VWO Fries flashcards

32 cards. Read the term and the definition here. The deck at the top of this page is optional.

hoofdgedachte

De centrale bewering die de hele tekst doet; staat vaak in de eerste of laatste alinea en is nooit een detail of een voorbeeld.

kernzin

De zin die de hoofdzaak van een alinea formuleert; meestal de eerste of laatste zin, herkenbaar aan signaalwoorden en aan de plaats in de alinea.

functie van een alinea

De rol van een alinea in de tekstopbouw, bijvoorbeeld inleiding, toelichting, voorbeeld, tegenargument, conclusie of samenvatting; je benoemt die met een functiewoord.

signaalwoord

Woord dat een logische relatie aangeeft, zoals 'mar' (tegenstelling), 'om't' (oorzaak), 'dêrom' (gevolg) en 'bygelyks' (voorbeeld).

citeeropdracht

Opdracht waarbij je een letterlijk citaat uit de tekst moet geven, meestal met regelnummers; parafraseren of een eigen samenvatting is dan fout.

strekking van de tekst

De algemene teneur of bedoeling van de tekst, samengevat in een of twee zinnen; onderscheid die van de hoofdgedachte, die specifieker is.

valske freon

Fries woord dat op een Nederlands woord lijkt maar iets anders betekent, zoals 'leaf' (lief) en 'rjocht' (recht); een verkeerde vertaling geeft een fout antwoord.

de/it-regel

Fries lidwoordsysteem: 'de' bij common gender, 'it' bij onzijdige woorden; in het meervoud staat altijd 'de'. Het geslacht controleer je in het woordenboek.

luisterdoel

De informatie die je voor een vraag nodig hebt, zoals een getal, naam, reden of mening; bepaal dit voordat het fragment start.

intentie van de spreker

Wat de spreker met een uiting wil bereiken, bijvoorbeeld informeren, overtuigen, waarschuwen of klagen; af te leiden uit intonatie en formulekeuzes.

discourssignaal

Woord of uitdrukking die de structuur van gesproken tekst markeert, zoals 'earst', 'dan', 'lykwols' en 'ta beslút'; het helpt de luisteraar de redenering te volgen.

afleider

Fout antwoord dat lijkt te kloppen omdat een getal, naam of detail uit het fragment erin terugkomt, maar dat de vraag niet volledig beantwoordt.

notearechnyk

Systeem van afkortingen en symbolen tijdens het luisteren, bijvoorbeeld '↑' voor stijging en '?' voor twijfel, zodat je kerninformatie snel vastlegt.

ûntkenning

Woord als 'net', 'gjin' of 'nea' dat de betekenis van een uiting omkeert; markeer het in de vraag, want het verandert welk antwoord goed is.

friese klank 'sk'

In het Fries wordt 'sk' als [sk] uitgesproken, niet als [ʃ]; dat verschil is belangrijk bij het herkennen van woorden in luisterfragmenten.

hoofdgedachte bij luisteren

De kernboodschap van het hele fragment; kies die boven een sprekend detail en controleer of de optie het begin en het einde van het fragment dekt.

tekstopbouw

Driedeling van inleiding, kern en slot: de inleiding noemt aanleiding en doel, de kern werkt deelonderwerpen uit, het slot besluit of doet een oproep.

Bêste / Achte

Friese aanhef: 'Bêste' is informeel, 'Achte' is formeel; de keuze hangt af van de ontvanger en moet passen bij de rest van de tekst.

Freonlike groetnis

Standaard Friese afsluiting van een brief of e-mail; 'Mei freonlike groetnis' is een iets formelere variant. Gebruik dezelfde toon als in de aanhef.

byzin

Bijzin in het Fries: het werkwoord staat achteraan, bijvoorbeeld '...om't er moarn komt'. In de hoofdzin staat het werkwoord op de tweede plaats.

register

De mate van formaliteit in woordkeuze en aanspreekvorm, zoals 'dû' (informeel) tegenover 'jo' (formeel); houd die in de hele tekst consistent.

ferkleinwurd

Fries verkleinwoord, meestal gevormd met '-ke' of '-tsje', zoals 'famke' en 'koekje'; het verkleinwoord is vaak onzijdig en krijgt 'it'.

lange klinker

Klinker die in een open lettergreep enkel wordt geschreven en in een gesloten lettergreep dubbel; dit bepaalt de spelling van werkwoordsvormen.

betooch

Tekstsoort waarin je een standpunt verdedigt met argumenten; opbouw: stelling, argumenten met toelichting, tegenargument en weerlegging, conclusie.

beurtwisseling

Het om de beurt spreken in een gesprek; je houdt het gaande met korte reacties ('Krekt', 'Yndied') en een vervolgvraag in plaats van stilte.

reparatiestrategie

Manier om een taalprobleem op te lossen, bijvoorbeeld 'Hoe seit men dat yn it Frysk?' of 'Bedoel je...?'; zo voorkom je vastlopen.

miening jaan

Een standpunt verwoorden met formules als 'Ik bin fan betinken dat...' en 'Neffens my...', gevolgd door een argument of voorbeeld.

trochfreegje

Doorvragen om informatie te verduidelijken, met vragen als 'Kinne jo dat taljochtsje?' of 'Wat bedoelsto dêr krekt mei?'; zo toon je actieve deelname.

gearfetsje

Samenvatten van wat de gesprekspartner zei, met 'Om gear te fetsjen...' of 'Dus dan bedoelsto...'; het controleert begrip en houdt het gesprek gestructureerd.

presentaasjestruktuer

Vaste opbouw van een presentatie: inleiding met onderwerp en doel, midden met twee of drie punten, slot met conclusie of oproep.

floeiendheid

Beoordelingsaspect dat meet hoe vlot je spreekt zonder veel aarzelingen; het gaat om tempo en doorlopende zinnen, niet om foutloosheid.

interaksje

Beoordelingsaspect dat meet of je reageert op de gesprekspartner, wedervragen stelt en het gesprek samen opbouwt in plaats van een script af te draaien.