Moderne tijd: Industriële revolutie, imperialisme, kolonialisme
Dit domein behandelt de negentiende eeuw: industrialisatie, sociale kwestie, imperialisme en kolonialisme. Het examen vraagt naar oorzaken en gevolgen van fabriekswerk en naar motieven voor Europese expansie.
Industriële revolutie
De stoommachine maakte machinaal werken in fabrieken mogelijk. Kolen en ijzer waren de brandstof en het materiaal. Gevolgen: meer productie, urbanisatie, slechte woon- en werkomstandigheden en een groeiende arbeidersklasse.
Sociale kwestie
Arbeiders werkten lang, kinderen ook, en er was weinig bescherming. Hervormers, vakbonden en politieke partijen eisten betere wetten. De Arbeidswet van 1874 verbood fabriekswerk voor kinderen onder twaalf jaar. In 1848 kreeg Nederland een grondwet met meer invloed voor het parlement.
Imperialisme en kolonialisme
Europese landen veroverden gebieden in Afrika en Azië. Motieven: grondstoffen, afzetmarkten, macht en prestige, en het idee dat Europese cultuur superieur was. Op de Conferentie van Berlijn (1884–1885) verdeelden Europese machten Afrika. Nederland bestuurde Nederlands-Indië met het Cultuurstelsel; in 1863 werd de slavernij in de koloniën afgeschaft.
Uitgewerkt voorbeeld
Een fabrieksreglement uit 1880 zegt: 'Kinderen onder twaalf jaar mogen niet werken.' Dit is een gevolg van de sociale kwestie. Redenering: eerst het probleem (kinderarbeid), dan de maatregel (Arbeidswet 1874), dan het doel (kinderen beschermen en school mogelijk maken).
Valkuilen
- Industrialisatie begon in Groot-Brittannië, niet in Nederland.
- Imperialisme is niet hetzelfde als kolonialisme: imperialisme is het streven naar macht over gebieden; kolonialisme is het vestigen en besturen van kolonies.
- Afschaffing van de slavernij in 1863 betekende niet dat alle ongelijkheid direct verdween.