Bronnen over de Beeldenstorm: objectief of bruikbaar?
Op het Valuascollege in Venlo werken havo-5 leerlingen aan een profielwerkstuk over de Beeldenstorm. De onderzoeksvraag luidt: 'Hoe groot was de materiële schade van de Beeldenstorm in Antwerpen in augustus 1566?' De docent heeft twee bronnen verstrekt en verbiedt internetgebruik. Bron A is een pamflet uit 1567, gedrukt in Brussel door een katholieke uitgever. De anonieme auteur schrijft dat 'duizenden beelden' zijn vernield en dat de 'armen des heren' grote schade leden; hij roept op tot bestraffing van de daders. Bron B is een fragment uit de stadsrekening van Antwerpen over 1567-1568. Daarin staat 214 gulden voor herstel van glas in de Onze-Lieve-Vrouwekerk en 38 gulden voor nieuwe deuren. Verder ontbreken posten voor beelden; de rekening noemt alleen 'gerepareerde vensteren'. Een medeleerling concludeert: 'Bron B is objectief, dus beter.' De leerling moet dit oordeel beoordelen.
1. Beoordeel het oordeel van de medeleerling: 'Bron B is objectief en daarom beter bruikbaar voor de onderzoeksvraag.' Betrek de onderzoeksvraag, de herkomst en de inhoud van beide bronnen in je antwoord.
Read the worked answer
Het oordeel is onjuist geformuleerd. 'Objectief' is geen eigenschap die een bron bruikbaar maakt; bruikbaarheid hangt af van de vraag. Voor de vraag naar de materiële schade is bron B in beginsel bruikbaarder: het is een administratieve bron, opgemaakt voor verantwoording, met concrete bedragen (214 en 38 gulden) en een datum dicht bij de gebeurtenis. Maar B is niet volledig: de rekening noemt alleen glas en deuren van één kerk, geen beelden, geen andere kerken en geen particuliere schade. Bron A is partijdig en vaag ('duizenden beelden'), maar laat zien dat tijdgenoten de schade als groot ervoeren. Wie alleen B gebruikt, onderschat mogelijk de omvang; wie alleen A gebruikt, kan geen bedrag noemen. De conclusie moet dus luiden: B is beter voor het kwantificeren, maar niet 'objectief' en niet zonder meer toereikend.
2. Leg uit waarom bron A toch bruikbaar is, mits je de onderzoeksvraag aanpast. Formuleer daarbij een passende deelvraag.
Read the worked answer
Bron A is bruikbaar voor een vraag naar de beeldvorming over de Beeldenstorm, niet naar de schade zelf. De auteur wil de daders veroordelen en gebruikt daarvoor overdrijving ('duizenden') en morele taal ('armen des heren'). Dat maakt de bron tot een getuigenis van de katholieke reactie en van propaganda. Een passende deelvraag is: 'Hoe werd de Beeldenstorm in katholieke pamfletten voorgesteld en met welk doel?' Dan is de partijdigheid geen bezwaar maar het onderwerp. De leerling moet wel beseffen dat de auteur geen ooggetuige hoeft te zijn en dat de drukker in Brussel mogelijk op afstand schreef.