Tijd van ontdekkers en hervormers (1500 – 1600)
Dit domein gaat over de Tijd van ontdekkers en hervormers, 1500-1600. De examenvragen combineren renaissance, ontdekkingsreizen en de Reformatie.
Renaissance en humanisme
In de renaissance herontdekten kunstenaars en geleerden de klassieke oudheid. Het humanisme benadrukte menselijke waardigheid, brononderzoek en onderwijs. Erasmus was een beroemde humanist. De boekdrukkunst (Gutenberg, ca. 1450) verspreidde ideeën snel.
Ontdekkingsreizen
Europeanen zochten zeewegen naar Azië voor specerijen. Columbus bereikte in 1492 Amerika; Vasco da Gama in 1498 India; Magellan begon in 1519 een reis om de wereld. Gevolgen: koloniën, handel, slavernij en uitwisseling van planten en ziekten. Voor inheemsen waren de gevolgen vaak catastrofaal.
Reformatie
Luther publiceerde in 1517 zijn 95 stellingen tegen misstanden in de kerk, zoals de aflaathandel. Calvijn ontwikkelde een eigen leer. Vorsten kozen partij; in Engeland ontstond de Anglicaanse kerk. De contrareformatie was het antwoord van de katholieke kerk, onder meer via het Concilie van Trente.
Nederland
De Beeldenstorm (1566) en de Tachtigjarige Oorlog (1568-1648) volgden. De Unie van Utrecht (1579) bond noordelijke gewesten. De Republiek werd in 1648 erkend.
Werkvoorbeeld
Vraag: waarom hielp de boekdrukkunst de Reformatie? Redenering: kritiek op de kerk kon snel en goedkoop worden verspreid. Mensen lazen zelf Bijbelteksten en pamfletten. Zonder drukpers was verspreiding traag en lokaal gebleven. Conclusie: de drukpers was geen oorzaak van de Reformatie, maar versterkte de verspreiding.
Valkuilen
- Columbus was niet de eerste die Amerika bereikte.
- Ontdekkers kwamen niet in lege gebieden.
- De renaissance was niet anti-godsdienstig.
- De Republiek ontstond niet in 1568 in één keer.