiidwurd brûkt wurde. Yn 'Wa hast juster sjoen?' freget it nei de persoan dy't sjoen is. By dingen heart 'wat', net 'wa'.
Nei in beskaat lidwurd kriget it eigenskipswurd yn it Frysk in -e, ek by it-wurden: 'it âlde hûs'. Dat is oars as yn it Nederlânsk, dêr't 'het oude huis' mei -e ek goed is, mar it Frysk hat hjir syn eigen patroan. De foarm sûnder -e heart by in ûnbepaald lidwurd, lykas 'in âld hûs'.
It Frysk brûkt 'ferstân' foar 'begrijpen', wylst it Nederlânsk 'verstaan' brûkt foar 'hearen'. 'Ik ferstân dy net' betsjut dus 'ik begrijp je niet'. Dit is in typysk ferskil dêr't Fryske learlingen op lette moatte.
By in ferliking brûkt it Frysk it foegwurd 'as': 'grutter as ik'. It wurd 'dan' heart by in oare betsjutting, nammentlik tiid of folchoarder. De ferlikingsfoarm 'grutter' is de komparatyf fan 'grut'.
It wjerspegeljend foarnamwurd 'harsels' heart by de tredde persoan froulik meartal of by in froulike persoan. It ferwiist nei deselde persoan as it ûnderwerp. Yn 'Sy wasket harsels' is sy sawol ûnderwerp as foarwerp fan 'e hanneling.
Yn in Fryske bysin stiet de persoansfoarm fan it tiidwurd oan 'e ein fan 'e bysin. Yn 'dat er moarn nei Amsterdam giet' stiet 'giet' dus efteroan. Dat is itselde patroan as yn it Nederlânsk.
By sterke tiidwurden feroaret de stamklank yn 'e ferline tiid en yn it mulwurd, lykas 'sjonge – song – songen'. It mulwurd 'songen' stiet yn 'e foltôge tiid efter it helptiidwurd: 'hy hat songen'. Swakke tiidwurden krije wol -t of -d.
It Frysk hat trije geslachten en de kar foar 'de' of 'it' is net altyd itselde as yn it Nederlânsk. Boppedat kin it lidwurd per streek ferskille, bygelyks by wurden lykas 'famke'. Yn 'e standerttaal jildt 'it famke' as de gewoane foarm.
By in betingst brûkt it Frysk it foegwurd 'as' en stiet de haadsin mei it tiidwurd op it twadde plak: 'bliuwe wy thús'. De bysin begjint mei 'as' en hat it tiidwurd efteroan. Sa is de folchoarder 'as ... reint, bliuwe wy ...' goed.
It Frysk hat twa geslachten by it lidwurd: 'de' en 'it'. It wurd 'tsiis' is in de-wurd, dus heart dêr 'de' by. In-wurden krije 'in' as it om in ûnbepaald lidwurd giet, mar by bepaalde foarm bliuwt it by 'de'.