VMBO BB Geschiedenis flashcards

32 cards. Read the term and the definition here. The deck at the top of this page is optional.

Tijdvakken

De tien perioden waarin de Nederlandse geschiedeniscanon de geschiedenis indeelt, van jagers en boeren tot televisie en computer, elk met eigen kenmerken.

Periodisering

Het indelen van het verleden in perioden op basis van gekozen kenmerken; de grenzen zijn door historici vastgesteld en niet absoluut.

Prehistorie

Periode vóór het ontstaan van het schrift, ongeveer tot 3000 v.C.; kennis komt vooral uit archeologische vondsten zoals werktuigen en grotschilderingen.

Landbouwrevolutie

Overgang rond 10.000 v.C. van jagen en verzamelen naar akkerbouw en veeteelt, waardoor mensen op één plek gingen wonen en bezit ontstond.

Spijkerschrift

Schrift van de Soemeriërs in Mesopotamië, aangebracht met een rietstift in kleitabletten; een van de oudste schriften ter wereld.

Feodalisme

Middeleeuws leenstelsel waarbij een vorst grond leent aan edelen in ruil voor trouw en militaire dienst; lagere standen bewerken het land.

Horigheid

Positie van middeleeuwse boeren die gebonden zijn aan het land van hun heer en herendiensten en tienden moeten betalen, maar geen slaven zijn.

Hanze

Handelsverbond van Noord-Europese steden vanaf de 13e eeuw, dat handelsroutes over zee beschermde en handelsvoorrechten regelde.

Zwarte Dood

Pestepidemie in 1347–1351 die een groot deel van de Europese bevolking doodde, met als gevolg arbeidstekort en hogere lonen.

Renaissance

Culturele beweging vanaf ca. 1400 in Europa die teruggreep op de klassieke oudheid en de mens en het aardse leven centraal stelde.

Humanisme

Renaissance-stroming die klassieke teksten bestudeert en de menselijke waardigheid en ontwikkeling centraal stelt; Erasmus is een bekende vertegenwoordiger.

Reformatie

Godsdienstige beweging vanaf 1517 die de katholieke kerk wilde hervormen en leidde tot het ontstaan van protestantse kerken.

VOC

Verenigde Oostindische Compagnie, opgericht in 1602, kreeg handelsmonopolie en oorlogsrecht in Azië en werd een belangrijke koloniale macht.

Absolutisme

Regeringsvorm waarbij de vorst alle macht bezit en zich beroept op goddelijk recht; Lodewijk XIV van Frankrijk is het bekendste voorbeeld.

Industriële revolutie

Overgang vanaf ca. 1750 van handwerk naar machinaal fabriekswerk, eerst in Groot-Brittannië, met urbanisatie en sociale problemen als gevolg.

Sociale kwestie

De slechte leef- en werkomstandigheden van arbeiders in de 19e eeuw, die leidden tot vakbonden, socialistische partijen en sociale wetgeving.

Imperialisme

Politiek van Europese landen vanaf ca. 1870 om gebieden in Afrika en Azië te veroveren voor grondstoffen, afzetmarkten en nationaal prestige.

Kolonialisme

Situatie waarin een moederland een kolonie bestuurt en economisch uitbuit; in Nederlands-Indië onder meer via het cultuurstelsel.

Conferentie van Berlijn

Bijeenkomst in 1884–1885 waar Europese mogendheden Afrika onder elkaar verdeelden zonder Afrikaanse vertegenwoordiging; leidde tot willekeurige grenzen.

Eerste Wereldoorlog

Oorlog van 1914 tot 1918 tussen de Geallieerden en de Centralen, met als aanleiding de moord op Franz Ferdinand en oorzaken als nationalisme en militarisme.

Verdrag van Versailles

Vredesverdrag uit 1919 dat Duitsland de schuld gaf van de Eerste Wereldoorlog en herstelbetalingen, grondgebiedverlies en legerbeperking oplegde.

Holocaust

Systematische vervolging en moord op Joden en andere groepen door nazi-Duitsland tijdens de Tweede Wereldoorlog, met ongeveer zes miljoen Joodse slachtoffers.

Koude Oorlog

Periode van 1947 tot 1991 van spanning tussen de kapitalistische Verenigde Staten en de communistische Sovjet-Unie, zonder directe grote oorlog.

IJzeren Gordijn

De afscheiding tussen het communistische Oost-Europa en het kapitalistische West-Europa tijdens de Koude Oorlog, symbool van de deling van Europa.

Dekolonisatie

Het onafhankelijk worden van koloniën na de Tweede Wereldoorlog, zoals Indonesië in 1949 en veel Afrikaanse landen in de jaren 1960.

Primaire bron

Bron die in dezelfde tijd als de gebeurtenis is gemaakt, bijvoorbeeld een brief, foto of dagboek van een ooggetuige.

Secundaire bron

Bron die later over een gebeurtenis is gemaakt, zoals een geschiedenisboek of documentaire, vaak met interpretatie van de maker.

Betrouwbaarheid

De mate waarin een bron een juist beeld geeft; hangt af van herkomst, tijd, doel, belang van de maker en of de bron controleerbaar is.

Standplaatsgebondenheid

Het idee dat iemands mening en waarneming worden bepaald door tijd, plaats, cultuur, klasse, geslacht en maatschappelijke positie.

Oorzaak en gevolg

Verband waarbij een gebeurtenis (oorzaak) leidt tot een andere gebeurtenis (gevolg); onderscheid directe en indirecte oorzaken en bedoelde en onbedoelde gevolgen.

Anachronisme

Het plaatsen van een gebeurtenis, begrip of voorwerp in een verkeerde tijd, bijvoorbeeld moderne normen toepassen op het verleden zonder dat te benoemen.

Feit en mening

Een feit is controleerbaar en objectief vast te stellen; een mening is een persoonlijk oordeel en kan per persoon verschillen.