Harkfeardigens
Harkfeardigens toetset oft jo Fryske sprutsen fragminten begripe: haadletter, details, hâlding fan 'e sprekker en bedoeling. Jo krije faak twa kear te harkjen; de foarbereiding is dêrom wichtich.
Kearnregels
- Lês de fraach foar it harkjen. Understreekje wat jo hearre moatte: in sifer, namme, reden of hâlding.
- Foarsis it ûnderwerp en de mooglike antwurden. Sa hearre jo gerjocht nei in rjochting.
- Harkje nei struktuer: 'earst', 'dan', 'mar úteinlik', 'dêrom'. Dy wurden jouwe de haadline.
- Let op ûntkenning: 'net', 'gjin', 'amper', 'nauweliks'. Ien 'net' feroaret it antwurd.
- By hâlding: let op 'mar', ferswakking en foarbylden. In sprekker kin foar it iene wêze en tsjin it oare.
Wurke foarbyld
Fragmint: 'Ik bin net tsjin fytspaden, mar dit plan kostet te folle en lit doarpen bûten beskôging.' Fraach: Hoe stiet de sprekker foar it plan? Antwurd: Kritysk: net tsjin fytspaden yn prinsipe, mar tsjin dit konkrete plan. Reden: 'net tsjin' is in foarbehâld; 'mar' liedt twa beswieren yn. Wa't allinnich 'fytspaden' heart, kiest ferkeard 'foar'.
Fallen
- Ien herkend wurd as bewiis nimme.
- In foarbyld foar de konklúzje oansjen.
- De wiksel fan sprekker misse.
- Under it harkjen al fertale en dêrtroch efterrinne.