VMBO KB Geschiedenis flashcards

32 cards. Read the term and the definition here. The deck at the top of this page is optional.

Chronologie

Ordening van gebeurtenissen in de tijd, van vroeger naar later. In de geschiedenis gebruik je jaartallen en tijdvakken om te bepalen wat eerder en wat later gebeurde.

Primaire bron

Bron die in dezelfde tijd is gemaakt als de gebeurtenis die hij beschrijft, bijvoorbeeld een brief, dagboek of foto uit die periode. Zo'n bron is vaak directer bewijs dan een latere bron.

Standplaatsgebondenheid

Het idee dat iedereen, ook de maker van een bron of een historicus, kijkt vanuit de eigen tijd, plaats, cultuur en maatschappelijke positie, waardoor het beeld gekleurd kan zijn.

Landbouwrevolutie

Overgang rond 10.000 v.C. van jagen en verzamelen naar akkerbouw en veeteelt, voor het eerst in de Vruchtbare Halve Maan. Mensen gingen vast wonen en kregen meer bezit.

Hunebed

Prehistorisch grafmonument van grote zwerfkeien, gebouwd door boeren in de Nieuwe Steentijd en vooral te vinden in Drenthe. Het is een ongeschreven archeologische bron over begrafenisrituelen.

Jager-verzamelaars

Mensen die leven van jagen, vissen en het verzamelen van eetbare planten. Ze trekken rond en hebben weinig bezit, omdat ze hun voedsel direct in de natuur vinden.

Polis

Griekse stadstaat die bestond uit een stad met het omliggende land en die zichzelf bestuurde met eigen wetten, leger en goden. Athene en Sparta zijn bekende voorbeelden.

Romanisering

Het overnemen van de Romeinse cultuur door overwonnen volken, zoals taal, rechtspraak, stedenbouw, badhuizen en godenverering. Dit gebeurde vooral in de westelijke delen van het Romeinse Rijk.

Limes

De verdedigde grens van het Romeinse Rijk, in Nederland langs de Rijn. Langs die grens stonden wachttorens en forten, bijvoorbeeld bij Nijmegen en Utrecht.

Leenstelsel

Systeem in de vroege Middeleeuwen waarbij een vorst land in leen gaf aan een edelman, die daarvoor trouw en militaire steun beloofde. De leenman kon zelf weer onderleenmannen aanstellen.

Hofstelsel

Economisch systeem waarbij horige boeren op het land van een heer werkten en een deel van de oogst plus herendiensten afstonden, in ruil voor bescherming en een eigen stuk land.

Karel de Grote

Frankische koning en vanaf 800 keizer, die een groot deel van West-Europa bestuurde. Hij stimuleerde onderwijs en kerkhervorming en liet teksten in kloosters overschrijven.

Stadsrechten

Voorrechten die een stad van een vorst kreeg, zoals eigen rechtspraak, markt houden en een muur bouwen. Daardoor kon een stad zich voor een groot deel zelf besturen.

Hanze

Handelsverbond van steden rond de Oostzee en Noordzee, vanaf de dertiende eeuw. Kooplieden van aangesloten steden handelden in graan, hout, vis, bier en bont.

Zwarte Dood

Pestepidemie die Europa trof van 1347 tot 1351 en ongeveer een derde van de bevolking doodde. Gevolgen waren onder meer arbeidstekort en hogere lonen voor de overlevenden.

Reformatie

Beweging in de zestiende eeuw die misstanden in de katholieke kerk bekritiseerde en leidde tot nieuwe protestantse kerken. Het begon met Luther, die in 1517 zijn stellingen publiceerde.

Beeldenstorm

Grootschalige vernieling van katholieke heiligenbeelden en kerkversiering door protestanten, in 1566 in de Nederlanden. Het was een belangrijke aanleiding voor de opstand tegen Spanje.

Columbian exchange

Uitwisseling van planten, dieren, ziekten en mensen tussen Amerika en Europa na 1492. Aardappel en maïs kwamen naar Europa, paarden en pokken naar Amerika.

VOC

Verenigde Oostindische Compagnie, opgericht in 1602. De VOC kreeg van de Staten-Generaal het alleenrecht op handel in Azië en mocht oorlog voeren en verdragen sluiten.

Wetenschappelijke revolutie

Verandering in de zeventiende eeuw waarbij onderzoekers gingen werken met waarneming, experiment en wiskunde in plaats van alleen met het gezag van oude schrijvers, zoals Galilei en Newton.

Absolutisme

Staatsvorm waarbij de vorst alle macht in handen heeft en zijn gezag van God afleidt, zonder dat een parlement hem tegenhoudt. Lodewijk XIV van Frankrijk is het bekendste voorbeeld.

Trias politica

Scheiding van de staatsmacht in drie delen: de wetgevende, de uitvoerende en de rechtsprekende macht. Montesquieu bedacht dit om machtsmisbruik door één persoon te voorkomen.

Franse Revolutie

Omwenteling in Frankrijk vanaf 1789 waarbij de standenmaatschappij en de absolute monarchie werden afgeschaft en burgers rechten en inspraak in het bestuur kregen.

Volkssoevereiniteit

Het idee dat de bevolking de bron van alle overheidsmacht is en dat een regering haar gezag ontleent aan de burgers, niet aan God of aan geboorte.

Industriële Revolutie

Overgang vanaf ongeveer 1750 in Engeland van handwerk naar fabrieksmatige productie met machines en stoomkracht, met als gevolg urbanisatie en het ontstaan van een grote arbeidersklasse.

Kinderwetje van Van Houten

Wet uit 1874 die arbeid van kinderen onder twaalf jaar in fabrieken verbood. Het was een van de eerste sociale wetten in Nederland, maar de controle op naleving was zwak.

Censuskiesrecht

Kiesrecht waarbij alleen mannen die genoeg belasting betaalden mochten stemmen. Daardoor had na 1848 slechts een klein deel van de bevolking invloed op de politiek.

Verdrag van Versailles

Vredesverdrag uit 1919 dat Duitsland verantwoordelijk hield voor de Eerste Wereldoorlog en zware herstelbetalingen, gebiedsverlies en beperkingen van het leger oplegde.

Beurskrach 1929

Ineenstorting van de aandelenkoersen op de beurs van New York in oktober 1929, die leidde tot een wereldwijde economische crisis met massale werkloosheid en armoede.

Shoah

Systematische vervolging en moord op ongeveer zes miljoen Joden door nazi-Duitsland en zijn medewerkers tussen 1941 en 1945, vooral in vernietigingskampen in Oost-Europa.

Koude Oorlog

Machtsstrijd tussen de Verenigde Staten en de Sovjet-Unie van ongeveer 1945 tot 1991, met een wapenwedloop, bondgenootschappen en kernwapens, maar zonder directe oorlog tussen beide grootmachten.

Europese Unie

Samenwerkingsverband van Europese landen, ontstaan uit de EGKS (1951) en de EEG (1957). Sinds het Verdrag van Maastricht in 1993 heet dit verband de Europese Unie.