Tijd van steden en staten (1000 – 1500)
Dit domein behandelt de Tijd van steden en staten, 1000-1500. Je moet uitleggen hoe steden groeiden, welke rol handel en gilden speelden en hoe staten centraler werden.
Groei van steden
Door betere landbouw (drieslagstelsel, ijzeren ploeg) kwam er meer voedsel en bevolkingsgroei. Handel op markten en jaarmarkten bloeide. Steden ontstonden vaak bij een kasteel, klooster of rivier. In de Lage Landen groeiden Vlaamse steden zoals Brugge en Gent door lakenhandel.
Stadsrechten en bestuur
Een stad kreeg stadsrechten van een heer: eigen rechtspraak, marktrecht en vaak stadsmuren. Het stadsbestuur bestond uit schepenen en burgemeesters. Gilden regelden per ambacht wie mocht werken, de kwaliteit en de prijzen. De Hanze was een handelsverbond van Noord-Duitse en Oostzee-steden.
Kerk en samenleving
De kerk had veel invloed: parochies, kloosters, kathedralen en universiteiten. De samenleving was een standenmaatschappij: geestelijkheid, adel en boeren/burgers. De pest (1347-1350) doodde een groot deel van de bevolking en verstoorde de economie.
Centralisatie
Vorsten probeerden hun macht uit te breiden: belastingen, rechtspraak en ambtenaren. In 1464 kwamen de Staten-Generaal voor het eerst bijeen in de Bourgondische Nederlanden. Dat was een overleg van standen, geen democratie.
Werkvoorbeeld
Vraag: waarom regelden gilden de kwaliteit van producten? Redenering: leden wilden een goede naam en eerlijke concurrentie. Regels over opleiding, materiaal en prijs voorkwamen bedrog. Maar ze sloten buitenstaanders ook uit. Conclusie: gilden beschermden hun leden en de markt, met nadelen voor niet-leden.
Valkuilen
- De meeste mensen woonden nog op het platteland.
- Steden hadden niet allemaal evenveel zelfbestuur.
- De Middeleeuwen waren niet alleen 'donker'.
- De Staten-Generaal waren geen parlement met algemeen kiesrecht.