HAVO Maatschappijwetenschappen flashcards

37 cards. Read the term and the definition here. The deck at the top of this page is optional.

Socialisatie

Proces waarin een individu waarden, normen, kennis en vaardigheden verwerft die nodig zijn om in de samenleving te functioneren; verloopt via gezin, school, werk, media en vrienden.

Gegeneraliseerde ander

Term van Mead voor het geheel van algemene verwachtingen en normen van de samenleving dat een kind zich eigen maakt naast de concrete rolmodellen (significante anderen).

Cultuurrelativisme

Opvatting dat je een cultuur alleen kunt beoordelen binnen haar eigen context en maatstaven, dus niet met de normen van je eigen cultuur als universele standaard.

Sanctie

Reactie op naleving of overtreding van een norm: positief als beloning (compliment, prijs) en negatief als straf of afkeuring (berisping, boete, uitsluiting).

Institutionalisering

Proces waarbij losse gedragingen uitgroeien tot vaste, gedeelde en gehandhaafde regels en verwachtingen binnen een institutie, waardoor gedrag voorspelbaar wordt.

Culture lag

Achterstand die ontstaat doordat materiële cultuur, zoals technologie en economie, sneller verandert dan immateriële cultuur, zoals normen, waarden en wetgeving.

Differentiatie

Proces waarbij taken en functies die eerst op één plek lagen, bijvoorbeeld het gezin, worden overgedragen aan gespecialiseerde instituties zoals school, zorg en bedrijfsleven.

Gezag (autoriteit)

Macht die door de betrokkenen als legitiem wordt aanvaard; Weber onderscheidt traditioneel, charismatisch en rationeel-legaal gezag als bronnen van die aanvaarding.

Districtenstelsel

Kiesstelsel waarbij per district één kandidaat de zetel wint met een meerderheid van stemmen; dit bevordert doorgaans een systeem met twee dominante partijen.

Pressiegroep

Georganiseerde groep die zonder zelf te regeren invloed probeert uit te oefenen op politieke besluitvorming, bijvoorbeeld via lobby, campagnes of advies aan bewindslieden.

Politieke socialisatie

Proces waarin mensen politieke opvattingen en gedragspatronen verwerven via gezin, opleiding, vrienden, godsdienst en media; dit verklaart mede hun stemgedrag.

Sociale stratificatie

Rangorde van groepen in een samenleving op basis van ongelijk verdeelde schaarse goederen, zoals inkomen en vermogen, opleiding, beroepsprestige en macht.

Cultureel kapitaal

Begrip van Bourdieu voor kennis, opleiding, taalgebruik en smaak waarmee iemand voordeel kan behalen; het wordt vooral via het gezin doorgegeven aan volgende generaties.

Intergenerationele mobiliteit

Vergelijking van de maatschappelijke positie van kinderen met die van hun ouders, bijvoorbeeld stijging op de beroepsladder ten opzichte van het ouderlijk beroep.

Gini-coëfficiënt

Getal tussen 0 en 1 dat de inkomensongelijkheid in een samenleving weergeeft: 0 betekent volledig gelijke inkomens, 1 betekent dat één persoon alles ontvangt.

Relatieve armoede

Situatie waarin iemand achterblijft bij de gemiddelde levensstandaard van het land waarin hij leeft, ook als het inkomen boven het absolute bestaansminimum ligt.

Sociale cohesie

Samenhang binnen een groep of samenleving, zichtbaar in gedeelde normen en waarden, onderling vertrouwen, wederzijdse hulp en bereidheid tot samenwerking.

Organische solidariteit

Volgens Durkheim de binding in moderne samenlevingen, die niet op gelijkheid maar op wederzijdse afhankelijkheid door arbeidsdeling en specialisatie berust.

Anomie

Verzwakte normatieve binding in een samenleving doordat doelen en beschikbare middelen niet op elkaar aansluiten, wat kan leiden tot normvervaging en afwijkend gedrag.

Marginalisering

Positie in het acculturatiemodel van Berry waarbij een persoon noch de eigen cultuur behoudt, noch deelneemt aan de cultuur van de ontvangende samenleving.

Bridging en bonding

Twee vormen van sociaal kapitaal: bonding verbindt mensen binnen de eigen, vaak hechte groep; bridging legt bruggen naar mensen buiten die groep.

Tegencultuur

Subgroep die zich actief verzet tegen de dominante cultuur en haar waarden en normen afwijst, anders dan een subcultuur die alleen afwijkt zonder verzet.

Pluriforme samenleving

Samenleving waarin meerdere culturele groepen met eigen waarden, normen en leefwijzen naast elkaar bestaan, onder meer als gevolg van migratie en individualisering.

Push- en pullfactoren

Factoren die migratie verklaren: pushfactoren duwen mensen weg uit het herkomstland (armoede, oorlog), pullfactoren trekken hen naar het bestemmingsland (werk, vrijheid).

Contacttheorie

Theorie die stelt dat gelijkwaardig, persoonlijk contact tussen groepen met gedeelde doelen vooroordelen vermindert, mits beide groepen dezelfde status hebben.

Individualisering

Proces waarbij het individu losser komt te staan van vaste groepsverbanden zoals gezin, kerk en buurt, en eigen keuzes en verantwoordelijkheden centraal komen te staan.

Glocalisering

Verschijnsel dat mondiale producten, media en ideeën lokaal worden aangepast en vermengd met eigen tradities, wat leidt tot nieuwe culturele mengvormen.

Secularisering

Proces van afnemende invloed van godsdienst op samenleving en individu, zichtbaar in ontkerkelijking en ontzuiling en in het terugtreden van religie uit politiek en onderwijs.

Risicomaatschappij

Begrip van Beck voor een samenleving waarin moderne technologie mondiale, onzichtbare risico's schept die niet meer aan één individu, bedrijf of land zijn toe te rekenen.

Operationaliseren

Abstracte begrippen zoals welzijn of cohesie meetbaar maken door ze te vertalen in concrete indicatoren en vragen, zodat je ze in onderzoek kunt waarnemen.

Betrouwbaarheid

Eigenschap van een meting dat herhaling onder dezelfde omstandigheden tot dezelfde uitkomst leidt; een betrouwbaar instrument meet consistent, maar niet per se het juiste.

Confounding variabele

Derde variabele die zowel met de vermeende oorzaak als met het gevolg samenhangt, waardoor een schijnverband ontstaat dat ten onrechte als causaliteit wordt gezien.

Representatieve steekproef

Steekproef die op relevante kenmerken dezelfde samenstelling heeft als de populatie, meestal door aselecte trekking, zodat uitkomsten generaliseerbaar zijn.

Micro-, meso- en macroniveau

Analyseniveaus in de sociale wetenschappen: micro is het individu en de interactie, meso betreft organisaties en instituties, macro de samenleving en mondiale verbanden.

Verklaren versus begrijpen

Twee doelen van sociaal onderzoek: verklaren zoekt oorzaken en algemene wetmatigheden, begrijpen zoekt betekenissen en motieven van actoren in hun eigen context.

Functionalisme

Theoretisch perspectief dat maatschappelijke verschijnselen verklaart vanuit hun bijdrage aan het voortbestaan en evenwicht van het geheel, met nadruk op functies en samenhang.

Symbolisch interactionisme

Theoretisch perspectief dat sociale werkelijkheid verklaart vanuit betekenissen die mensen in interactie aan symbolen en situaties geven, met nadruk op het microniveau.