Oriëntatiekennis: de tien tijdvakken en de kenmerkende aspecten
Domein Oriëntatiekennis toetst of je de tien tijdvakken en de bijbehorende kenmerkende aspecten kunt herkennen en toepassen op bronnen. Je hoeft geen complete jaartallenrij te kennen, maar je moet een gebeurtenis of bron kunnen plaatsen in het juiste tijdvak en koppelen aan het juiste kenmerkende aspect.
De opbouw van het overzicht
- Tien tijdvakken, van 'jagers en boeren' tot 'televisie en computer'; bij elk tijdvak horen kenmerkende aspecten (voor havo 49).
- Een kenmerkend aspect is een ontwikkeling, geen gebeurtenis: 'de wetenschappelijke revolutie' of 'de opkomst van emancipatiebewegingen'.
- Namen en nummers van de tijdvakken moet je exact kennen; de indeling is een keuze van historici, geen natuurwet.
Van kenmerk naar bron
- Bepaal eerst de kern van de bron: welke ontwikkeling zie je?
- Vraag dan in welk tijdvak die ontwikkeling past. Let op overlappingen: renaissance (tijdvak 5) en verlichting (tijdvak 7).
- Formuleer het aspect zoals in de officiële lijst; 'mensen gingen anders denken' levert geen punt op.
Voorbeeld
Bron: een prent uit 1600 waarop kooplieden aandelen van de VOC verhandelen op de Amsterdamse beurs. Stap 1: de kern is de opkomst van handelskapitalisme en een wereldeconomie. Stap 2: dat past bij tijdvak 6, 'regenten en vorsten' (1600-1700). Stap 3: het kenmerkende aspect is 'het ontstaan van een wereldeconomie waarin Europese staten en handelscompagnieën een centrale rol spelen'. Controleer de exacte formulering in je lesmethode.
Veelgemaakte fouten
- Tijdvak 5 en 6 verwisselen: de Opstand hoort bij 5, de Republiek als handelsmacht bij 6.
- Een gebeurtenis als kenmerkend aspect opschrijven.
- Anachronisme: een zeventiende-eeuwse bron beoordelen met moderne begrippen als 'democratie'.
- Vergeten dat een bron over de Middeleeuwen uit 1900 bij tijdvak 7 hoort, niet bij tijdvak 3.