Historische vaardigheden: bronnenanalyse, oorzaak-gevolg, standplaatsgebondenheid
Dit domein toetst geschiedenis als vak: bronnen analyseren, oorzaken en gevolgen onderscheiden en uitleggen dat elke waarneming standplaatsgebonden is. Je moet laten zien hoe je aan een antwoord komt, niet alleen wat je antwoordt.
Bronanalyse
Bepaal eerst de bronsoort: geschreven of ongeschreven, primair (uit de tijd zelf) of secundair (later gemaakt). Vraag dan: wie maakte de bron, wanneer, met welk doel en voor welk publiek? Daarna beoordeel je betrouwbaarheid en bruikbaarheid voor de gestelde vraag.
Standplaatsgebondenheid
Iemand kijkt altijd vanuit een positie: tijd, plaats, cultuur, klasse en belang. Een plantage-eigenaar en een abolitionist beschrijven dezelfde slavernij anders. Standplaatsgebondenheid betekent niet dat alles subjectief is; feiten kun je controleren met andere bronnen.
Oorzaak en gevolg
Onderscheid directe aanleiding en diepere oorzaak, en bedoeld en onbedoeld gevolg. De moord op Franz Ferdinand was de aanleiding van WO1; nationalisme en bondgenootschappen waren diepere oorzaken.
Uitgewerkt voorbeeld
Bron A: een Britse plantage-eigenaar schrijft in 1800 dat slaven goed behandeld worden. Bron B: een abolitionist schrijft in 1800 dat slaven slecht behandeld worden. Vraag: waarom verschillen ze? Beide bronnen zijn primair, maar hun makers hebben tegengestelde belangen: standplaatsgebondenheid. Daarom zijn ze elk afzonderlijk onbetrouwbaar als enige bewijs; je hebt onafhankelijke bronnen nodig.
Valkuilen
- Een oude bron is niet automatisch betrouwbaar.
- 'Feit' en 'mening' door elkaar halen: een feit kun je controleren, een mening is een oordeel.
- Niet elk gevolg is bedoeld; denk aan onbedoelde gevolgen zoals vervuiling door fabrieken.