Astma, kou en een duurloop van twaalf minuten
Klas 4 kb gaat in de vijfde les van 13:15 uur naar buiten voor een 12-minutenloop. Het is 4 °C, er staat een droge, snijdende wind en de lucht is koud en droog. Youssef (16) heeft astma; volgens het leerlingdossier gebruikt hij zo nodig salbutamol en heeft hij eerder benauwdheid gehad bij koud weer. Zijn inhalator ligt in zijn tas in het kleedlokaal. Hij zegt dat hij 'best mee kan' en start met de groep. Na zes minuten blijft hij staan: hij hoest, ademt hoorbaar piepend en zegt zich 'raar en licht in het hoofd' te voelen. De andere 21 leerlingen lopen door. De docent staat alleen op het veld; de dichtstbijzijnde collega is binnen in de zaal, ongeveer 100 meter verder. In het schoolprotocol staat dat de leerling zijn eigen medicatie gebruikt en dat de docent die niet toedient.
1. Beschrijf wat je in de eerste twee minuten doet, in de juiste volgorde, en leg bij elke stap kort het waarom uit.
Read the worked answer
Volgorde:
- De groep veiligstellen. Zet de 12-minutenloop om in rustige loopscholing op eigen tempo en vraag de collega in de zaal om toezicht, zodat jij bij Youssef kunt blijven. Waarom: je laat 21 leerlingen niet onbeheerd achter en Youssef is nu je eerste prioriteit.
- Uit de kou en de wind, rechtop laten zitten (niet plat op de koude grond), jas erom, rustig laten ademen. Waarom: koude, droge lucht en blijvende inspanning houden de benauwdheid in stand.
- Zijn eigen medicatie laten gebruiken zoals in het dossier staat: hij pakt zelf zijn inhalator, jij dient niets toe. Waarom: dat is de afspraak in het protocol en het is zijn eigen verantwoordelijkheid.
- Observeren en opschalen. Gaat het binnen enkele minuten niet beter, of wordt hij suffer of praat hij niet meer goed: BHV/EHBO erbij, ouders bellen, bij ernstige benauwdheid 112.
- Vastleggen en doorgeven: incident melden, mentor en ouders informeren, notitie in het dossier.
Vooral niet: hem alleen naar het kleedlokaal sturen, hem laten doorlopen 'omdat hij het zelf wil', of zelf medicatie toedienen.
2. Hoe had je deze les zo kunnen inrichten dat Youssef veilig en volledig had kunnen meedoen?
Read the worked answer
Je verandert niet de doelen, maar de omstandigheden:
- Binnen warming-up van 10 minuten, rustig opbouwend, voordat de koude lucht erbij komt.
- Interval in plaats van 12 minuten continu: vier keer 2 minuten lopen met 1 minuut herstel. Zelfde trainingsprikkel, minder lang achter elkaar doorademen door koude lucht.
- Neusademhaling en een sjaal of buff voor de mond bij koud, droog weer.
- Afspraak vooraf: inhalator mee naar buiten en op tijd innemen volgens het eigen schema van de leerling.
- Alternatief achter de hand (binnen circuit, of de rol van tempo- en observatieopdracht) zonder dat het als straf voelt.
- Bij de start van elk blok even checken: 'hoe gaat het deze week met je astma?' en het in het dossier vastleggen.
Waarom: de leerdoelen blijven gelijk (uithoudingsvermogen), maar de prikkel wordt in kleinere stukken en minder koud aangeboden. Zo blijft Youssef deelnemer in plaats van toeschouwer, en dat is ook didactisch beter dan hem standaard vrijstelling geven.
3. Een klasgenoot roept tijdens het incident: 'Stel je niet aan, je kunt heus wel doorlopen.' Hoe reageer je op dat moment en daarna?
Read the worked answer
Op het moment zelf, kort en rustig:
- Stop de opmerking meteen: 'Niet aan de orde. We lachen niemand uit om hoe hij ademt.' Ga daarna direct verder met de les; geen discussie voor de groep.
- Leg niets medisch uit. Je mag zeggen: 'Youssef heeft astma, bij kou kan dat opspelen, hij heeft het goed aangepakt.' Geen details over medicatie of dossier.
- Spreek degene die het riep één op één aan en leg de regel uit: respect en veiligheid gaan voor.
Daarna:
- Mentor informeren en vragen of het thema 'verschil en respect' in de mentorgesprekken terug kan komen.
- Achteraf bij Youssef checken of hij zich veilig voelt. Gebeurt dit vaker, dan is het een antipestspoor en niet alleen een losse opmerking.
Waarom: de sfeer in de les is een voorwaarde om te kunnen bewegen. Als een leerling bang is om op te vallen, meldt hij zich de volgende keer 'ziek' aan de kant, en dan heb je een veel groter probleem dan één opmerking.