LO VMBO KB (common core) cheat sheet

Grof motorische vaardigheden gebruiken grote spiergroepen (rennen, springen, werpen); fijn motorische vaardigheden vragen kleine, precieze bewegingen (werpen naar een klein doel, slaan met racket).

Open vaardigheid: de omgeving verandert en de beweger moet reageren (verdedigen in een partijspel). Gesloten vaardigheid: omgeving en beweging zijn voorspelbaar (penalty nemen, turnoefening).

Discrete vaardigheid heeft een duidelijk begin en eind (sprong, worp); seriële vaardigheid is een reeks bewegingen (driesprong); continue vaardigheid loopt door zonder vast eindpunt (hardlopen, zwemmen).

Coördinatievermogen: het vermogen bewegingen vlot, nauwkeurig en afgestemd op elkaar uit te voeren; het is een voorwaarde voor het leren van nieuwe technieken.

Conditionele vermogens zijn kracht, snelheid, uithoudingsvermogen en lenigheid; coördinatieve vermogens zijn onder meer evenwicht, ritme, reactie en ruimtelijke oriëntatie.

Techniek = de manier waarop een beweging wordt uitgevoerd; tactiek = de keuze van handelen in een spelsituatie (waar, wanneer, welke actie).

De leerfasen bij motorisch leren: oriëntatiefase (snelle leerwinst, veel fouten), differentiatiefase (verfijning), automatiseringsfase (beweging kost weinig aandacht).

Bij transfer helpt een eerder geleerde vaardigheid een nieuwe vaardigheid (positieve transfer); bij negatieve transfer werkt een oude gewoonte de nieuwe beweging tegen.

Feedbackregels: kennis van resultaat (was de worp raak?) en kennis van uitvoering (hoe werd de beweging gemaakt?); frequente, concrete feedback helpt in de oriëntatiefase meer dan in de automatiseringsfase.

De beweegrichtlijn voor volwassenen: minstens 150 minuten matig intensief bewegen per week, verspreid over meerdere dagen, plus spier- en botversterkende activiteiten minstens twee keer per week.

Matig intensief bewegen verhoogt hartslag en ademhaling, maar je kunt nog redelijk praten; voorbeeld: stevig wandelen of fietsen. Intensief bewegen maakt praten lastig.

Gezondheidsgerelateerde fitheid kent vijf componenten: cardiorespiratoir uithoudingsvermogen, spierkracht, spieruithoudingsvermogen, lenigheid en lichaamssamenstelling.

Hartfrequentie schatten: maximale hartslag ≈ 220 − leeftijd (in slagen per minuut); de hartslag stijgt tijdens inspanning en daalt in rust weer.

BMI = gewicht in kilogram gedeeld door (lengte in meter)²; BMI is een ruwe maat en houdt geen rekening met spier- of vetverdeling.

Warming-up bereidt spieren, gewrichten en hart-longstelsel voor en verlaagt de kans op blessures; cooling-down helpt het lichaam geleidelijk tot rust te komen.

Herstel: na intensieve inspanning heeft het lichaam rust, vocht en voedingsstoffen nodig; te snel opnieuw belasten zonder herstel verhoogt overbelastingsrisico.

Voeding en bewegen: koolhydraten zijn de belangrijkste brandstof bij inspanning; vocht aanvullen voorkomt uitdroging, vooral bij warm weer of langdurige inspanning.

Te weinig bewegen en veel zitten hangen samen met een groter risico op overgewicht, hart- en vaatziekten en diabetes type 2; regelmatig bewegen bevordert ook stemming en slaap.

Sport is een maatschappelijk verschijnsel: naast gezondheid levert sport sociale contacten, saamhorigheid en een zinvolle vrijetijdsbesteding op.

Georganiseerde sport (vereniging, lidmaatschap, competitie) en ongeorganiseerde sport (zelf sporten, informeel spel) verschillen in regels, begeleiding en kosten.

Socialisatie door sport: in teamverband leren deelnemers samenwerken, omgaan met regels, winnen en verliezen en met gezag (scheidsrechter, coach).

Inclusie: sportaanbod kan drempels verlagen voor mensen met een beperking, ouderen, nieuwkomers of mensen met een kleine beurs (aangepast aanbod, financiële ondersteuning).

Fair play gaat verder dan de spelregels: respect voor tegenstander, scheidsrechter en medespelers; doping en matchfixing horen niet bij fair play.

Commercialisering: sponsoring, media en merchandising brengen geld in de sport, maar kunnen spanning geven met sportieve waarden en met de betaalbaarheid voor deelnemers.

Vrijwilligers vervullen sleutelrollen in verenigingen (trainer, scheidsrechter, kantine, bestuur); zonder hen is het verenigingsaanbod moeilijk vol te houden.

Sport en identiteit: sport kan groepsgevoel en trots versterken (supporters, nationale teams), maar ook uitsluiting of stereotypering in stand houden.

Een lesopbouw kent meestal drie delen: inleiding/warming-up, kern met het leerdoel, en afsluiting met cooling-down en terugblik.

Lesdoel en organisatie moeten op elkaar aansluiten: kies materiaal, opstelling en groepsgrootte passend bij het doel en het niveau van de groep.

Bij differentiatie krijgt de groep niet één opdracht, maar aangepaste opdrachten of hulpmiddelen per niveau, zodat iedereen op eigen niveau oefent.

Klassikale organisatie met duidelijke opstellingen (rijen, kringen, vakken) en vaste signalen (fluit, hand opsteken) beperkt wachttijd en onrust.

Groepsindeling: homogene groepen (vergelijkbaar niveau) werken goed voor gerichte oefening; heterogene groepen stimuleren samenwerking en peer-leren.

Regels en afspraken worden vooraf duidelijk gemaakt en consequent gehandhaafd; ze zijn kort, positief geformuleerd en zichtbaar voor iedereen.

Toernooivormen: een halve competitie (iedereen speelt één keer tegen elkaar) of een poulesysteem met finale; kies de vorm op basis van tijd, aantal deelnemers en velden.

Observatie en beoordeling: een observatieformulier met concrete criteria (techniek, tactiek, samenwerking) maakt feedback en voortgang meetbaar.

Materiaalbeheer en veiligheid zijn onderdeel van de organisatie: materiaal controleren, opruimen, en opstellingen zo kiezen dat deelnemers niet door elkaar heen bewegen.

Blessurepreventie begint met een goede warming-up, passende belasting en voldoende herstel; plotselinge belastingverhoging verhoogt het risico op overbelasting.

Veilige oefenruimte: controleer vloer, obstakels, randen en toestellen; houd vrije ruimte rondom doelen en zorg voor voldoende afstand tussen groepen.

EHBSO volgt de volgorde: let op gevaar, beoordeel bewustzijn en ademhaling, schakel hulp in (alarm 112 bij ernstige situatie) en verleen verdere eerste hulp.

Bij een kneuzing of verzwikking: rust, koelen, (licht) drukverband en hoog houden; niet masseren en niet laten doorlopen op een pijnlijk gewricht.

Bij een bloedneus: rechtop zitten, hoofd licht voorover, neus dichtknijpen en na enkele minuten loslaten; niet achterover laten liggen.

Bij een hersenschudding (klap op het hoofd, hoofdpijn, duizeligheid, misselijkheid) geldt: direct stoppen met sporten en laten beoordelen; niet opnieuw laten spelen.

Bij warm weer en langdurige inspanning: voldoende drinken, pauzes in de schaduw en letten op oververhitting (duizeligheid, hoofdpijn, verwardheid).

Bij koud weer: meerdere lagen kleding, langere warming-up en oppassen op gladde ondergrond; onderkoeling en bevriezing zijn risico's bij langdurig buiten sporten.

Regels en materiaal dragen bij aan veiligheid: beschermers, helm, goed passende schoenen, en spelregels die gevaarlijk gedrag (bijvoorbeeld gevaarlijk inkomen) verbieden.

Grof motorische vaardigheden gebruiken grote spiergroepen (rennen, springen, werpen); fijn motorische vaardigheden vragen kleine, precieze bewegingen (werpen naar een klein doel, slaan met racket).

Open vaardigheid: de omgeving verandert en de beweger moet reageren (verdedigen in een partijspel). Gesloten vaardigheid: omgeving en beweging zijn voorspelbaar (penalty nemen, turnoefening).

Discrete vaardigheid heeft een duidelijk begin en eind (sprong, worp); seriële vaardigheid is een reeks bewegingen (driesprong); continue vaardigheid loopt door zonder vast eindpunt (hardlopen, zwemmen).

Coördinatievermogen: het vermogen bewegingen vlot, nauwkeurig en afgestemd op elkaar uit te voeren; het is een voorwaarde voor het leren van nieuwe technieken.

Conditionele vermogens zijn kracht, snelheid, uithoudingsvermogen en lenigheid; coördinatieve vermogens zijn onder meer evenwicht, ritme, reactie en ruimtelijke oriëntatie.

Techniek = de manier waarop een beweging wordt uitgevoerd; tactiek = de keuze van handelen in een spelsituatie (waar, wanneer, welke actie).

De leerfasen bij motorisch leren: oriëntatiefase (snelle leerwinst, veel fouten), differentiatiefase (verfijning), automatiseringsfase (beweging kost weinig aandacht).

Bij transfer helpt een eerder geleerde vaardigheid een nieuwe vaardigheid (positieve transfer); bij negatieve transfer werkt een oude gewoonte de nieuwe beweging tegen.

Feedbackregels: kennis van resultaat (was de worp raak?) en kennis van uitvoering (hoe werd de beweging gemaakt?); frequente, concrete feedback helpt in de oriëntatiefase meer dan in de automatiseringsfase.

De beweegrichtlijn voor volwassenen: minstens 150 minuten matig intensief bewegen per week, verspreid over meerdere dagen, plus spier- en botversterkende activiteiten minstens twee keer per week.

Matig intensief bewegen verhoogt hartslag en ademhaling, maar je kunt nog redelijk praten; voorbeeld: stevig wandelen of fietsen. Intensief bewegen maakt praten lastig.

Gezondheidsgerelateerde fitheid kent vijf componenten: cardiorespiratoir uithoudingsvermogen, spierkracht, spieruithoudingsvermogen, lenigheid en lichaamssamenstelling.

Hartfrequentie schatten: maximale hartslag ≈ 220 − leeftijd (in slagen per minuut); de hartslag stijgt tijdens inspanning en daalt in rust weer.

BMI = gewicht in kilogram gedeeld door (lengte in meter)²; BMI is een ruwe maat en houdt geen rekening met spier- of vetverdeling.

Warming-up bereidt spieren, gewrichten en hart-longstelsel voor en verlaagt de kans op blessures; cooling-down helpt het lichaam geleidelijk tot rust te komen.

Herstel: na intensieve inspanning heeft het lichaam rust, vocht en voedingsstoffen nodig; te snel opnieuw belasten zonder herstel verhoogt overbelastingsrisico.

Voeding en bewegen: koolhydraten zijn de belangrijkste brandstof bij inspanning; vocht aanvullen voorkomt uitdroging, vooral bij warm weer of langdurige inspanning.

Te weinig bewegen en veel zitten hangen samen met een groter risico op overgewicht, hart- en vaatziekten en diabetes type 2; regelmatig bewegen bevordert ook stemming en slaap.

Sport is een maatschappelijk verschijnsel: naast gezondheid levert sport sociale contacten, saamhorigheid en een zinvolle vrijetijdsbesteding op.

Georganiseerde sport (vereniging, lidmaatschap, competitie) en ongeorganiseerde sport (zelf sporten, informeel spel) verschillen in regels, begeleiding en kosten.

Socialisatie door sport: in teamverband leren deelnemers samenwerken, omgaan met regels, winnen en verliezen en met gezag (scheidsrechter, coach).

Inclusie: sportaanbod kan drempels verlagen voor mensen met een beperking, ouderen, nieuwkomers of mensen met een kleine beurs (aangepast aanbod, financiële ondersteuning).

Fair play gaat verder dan de spelregels: respect voor tegenstander, scheidsrechter en medespelers; doping en matchfixing horen niet bij fair play.

Commercialisering: sponsoring, media en merchandising brengen geld in de sport, maar kunnen spanning geven met sportieve waarden en met de betaalbaarheid voor deelnemers.

Vrijwilligers vervullen sleutelrollen in verenigingen (trainer, scheidsrechter, kantine, bestuur); zonder hen is het verenigingsaanbod moeilijk vol te houden.

Sport en identiteit: sport kan groepsgevoel en trots versterken (supporters, nationale teams), maar ook uitsluiting of stereotypering in stand houden.

Een lesopbouw kent meestal drie delen: inleiding/warming-up, kern met het leerdoel, en afsluiting met cooling-down en terugblik.

Lesdoel en organisatie moeten op elkaar aansluiten: kies materiaal, opstelling en groepsgrootte passend bij het doel en het niveau van de groep.

Bij differentiatie krijgt de groep niet één opdracht, maar aangepaste opdrachten of hulpmiddelen per niveau, zodat iedereen op eigen niveau oefent.

Klassikale organisatie met duidelijke opstellingen (rijen, kringen, vakken) en vaste signalen (fluit, hand opsteken) beperkt wachttijd en onrust.

Groepsindeling: homogene groepen (vergelijkbaar niveau) werken goed voor gerichte oefening; heterogene groepen stimuleren samenwerking en peer-leren.

Regels en afspraken worden vooraf duidelijk gemaakt en consequent gehandhaafd; ze zijn kort, positief geformuleerd en zichtbaar voor iedereen.

Toernooivormen: een halve competitie (iedereen speelt één keer tegen elkaar) of een poulesysteem met finale; kies de vorm op basis van tijd, aantal deelnemers en velden.

Observatie en beoordeling: een observatieformulier met concrete criteria (techniek, tactiek, samenwerking) maakt feedback en voortgang meetbaar.

Materiaalbeheer en veiligheid zijn onderdeel van de organisatie: materiaal controleren, opruimen, en opstellingen zo kiezen dat deelnemers niet door elkaar heen bewegen.

Blessurepreventie begint met een goede warming-up, passende belasting en voldoende herstel; plotselinge belastingverhoging verhoogt het risico op overbelasting.

Veilige oefenruimte: controleer vloer, obstakels, randen en toestellen; houd vrije ruimte rondom doelen en zorg voor voldoende afstand tussen groepen.

EHBSO volgt de volgorde: let op gevaar, beoordeel bewustzijn en ademhaling, schakel hulp in (alarm 112 bij ernstige situatie) en verleen verdere eerste hulp.

Bij een kneuzing of verzwikking: rust, koelen, (licht) drukverband en hoog houden; niet masseren en niet laten doorlopen op een pijnlijk gewricht.

Bij een bloedneus: rechtop zitten, hoofd licht voorover, neus dichtknijpen en na enkele minuten loslaten; niet achterover laten liggen.

Bij een hersenschudding (klap op het hoofd, hoofdpijn, duizeligheid, misselijkheid) geldt: direct stoppen met sporten en laten beoordelen; niet opnieuw laten spelen.

Bij warm weer en langdurige inspanning: voldoende drinken, pauzes in de schaduw en letten op oververhitting (duizeligheid, hoofdpijn, verwardheid).

Bij koud weer: meerdere lagen kleding, langere warming-up en oppassen op gladde ondergrond; onderkoeling en bevriezing zijn risico's bij langdurig buiten sporten.

Regels en materiaal dragen bij aan veiligheid: beschermers, helm, goed passende schoenen, en spelregels die gevaarlijk gedrag (bijvoorbeeld gevaarlijk inkomen) verbieden.