Prehistorie en vroege beschavingen
Dit domein gaat over de periode vóór het schrift en over de eerste staten. De examenvragen testen of je kenmerken van jagers-verzamelaars en van vroege landbouwsamenlevingen herkent en of je het belang van rivieren en schrift kunt uitleggen.
Jagers-verzamelaars
Ze leefden van jagen, vissen en verzamelen, trokken rond en hadden weinig bezit. Prehistorie betekent: geen geschreven bronnen; we kennen deze mensen vooral van archeologische vondsten zoals vuurstenen werktuigen, grotschilderingen en graven.
Landbouwrevolutie
Rond 10.000 v.Chr. gingen mensen in de Vruchtbare Halve Maan (Midden-Oosten) gewassen verbouwen en dieren houden. Gevolg: vaste woonplaatsen, meer voedsel, bevolkingsgroei, bezit en sociale verschillen. Later ontstonden steden en staten.
Vroege beschavingen
In Mesopotamië tussen Eufraat en Tigris en in Egypte langs de Nijl ontstonden rond 3000 v.Chr. staten met een heerser, ambtenaren, belasting en priesters. Kenmerkend zijn irrigatielandbouw, tempels, piramiden en het schrift: spijkerschrift in Mesopotamië en hiërogliefen in Egypte. De farao was zowel politiek als religieus leider.
Uitgewerkt voorbeeld
Je ziet een kleitablet met wigvormige tekens en de vraag: welke beschaving? De wigvormige tekens zijn spijkerschrift, dus Mesopotamië. Redenering: schriftsoort is een typisch kenmerk; noem daarna de rivieren Eufraat en Tigris en het doel, bijvoorbeeld boekhouding van graan.
Valkuilen
- Prehistorie is niet 'primitief': jagers-verzamelaars hadden kennis van planten, dieren en weer.
- Landbouw ontstond op meerdere plaatsen, niet alleen in Egypte.
- Een beschaving herken je aan schrift, steden en een staat, niet aan één piramide.