Vroegmoderne tijd: Renaissance, Reformatie, Ontdekkingsreizen
Dit domein behandelt de zestiende en zeventiende eeuw: renaissance, humanisme, reformatie en ontdekkingsreizen. Het examen test of je veranderingen in denken, geloof en wereldbeeld met elkaar verbindt.
Renaissance en humanisme
In Italiaanse steden als Florence kwam belangstelling voor de klassieke oudheid. Kunstenaars bestudeerden het menselijk lichaam en gebruikten perspectief; humanisten zoals Erasmus lazen originele teksten en benadrukten onderwijs en kritisch denken. De boekdrukkunst (omstreeks 1450) verspreidde ideeën snel.
Reformatie
In 1517 publiceerde Luther zijn stellingen tegen de aflaathandel. Hij vond dat de Bijbel de enige gezaghebbende bron was en dat gelovigen zelf moesten lezen. Calvijn ontwikkelde een eigen leer. De Reformatie leidde tot splitsing tussen katholieken en protestanten, godsdienstoorlogen en de Opstand in de Nederlanden.
Ontdekkingsreizen
Europeanen zochten zeewegen naar Azië voor specerijen. Columbus bereikte in 1492 Amerika; Vasco da Gama zeilde in 1498 naar India. Gevolgen: wereldeconomie, kolonies, slavernij en de uitwisseling van planten, dieren en ziektes tussen continenten.
Uitgewerkt voorbeeld
Een pamflet uit 1520 zegt: 'Iedere christen kan de Bijbel zelf lezen.' Dit past bij de Reformatie en het humanisme. Redenering: het pamflet verzet zich tegen priesterlijke tussenkomst; de boekdrukkunst maakte zulke teksten betaalbaar en zorgde voor snelle verspreiding.
Valkuilen
- Renaissance en Reformatie zijn verwant, maar niet hetzelfde: renaissance gaat over kunst en denken, reformatie over geloof en kerk.
- Ontdekkingsreizen 'ontdekten' geen lege wereld; er woonden al miljoenen mensen.
- Luther wilde eerst hervormen, niet direct een nieuwe kerk stichten.