Betoog over de Franse Revolutie: breuk of continuïteit?
Twee havo-leerlingen schrijven een betoog met de stelling: 'Voor de Franse boeren betekende de Franse Revolutie vooral continuïteit.' Leerling A wijst op 4 augustus 1789, toen de feodale rechten werden afgeschaft, en op de afschaffing van de tiende. Leerling B wijst op een cahier de doléances uit 1789 uit een Bourgondisch dorp, waarin boeren klagen over heerlijke rechten en vragen om afschaffing daarvan; hij zegt dat die klachten na 1789 niet verdwijnen. Verder citeert hij een prefect uit 1806 die meldt dat boeren nog steeds heerlijke betalingen doen, zij het onder een andere naam. De docent eist dat het betoog één these bevat, beide kanten gebruikt en één bron als hoofdargument neemt. De leerlingen mogen geen internet gebruiken en moeten de bronnen zelf interpreteren.
1. Formuleer een these die recht doet aan beide kanten en die als hoofdargument kan dienen in het betoog.
Read the worked answer
Een bruikbare these is: 'De Franse Revolutie veranderde de rechtspositie van boeren ingrijpend, maar de dagelijkse economische afhankelijkheid veranderde veel langzamer.' Deze these is niet vaag, omdat zij twee niveaus onderscheidt: formeel recht en praktijk. De afschaffing van 4 augustus 1789 en van de tiende horen bij het eerste niveau; de cahier en de prefect bij het tweede. Zo kan leerling A gelijk krijgen op het ene niveau en leerling B op het andere. De these voorkomt dat je 'continuïteit' en 'breuk' als elkaars tegenpolen behandelt.
2. Beoordeel welke bron je als hoofdargument neemt en waarom. Betrek de aard van de bron.
Read the worked answer
De cahier de doléances is een zwak hoofdargument voor continuïteit na 1789, omdat hij vóór de Revolutie is opgesteld: hij bewijst dat de klachten bestonden, niet dat ze bleven. De prefect uit 1806 is beter, maar ook beperkt: een ambtenaar rapporteert aan de staat en kan overdrijven of juist sussen; bovendien gaat het om 'betalingen', niet per se om feodale rechten. Wil je continuïteit aantonen, dan moet je de prefect gebruiken als aanwijzing en niet als bewijs. De sterkste keuze is daarom de prefect als hoofdargument, mits je de cahier gebruikt om te laten zien dat de klachten oud zijn. De these moet dan wel erkennen dat de rechtsvorm veranderde.
3. Herschrijf de stelling zodat hij beter onderzoekbaar wordt.
Read the worked answer
Maak van 'vooral continuïteit' een vergelijking: 'Voor de Franse boeren veranderde de rechtspositie tussen 1789 en 1806 sterk, maar de economische afhankelijkheid van grootgrondbezitters bleef grotendeels bestaan.' Nu kun je per deel van de stelling beoordelen of er bewijs voor is. De oorspronkelijke stelling is te absoluut: 'vooral' veronderstelt een kwantitatieve afweging die de bronnen niet leveren. De herschreven stelling dwingt tot een criterium en maakt duidelijk welke bron bij welk deel hoort.