Nieuw-Guinea 1962: een televisiefragment en een Amerikaans memorandum
Een havo-leerling schrijft een werkstuk over de Nederlandse beslissing om Nieuw-Guinea in 1962 over te dragen aan Indonesië. Hij heeft twee bronnen. Bron A is een fragment uit een Nederlandse televisierubriek uit 1962: een ambtenaar zegt dat Nederland in Nieuw-Guinea 'een beschavingstaak' heeft en dat het gebied 'van ons' is. Bron B is een Amerikaans memorandum uit 1961 dat stelt dat de Verenigde Staten een conflict met Indonesië willen vermijden en Nederland onder druk zetten om te onderhandelen. De leerling wil bron A gebruiken om de Nederlandse motieven te verklaren en bron B om de afloop te verklaren. De docent waarschuwt dat je een bron niet moet gebruiken voor een vraag die hij niet kan beantwoorden. De leerling moet zijn keuze onderbouwen en één tegenargument verwerken.
1. Beoordeel of bron A bruikbaar is voor de vraag waarom Nederland in 1962 toegaf. Betrek de inhoud en herkomst.
Read the worked answer
Bron A is niet bruikbaar als directe verklaring voor de concessie. De ambtenaar verdedigt het Nederlandse bezit en spreekt in termen van 'beschavingstaak' en 'van ons'; dat is een rechtvaardiging, geen motief voor overdracht. Sterker: de bron laat zien welke taal Nederland gebruikte, en die taal maakte toegeven politiek moeilijk. Voor de vraag waarom Nederland toegaf, is bron B bruikbaar: een Amerikaans memorandum wijst op druk van een bondgenoot en op de wens een conflict te vermijden. Bron A kan wel een andere vraag beantwoorden: hoe verdedigden Nederlandse ambtenaren het gezag in Nieuw-Guinea? De leerling moet dus de vraag splitsen.
2. Leg uit welk tegenargument de leerling moet verwerken en hoe hij dat kan doen zonder zijn conclusie op te geven.
Read the worked answer
Het tegenargument is dat het Amerikaanse memorandum ook maar één perspectief geeft: de VS kunnen hun eigen rol mooier voorstellen en de Nederlandse afwegingen negeren. De leerling kan dit verwerken door de memo niet als bewijs van de Nederlandse beslissing te nemen, maar als bewijs van externe druk. Hij moet dan een tweede bron noemen, bijvoorbeeld een Nederlands kabinetsnotitie, of zijn conclusie beperken: 'Het Amerikaanse memorandum maakt aannemelijk dat externe druk meespeelde, maar zegt niets over de binnenlandse afweging.' Zo blijft de conclusie overeind, maar smaller.