Lêsfeardigens
Lêsfeardigens toetset hoe't jo Fryske teksten begripe: haadgedachte, details, struktuer, toan en yntinsje. It giet net om elk wurd, mar om bewiis yn 'e tekst.
Kearnregels
- Bepaal earst de tekstsoarte, skriuwer, publyk en doel. In nijsberjocht wol ynformearje; in resinsje wol oertsjûgje.
- Sykje de haadgedachte per alinea en ûnderskied bysaken. In detail is allinnich it antwurd as de fraach dêrom freget.
- Markerje ferbânwurden: 'mar', 'dêrom', 'dochs', 'oan 'e oare kant', 'dat bliuwt'. Se jouwe tsjinstelling, oarsaak of gefolch.
- Los ferwizings op: 'sy', 'dit', 'der' ferwize nei in earder begryp. Understreekje it antecedent.
- Let op toan: neutraal, kritysk, ironysk of oertsjûgjend. By 'doel fan de skriuwer' is it antwurd faak in tiidwurd: ynformearje, oertsjûgje, warskôgje.
Wurke foarbyld
Tekst: 'It tal fytsers yn Ljouwert groeide ferline jier mei 8%. De gemeente wol dêrom mear stallingen by it stasjon bouwe.' Fraach: Wat is de haadgedachte? Antwurd: De gemeente nimt in maatregel fanwege de groei fan it tal fytsers. Reden: 'dêrom' keppelt oarsaak (groei) oan gefolch (stallingen). '8%' is in detail; it is net de haadgedachte.
Fallen
- In wiere bysaak as haadgedachte kieze.
- Jo eigen miening yn 'e tekst lêze.
- Fryske wurden mei in Nederlânske betsjutting ferwikselje.