Tijd van jagers en boeren (tot 3000 v.C.)
Dit domein gaat over de Tijd van jagers en boeren, tot 3000 v.C. De examenvragen draaien om het verschil tussen jagen-verzamelen en landbouw, en om de gevolgen van de landbouwrevolutie.
Jagers en verzamelaars
Zij leefden nomadisch, in kleine groepen, en gebruikten vuursteen, been en hout. Ze jaagden, visten en verzamelden noten, bessen en wortels. Bezit bleef beperkt omdat ze moesten verhuizen. In Nederland leefden bijvoorbeeld rendierjagers in de laatste ijstijd.
Landbouwrevolutie
Rond 10.000 v.C. ontstond landbouw in de Vruchtbare Halve Maan (Midden-Oosten): akkerbouw en veeteelt. Mensen werden sedentair, bouwden dorpen en kregen meer voedsel. In Nederland begon landbouw later, rond 5000 v.C., onder meer in Limburg. Hunebedden, ongeveer 3500-3000 v.C., horen bij de Trechterbekercultuur.
Gevolgen
Meer voedsel leidde tot bevolkingsgroei. Opslag en grondbezit konden verschillen in bezit en macht veroorzaken. Specialisatie nam toe: pottenbakkers, priesters, ambachtslieden. Irrigatielandbouw in Mesopotamië maakte grotere nederzettingen en aan het einde van dit tijdvak eerste steden mogelijk.
Werkvoorbeeld
Vraag: waarom ontstonden in landbouwsamenlevingen grotere sociale verschillen dan bij jager-verzamelaars? Redenering: boeren konden oogst opslaan en land en vee doorgeven. Wie meer bezit had, kon andere laten werken of ruilen. Er ontstonden leiders en specialisten. Bij nomaden was blijvend bezit kleiner. Conclusie: opslag en grondbezit versterkten ongelijkheid.
Valkuilen
- Jager-verzamelaars hadden wel cultuur, taal en geloof.
- Landbouw was niet meteen gezonder of gemakkelijker.
- Niet alle boeren woonden in steden.
- Landbouw ontstond niet overal tegelijk.