I85PREP
⌘ K
HAVO Maatschappijwetenschappen study materials
HAVO Maatschappijwetenschappen study resources

HAVO Maatschappijwetenschappen practice questions

One question at a time. Build your HAVO Maatschappijwetenschappen understanding.

First 50 of 200 questions. Each one lists the choices, the correct answer, and an explanation. The checker at the top of this page saves progress in this browser when it is available.

Continue in the practice tool above to load more questions, 50 at a time.

Question 1Vorming: socialisation, culture and identity (socialisatie, cultuur en identiteit)

Bij socialisatie onderscheiden we primaire en secundaire socialisatie. Welke omschrijving past het beste bij primaire socialisatie?

  1. Het leren van beroepsrollen en omgangsvormen op een stageplek of werk.
  2. Het overnemen van de cultuur van een samenleving via massamedia op latere leeftijd.
  3. Het aanleren van normen en waarden binnen het gezin en de directe omgeving, meestal in de vroege jeugd. Correct answer.
  4. Het internaliseren van de formele regels van een school of vereniging.

Explanation

Primaire socialisatie vindt plaats in de eerste levensjaren, binnen hechte, persoonlijke verbanden zoals het gezin en de directe omgeving. Daar leert een kind de basisnormen, waarden en identiteit die later moeilijk te veranderen zijn. Secundaire socialisatie gebeurt later en in meer formele of zakelijke verbanden.

Question 2Vorming: socialisation, culture and identity (socialisatie, cultuur en identiteit)

Een leerling doet op school en in de sportclub andere sociale vaardigheden op dan thuis bij het gezin. Welk begrip uit de socialisatieleer beschrijft dit verschil in contexten het beste?

  1. Sociale ongelijkheid
  2. Socialisatoren
  3. Secundaire socialisatie Correct answer.
  4. Cultuurrelativisme

Explanation

Secundaire socialisatie verwijst naar het leren van rollen en gedrag in verbanden buiten het gezin, zoals school en sportclub. Die verbanden hebben eigen regels en verwachtingen. Het verschil tussen thuis en die andere contexten laat zien dat socialisatie per situatie verschilt.

Question 3Vorming: socialisation, culture and identity (socialisatie, cultuur en identiteit)

Wat is het centrale kenmerk van internalisatie in het socialisatieproces?

  1. Een persoon volgt normen alleen omdat er sancties dreigen bij overtreding.
  2. Een persoon past zich tijdelijk aan de verwachtingen van een groep aan.
  3. Een persoon leert een cultuur vooral via formele wetgeving kennen.
  4. Een persoon neemt normen en waarden zo over dat ze vanzelfsprekend gedrag sturen. Correct answer.

Explanation

Internalisatie betekent dat iemand normen en waarden zich eigen maakt, zodat ze als het ware automatisch gedrag sturen zonder dat externe controle nodig is. Het gedrag komt dan uit de persoon zelf. Externe sancties of tijdelijke aanpassing wijzen juist niet op internalisatie.

Question 4Vorming: socialisation, culture and identity (socialisatie, cultuur en identiteit)

Een puber kleedt zich en gedraagt zich zoals de vriendengroep dat verwacht, ook al is hij het er zelf niet mee eens. Welk begrip past het beste bij dit gedrag?

  1. Internalisatie
  2. Identificatie
  3. Conformisme Correct answer.
  4. Cultuurrelativisme

Explanation

Conformisme is het aanpassen van gedrag aan de normen van een groep zonder dat de persoon die normen zelf heeft overgenomen. De puber gedraagt zich naar de verwachting, maar is het er niet mee eens. Dat onderscheidt conformisme van internalisatie.

Question 5Vorming: socialisation, culture and identity (socialisatie, cultuur en identiteit)

Welke omschrijving van cultuur sluit het beste aan bij het vak maatschappijwetenschappen?

  1. Het totale inkomen en bezit van een bevolkingsgroep.
  2. Het geheel van waarden, normen, gewoonten en symbolen dat leden van een samenleving met elkaar delen. Correct answer.
  3. De officiële wetten die door de overheid zijn vastgesteld.
  4. De biologische eigenschappen die mensen van hun ouders erven.

Explanation

Binnen maatschappijwetenschappen verwijst cultuur naar het gedeelde geheel van waarden, normen, gewoonten, symbolen en betekenissen. Cultuur is aangeleerd en wordt via socialisatie doorgegeven. Bezit, erfelijke eigenschappen en formele wetten vallen daar niet onder.

Question 6Vorming: socialisation, culture and identity (socialisatie, cultuur en identiteit)

Een samenleving kent verschillende subculturen, bijvoorbeeld binnen bepaalde jeugdgroepen of beroepsgroepen. Wat kenmerkt een subcultuur ten opzichte van de dominante cultuur?

  1. Een subcultuur bestaat alleen binnen formele organisaties zoals scholen.
  2. Een subcultuur is per definitie een tegencultuur die de dominante cultuur verwerpt.
  3. Een subcultuur staat altijd volledig los van de dominante cultuur.
  4. Een subcultuur wijkt op bepaalde punten af van de dominante cultuur maar deelt daar ook veel mee. Correct answer.

Explanation

Een subcultuur onderscheidt zich op bepaalde onderdelen van de dominante cultuur, maar deelt daar in de regel veel waarden en normen mee. Pas als een groep de dominante cultuur actief verwerpt, spreken we van een tegencultuur. Subculturen kunnen in allerlei verbanden voorkomen.

Question 7Vorming: socialisation, culture and identity (socialisatie, cultuur en identiteit)

Een jongere uit een streng religieus gezin komt op een openbare school waar andere normen gelden. Er ontstaat spanning tussen de waarden van thuis en die van school. Welk begrip beschrijft deze situatie het beste?

  1. Sociale controle
  2. Cultuurconflict Correct answer.
  3. Acculturatie
  4. Cultuurrelativisme

Explanation

Een cultuurconflict ontstaat wanneer iemand te maken krijgt met botsende normen en waarden uit verschillende sociale verbanden. Thuis en school dragen hier verschillende verwachtingen over. Dat levert spanning op bij het individu.

Question 8Vorming: socialisation, culture and identity (socialisatie, cultuur en identiteit)

Wat wordt bedoeld met etnocentrisme?

  1. Het mengen van verschillende culturen tot een nieuwe cultuur.
  2. Het volledig loslaten van de eigen culturele achtergrond.
  3. Het beoordelen van andere culturen vanuit de eigen cultuur als maatstaf. Correct answer.
  4. Het bestuderen van een cultuur zonder enig oordeel.

Explanation

Etnocentrisme houdt in dat iemand de eigen cultuur als vanzelfsprekend uitgangspunt neemt en andere culturen daaraan afmeet. Vaak leidt dit tot een negatieve beoordeling van afwijkende gewoonten. Het staat tegenover cultuurrelativisme.

Question 9Vorming: socialisation, culture and identity (socialisatie, cultuur en identiteit)

Een onderzoeker probeert de gewoonten van een andere cultuur te begrijpen vanuit de waarden en betekenissen die binnen die cultuur zelf gelden. Welk begrip past hierbij?

  1. Etnocentrisme
  2. Enculturatie
  3. Cultuurrelativisme Correct answer.
  4. Cultuurconflict

Explanation

Cultuurrelativisme betekent dat je een cultuur beoordeelt vanuit haar eigen normen en waarden in plaats van vanuit je eigen cultuur. De onderzoeker probeert de gewoonten binnen hun eigen kader te begrijpen. Dat is precies de relativistische houding.

Question 10Vorming: socialisation, culture and identity (socialisatie, cultuur en identiteit)

Wat verstaan we onder identiteit in de maatschappijwetenschappen?

  1. De officiële registratie van iemands persoonsgegevens door de overheid.
  2. Een vaststaand biologisch gegeven dat niet verandert.
  3. Het beeld dat iemand van zichzelf heeft en dat mede door socialisatie en omgeving wordt gevormd. Correct answer.
  4. De som van iemands bezittingen en inkomen.

Explanation

Identiteit is het beeld dat iemand van zichzelf heeft, gevormd in wisselwerking met de sociale omgeving en socialisatie. Het gaat om wie iemand meent te zijn en hoe hij zich verhoudt tot anderen. Identiteit is daarmee deels aangeleerd en kan zich ontwikkelen.

Question 11Vorming: socialisation, culture and identity (socialisatie, cultuur en identiteit)

Een leerling voelt zich zowel Nederlander als Turk, afhankelijk van de situatie waarin hij verkeert. Welk begrip past het beste bij deze dubbele oriëntatie?

  1. Meervoudige identiteit Correct answer.
  2. Etnocentrisme
  3. Internalisatie
  4. Sociale controle

Explanation

Meervoudige identiteit betekent dat iemand zich met meerdere groepen of culturen tegelijk verbonden voelt en die identiteiten in verschillende situaties activeert. De leerling put uit twee culturele achtergronden. Dat past bij het idee dat identiteit uit meerdere lagen kan bestaan.

Question 12Vorming: socialisation, culture and identity (socialisatie, cultuur en identiteit)

Wat is het verschil tussen rol en positie in de sociologie?

  1. Een positie is de plaats die iemand inneemt in een sociaal verband; een rol is het geheel van verwachtingen bij die positie. Correct answer.
  2. Rol en positie betekenen precies hetzelfde en worden door elkaar gebruikt.
  3. Een positie is altijd aangeboren, terwijl een rol nooit verandert.
  4. Een rol is de plaats in een sociaal verband; een positie is het gedrag dat daarbij hoort.

Explanation

Een positie is de plaats die iemand inneemt binnen een sociaal verband, zoals leerling of dochter. Aan die positie zijn verwachtingen verbonden over gedrag, en dat geheel van verwachtingen noemen we de rol. Positie en rol zijn dus aan elkaar gekoppeld maar niet hetzelfde.

Question 13Vorming: socialisation, culture and identity (socialisatie, cultuur en identiteit)

Een arts gedraagt zich op het werk volgens de verwachtingen van een zorgverlener en thuis volgens de verwachtingen van een ouder. Welk begrip past bij het geheel van verwachtingen dat bij zo'n positie hoort?

  1. Cultuurpatroon
  2. Sanctie
  3. Sociale rol Correct answer.
  4. Socialisator

Explanation

De sociale rol is het geheel van verwachtingen dat hoort bij een bepaalde positie, zoals arts of ouder. Iemand kan meerdere rollen tegelijk vervullen in verschillende verbanden. Dat verklaart waarom het gedrag per situatie verschilt.

Question 14Vorming: socialisation, culture and identity (socialisatie, cultuur en identiteit)

Wat wordt bedoeld met rolconflict?

  1. Het ontstaan van een subcultuur binnen een organisatie.
  2. Het overtreden van een wettelijke regel door een individu.
  3. Het tegelijkertijd botsen van verwachtingen die bij verschillende rollen van één persoon horen. Correct answer.
  4. Het leren van een nieuwe rol tijdens secundaire socialisatie.

Explanation

Een rolconflict ontstaat wanneer verwachtingen uit verschillende rollen van dezelfde persoon met elkaar botsen, bijvoorbeeld tussen werk en gezin. De persoon kan niet aan alle verwachtingen tegelijk voldoen. Daardoor ontstaat spanning.

Question 15Vorming: socialisation, culture and identity (socialisatie, cultuur en identiteit)

Een werknemer krijgt van zijn leidinggevende de opdracht om iets te doen dat ingaat tegen de beroepscode van zijn vak. Welk verschijnsel beschrijft deze situatie het beste?

  1. Cultuurrelativisme
  2. Internalisatie
  3. Enculturatie
  4. Rolconflict Correct answer.

Explanation

Hier botsen de verwachtingen van de rol als werknemer met de verwachtingen van de rol als beroepsbeoefenaar die een beroepscode volgt. Dat is een rolconflict: twee rollen stellen tegenstrijdige eisen. De werknemer moet kiezen welke verwachting zwaarder weegt.

Question 16Vorming: socialisation, culture and identity (socialisatie, cultuur en identiteit)

Wat is sociale controle?

  1. Het proces waarbij iemand zijn eigen cultuur verlaat.
  2. Het vermogen van een persoon om anderen te laten doen wat hij wil.
  3. Het ontstaan van nieuwe normen door culturele uitwisseling.
  4. Het geheel van middelen waarmee een groep of samenleving leden stimuleert zich aan normen te houden. Correct answer.

Explanation

Sociale controle omvat de middelen waarmee een samenleving of groep het gedrag van leden in banen leidt, zoals sancties, toezicht en sociale druk. Het doel is dat mensen zich aan de geldende normen houden. Daarmee onderscheidt het zich van macht of cultuurverandering.

Question 17Vorming: socialisation, culture and identity (socialisatie, cultuur en identiteit)

Een klasgenoot wordt door de groep genegeerd nadat hij zich asociaal heeft gedragen. Welke vorm van sanctie past hierbij?

  1. Een formele sanctie
  2. Een wettelijke straf
  3. Een informele sanctie Correct answer.
  4. Een positieve sanctie

Explanation

Negeren door de groep is een informele sanctie: een reactie die niet door een officiële instantie wordt opgelegd maar binnen het sociale verkeer ontstaat. Informele sancties kunnen zowel belonen als bestraffen. Hier is sprake van een informele negatieve sanctie.

Question 18Vorming: socialisation, culture and identity (socialisatie, cultuur en identiteit)

Wat is het verschil tussen een formele en een informele sanctie?

  1. Een formele sanctie is altijd positief; een informele sanctie is altijd negatief.
  2. Een formele sanctie is een sanctie zonder regels; een informele sanctie is wettelijk vastgelegd.
  3. Een formele sanctie wordt alleen in het gezin toegepast; een informele sanctie alleen op school.
  4. Een formele sanctie is vastgelegd en wordt door een officiële instantie opgelegd; een informele sanctie komt voort uit de directe sociale omgeving. Correct answer.

Explanation

Formele sancties zijn gebaseerd op vastgelegde regels en worden opgelegd door officiële instanties, zoals een bekeuring of schorsing. Informele sancties ontstaan spontaan in de sociale omgeving, zoals een compliment of een afkeurende blik. Beide kunnen positief of negatief zijn.

Question 19Vorming: socialisation, culture and identity (socialisatie, cultuur en identiteit)

Wat wordt bedoeld met enculturatie?

  1. Het proces waarbij iemand de cultuur van de samenleving waarin hij opgroeit eigen maakt. Correct answer.
  2. Het proces waarbij een persoon een nieuwe cultuur aanleert na migratie.
  3. Het beoordelen van een vreemde cultuur vanuit de eigen cultuur.
  4. Het ontstaan van een tegencultuur binnen de samenleving.

Explanation

Enculturatie is het opgroeien binnen een cultuur en het je eigen maken van de waarden, normen en gewoonten daarvan. Het speelt vooral in de vroege socialisatie. Bij het aanleren van een nieuwe cultuur na migratie spreken we eerder van acculturatie.

Question 20Vorming: socialisation, culture and identity (socialisatie, cultuur en identiteit)

Een migrant past zich geleidelijk aan de gewoonten van het nieuwe land aan en neemt daar ook elementen van over, terwijl hij sommige eigen tradities behoudt. Welk begrip past hierbij?

  1. Etnocentrisme
  2. Acculturatie Correct answer.
  3. Rolconflict
  4. Sociale controle

Explanation

Acculturatie is het proces waarbij iemand in aanraking komt met een andere cultuur en daar elementen van overneemt, vaak met behoud van delen van de eigen cultuur. De migrant past zich aan en behoudt tegelijk tradities. Dat mengproces kenmerkt acculturatie.

Question 21Vorming: socialisation, culture and identity (socialisatie, cultuur en identiteit)

Wat verstaan we onder een institutie in de maatschappijwetenschappen?

  1. Een groep mensen die toevallig bij elkaar is.
  2. Een min of meer vast patroon van verwachtingen en regels rond een maatschappelijke functie, zoals het gezin of het onderwijs. Correct answer.
  3. Een gebouw waarin de overheid is gevestigd.
  4. Een losse gewoonte die per persoon verschilt.

Explanation

Een institutie is een min of meer vast patroon van regels, verwachtingen en rollen rond een maatschappelijke functie, zoals gezin, onderwijs of rechtspraak. Instituties geven stabiliteit aan het sociale leven. Het gaat dus niet om een gebouw of een toevallige groep.

Question 22Vorming: socialisation, culture and identity (socialisatie, cultuur en identiteit)

Een samenleving verandert langzaam doordat jongere generaties andere waarden en gewoonten ontwikkelen dan hun ouders. Welk begrip past het beste bij dit verschijnsel?

  1. Internalisatie
  2. Cultuurrelativisme
  3. Cultuurverandering Correct answer.
  4. Formele sociale controle

Explanation

Cultuurverandering is het proces waarbij waarden, normen en gewoonten van een samenleving in de loop van de tijd verschuiven. Dat kan gebeuren doordat nieuwe generaties andere opvattingen ontwikkelen. Cultuur is dus niet statisch maar aan verandering onderhevig.

Question 23Vorming: socialisation, culture and identity (socialisatie, cultuur en identiteit)

Sommige waarden worden door bijna alle leden van een samenleving gedeeld, terwijl andere alleen binnen bepaalde groepen leven. Welk onderscheid hoort hierbij?

  1. Dominante cultuur tegenover subculturen Correct answer.
  2. Formele sanctie tegenover informele sanctie
  3. Rol tegenover positie
  4. Enculturatie tegenover acculturatie

Explanation

De dominante cultuur omvat de waarden en normen die de meerderheid van een samenleving deelt en die vaak in instituties terugkomen. Subculturen wijken daar op onderdelen van af en leven binnen bepaalde groepen. Dat onderscheid verklaart waarom sommige waarden breed en andere beperkt gedeeld zijn.

Question 24Vorming: socialisation, culture and identity (socialisatie, cultuur en identiteit)

Een leerling gedraagt zich thuis anders dan op school, omdat op beide plekken andere normen gelden en andere mensen meekijken. Welke analyse van socialisatie sluit hier het beste bij aan?

  1. Socialisatie is vooral een biologisch proces dat losstaat van de sociale omgeving.
  2. Socialisatie leidt er altijd toe dat iemand dezelfde normen in elke situatie volgt.
  3. Socialisatie vindt plaats in verschillende sociale verbanden die elk eigen verwachtingen hebben, en het individu leert daartussen te wisselen. Correct answer.
  4. Socialisatie is een eenmalig proces dat alleen in het gezin plaatsvindt en daarna stopt.

Explanation

Socialisatie speelt zich af in meerdere sociale verbanden, zoals gezin, school en vriendengroep, die elk eigen normen en verwachtingen hebben. Een individu leert daardoor zijn gedrag per situatie aan te passen. Dat verklaart het verschil tussen thuis en school.

Question 25Vorming: socialisation, culture and identity (socialisatie, cultuur en identiteit)

Een school bestraft een leerling met een schorsing wegens herhaald pesten. Welke omschrijving van deze sanctie is juist?

  1. Het is geen sanctie, omdat er geen sprake is van een overtreden norm.
  2. Het is een formele negatieve sanctie, omdat de school als officiële instantie volgens vaste regels reageert. Correct answer.
  3. Het is een informele sanctie, omdat de school geen officiële instantie is.
  4. Het is een informele positieve sanctie, omdat de school de leerling beloont.

Explanation

Een schorsing is een formele sanctie omdat de school als officiële instantie volgens vastgelegde regels optreedt. Omdat de maatregel als straf bedoeld is, is de sanctie negatief. Pesten overtreedt bovendien een geldende norm.

Question 26Vorming: socialisation, culture and identity (socialisatie, cultuur en identiteit)

In de maatschappijwetenschappen wordt onderscheid gemaakt tussen nature en nurture bij de vorming van een persoon. Welke omschrijving van nurture is juist?

  1. De aangeboren eigenschappen waarmee iemand ter wereld komt, zoals temperament en erfelijke aanleg.
  2. De invloed van aanleg en erfelijkheid op het gedrag dat iemand later in zijn leven vertoont.
  3. Het vermogen van een persoon om zelfstandig keuzes te maken los van zijn omgeving.
  4. De invloed van de sociale omgeving, zoals opvoeding, onderwijs en vrienden, op de vorming van een persoon. Correct answer.

Explanation

Nurture verwijst naar de socialisatie door de sociale omgeving: opvoeding, school, media en vrienden dragen waarden, normen en gedragspatronen over. Nature daarentegen gaat over aangeboren en erfelijke eigenschappen. Het onderscheid helpt om te zien dat vorming altijd een samenspel is van aanleg en omgeving.

Question 27Vorming: socialisation, culture and identity (socialisatie, cultuur en identiteit)

Een kind leert thuis dat je ouderen met respect aanspreekt en leert op school dat je in de klas je vinger opsteekt voordat je iets zegt. Welk begrip uit de socialisatietheorie past het beste bij het aanleren van dit soort concrete gedragsregels?

  1. Cultuurrelativisme
  2. Norminternalisatie Correct answer.
  3. Interne sociale controle
  4. Rolafstand

Explanation

Norminternalisatie is het proces waarbij normen zo worden aangeleerd dat iemand ze als vanzelfsprekend naleeft, zonder dat er steeds externe controle nodig is. Het kind maakt zich de gedragsregels van thuis en school eigen. Daarmee onderscheidt dit begrip zich van cultuurrelativisme, rolafstand en uitwendige sociale controle.

Question 28Vorming: socialisation, culture and identity (socialisatie, cultuur en identiteit)

Een bedrijf stelt nieuwe medewerkers een introductieperiode verplicht waarin zij de omgangsvormen, het taalgebruik en de gewoonten van de organisatie leren kennen. Een onderzoeker noemt dit een voorbeeld van socialisatie. Welke vorm van socialisatie is hier in de eerste plaats aan de orde?

  1. Desocialisatie, omdat de medewerkers hun eerdere gewoonten moeten afleggen.
  2. Secundaire socialisatie, omdat de medewerkers worden gevormd binnen een bredere maatschappelijke context buiten het gezin. Correct answer.
  3. Enculturatie, omdat de medewerkers een volledig nieuwe cultuur van buitenaf verwerven.
  4. Primaire socialisatie, omdat het om het eerste contact met een nieuwe omgeving gaat.

Explanation

Secundaire socialisatie vindt plaats buiten het gezin, bijvoorbeeld op school, in het werk of in verenigingen, en draagt de cultuur van die bredere omgeving over. De introductieperiode past daarbij: nieuwe medewerkers leren de omgangsvormen van de organisatie. Primaire socialisatie verwijst juist naar de vorming in het gezin tijdens de vroege jeugd.

Question 29Vorming: socialisation, culture and identity (socialisatie, cultuur en identiteit)

Twee jongeren groeien op in hetzelfde land, maar de een in een streng gelovig dorp en de ander in een grote stad. Hun waarden en leefstijlen verschillen sterk, terwijl beide jongeren wel dezelfde nationale cultuur delen. Welke conclusie sluit het beste aan bij het cultuurbegrip in de maatschappijwetenschappen?

  1. Cultuur is een vast kenmerk van een natiestaat dat voor alle inwoners volledig gelijk is.
  2. Cultuur is uitsluitend aangeboren, waardoor verschillen tussen deze jongeren niet door de omgeving kunnen ontstaan.
  3. Cultuur is een geheel van waarden, normen en betekenissen dat per groep kan verschillen, zodat binnen een samenleving subculturen bestaan. Correct answer.
  4. Cultuur bestaat alleen uit materiële zaken, zoals gebouwen en kleding, en niet uit waarden en normen.

Explanation

In de maatschappijwetenschappen is cultuur het geheel van waarden, normen, gewoonten en betekenissen dat leden van een groep delen. Omdat groepen van elkaar verschillen, kent een samenleving meerdere subculturen naast een bredere nationale cultuur. De verschillen tussen de twee jongeren zijn dus goed te begrijpen vanuit het bestaan van subculturen.

Question 30Vorming: socialisation, culture and identity (socialisatie, cultuur en identiteit)

Een jongere groeit op in een gezin waarin hard werken en spaarzaamheid centrale waarden zijn. Op school en via sociale media ziet hij vooral het belang van vrije tijd, status en zichtbaar succes. Hij merkt dat hij zich thuis anders gedraagt dan in de groep vrienden en dat hij zoekt naar een eigen balans tussen beide. Welke analyse van dit proces past het beste bij de begrippen socialisatie en identiteit?

  1. De jongere wordt volledig bepaald door de media, omdat socialisatie via sociale media sterker is dan socialisatie door het gezin.
  2. De jongere ondergaat alleen primaire socialisatie, omdat het gezin de enige bron van waarden is en andere invloeden geen rol spelen.
  3. De jongere ontwikkelt zijn identiteit in wisselwerking met meerdere socialiserende instanties, waardoor hij verschillende rollen leert onderscheiden en een eigen positie inneemt. Correct answer.
  4. De jongere toont rolafstand, omdat hij thuis andere waarden naleeft dan in de vriendengroep.

Explanation

Identiteit ontwikkelt zich in de interactie tussen de persoon en meerdere socialiserende instanties, zoals gezin, school, peergroup en media. De jongere leert daardoor verschillende verwachtingen en rollen kennen en moet zelf een positie bepalen. Dat past bij het idee dat socialisatie bijdraagt aan identiteitsvorming zonder dat de uitkomst vastligt.

Question 31Vorming: social institutions and social change (instituties en sociale verandering)

Welke omschrijving past het beste bij het begrip 'institutie' binnen de maatschappijwetenschappen?

  1. Een min of meer duurzaam patroon van verwachtingen en regels rond een maatschappelijke functie Correct answer.
  2. Een tijdelijke groep mensen die toevallig op dezelfde plek samenkomt
  3. Een wet die door de overheid in het Staatsblad is gepubliceerd
  4. Een persoonlijke gewoonte die iemand thuis aanleert

Explanation

Een institutie is een duurzaam geheel van regels, normen en verwachtingen rond een maatschappelijke functie, zoals het gezin, onderwijs of de rechtspraak. Daarmee onderscheidt het begrip zich van losse ontmoetingen, formele wetten en individuele gewoonten.

Question 32Vorming: social institutions and social change (instituties en sociale verandering)

Wat wordt bedoeld met 'socialisatie' als onderdeel van de vormende functie van instituties?

  1. Het proces waarbij de overheid burgers verplicht tot het betalen van belasting
  2. Het proces waarbij bevolkingsgroepen zich over een gebied verspreiden
  3. Het proces waarbij mensen de waarden, normen en vaardigheden van hun samenleving verwerven Correct answer.
  4. Het proces waarbij bedrijven hun productie uitbesteden aan het buitenland

Explanation

Socialisatie is het aanleren van waarden, normen en vaardigheden waardoor iemand gaat functioneren in de samenleving. Instituties als gezin, school en media spelen hierbij een centrale rol.

Question 33Vorming: social institutions and social change (instituties en sociale verandering)

Een school leert leerlingen niet alleen rekenen, maar ook op tijd komen en samenwerken. Welke functie van het onderwijs wordt hiermee vooral zichtbaar?

  1. De selectiefunctie
  2. De kwalificatiefunctie
  3. De economische functie
  4. De socialisatiefunctie Correct answer.

Explanation

Bij socialisatie gaat het om het overdragen van waarden, normen en gedragspatronen, zoals punctualiteit en samenwerking. Rekenen zelf hoort eerder bij kwalificatie, terwijl selectie gaat over het toewijzen van posities.

Question 34Vorming: social institutions and social change (instituties en sociale verandering)

Welk begrip beschrijft het verschijnsel dat verwachtingen behorend bij een positie in de samenleving veranderen terwijl de institutie zelf blijft bestaan?

  1. Cultuurrelativisme
  2. Rolverandering Correct answer.
  3. Sociale mobiliteit
  4. Segmentering

Explanation

Rolverandering betreft het wijzigen van de verwachtingen die horen bij een maatschappelijke positie, bijvoorbeeld de rol van vader of van leraar. Sociale mobiliteit gaat over verandering van positie, niet over verandering van de verwachtingen bij een positie.

Question 35Vorming: social institutions and social change (instituties en sociale verandering)

De overheid stelt een leerplicht in en financiert openbaar onderwijs. Welke maatschappelijke functie vervult de overheid hiermee op het terrein van vorming?

  1. Zij waarborgt dat onderwijs als institutie toegankelijk en verplicht wordt voor alle kinderen Correct answer.
  2. Zij bepaalt welke beroepen leerlingen later mogen uitoefenen
  3. Zij schaft de invloed van andere instituties op vorming af
  4. Zij neemt de socialisatie volledig over van het gezin

Explanation

Door leerplicht en financiering maakt de overheid onderwijs tot een algemeen toegankelijke institutie en draagt zij bij aan de vormende functie ervan. Zij vervangt het gezin niet, maar vult de socialisatie aan.

Question 36Vorming: social institutions and social change (instituties en sociale verandering)

Iemand die opgroeit in een gezin waar hard werken vanzelfsprekend is, neemt die houding vaak over. Welk type socialisatie is hier in eerste instantie aan de orde?

  1. Primaire socialisatie Correct answer.
  2. Tertiaire socialisatie
  3. Formele socialisatie
  4. Secundaire socialisatie

Explanation

Primaire socialisatie vindt plaats in de directe, emotionele omgeving van het gezin en legt de basis van waarden en normen. Secundaire socialisatie gebeurt later, bijvoorbeeld op school of op het werk.

Question 37Vorming: social institutions and social change (instituties en sociale verandering)

Welke ontwikkeling wordt in de sociologie aangeduid als 'individualisering'?

  1. Het toenemende belang van persoonlijke keuzes en eigen verantwoordelijkheid ten opzichte van vaste groepsverbanden Correct answer.
  2. Het streven van staten naar meer onderlinge samenwerking
  3. Het proces waarbij productie wordt gemechaniseerd
  4. Het toenemende aantal leden van traditionele kerken en verenigingen

Explanation

Individualisering betekent dat mensen minder vastgelegd worden door traditionele verbanden en meer eigen keuzes en verantwoordelijkheden krijgen. Dat raakt de vormende functie van instituties, omdat socialisatie dan minder vanzelfsprekend verloopt.

Question 38Vorming: social institutions and social change (instituties en sociale verandering)

Een gemeente start een buurtproject waarin jongeren samen met ouderen activiteiten organiseren om onderling contact te bevorderen. Welke vorm van sociale verandering wordt hiermee vooral nagestreefd?

  1. Het versterken van sociale cohesie in de buurt Correct answer.
  2. Het vergroten van de inkomensongelijkheid
  3. Het terugdringen van de bevolkingsgroei
  4. Het verminderen van de invloed van wetgeving

Explanation

Sociale cohesie verwijst naar de onderlinge binding en betrokkenheid tussen leden van een samenleving of buurt. Een project dat ontmoeting tussen generaties stimuleert, richt zich op het versterken van die binding.

Question 39Vorming: social institutions and social change (instituties en sociale verandering)

Wat betekent 'ontkerkelijking' als proces van sociale verandering?

  1. Het afnemen van de betekenis van godsdienstige instituties in het leven van mensen Correct answer.
  2. Het verbod van de overheid op het uitoefenen van godsdienst
  3. Het ontstaan van nieuwe godsdienstige stromingen binnen een kerk
  4. Het toenemen van het aantal godsdienstige feestdagen

Explanation

Ontkerkelijking is de afname van de maatschappelijke betekenis van godsdienstige instituties, zichtbaar in dalend kerkbezoek en lidmaatschap. Daarmee verandert de rol van religie als vormende institutie in de samenleving.

Question 40Vorming: social institutions and social change (instituties en sociale verandering)

Een bedrijf vervangt vaste arbeidscontracten door flexibele contracten. Welke maatschappelijke institutie verandert hierdoor op het terrein van arbeid?

  1. De arbeidsrelatie tussen werkgever en werknemer Correct answer.
  2. De rechtsvorm van het gezin
  3. De organisatie van het onderwijs
  4. De verwantschapsstructuur binnen families

Explanation

Flexibele contracten veranderen de verwachtingen en regels rond de arbeidsrelatie, een kernonderdeel van de economische institutie arbeid. Gezin en onderwijs worden hierdoor niet rechtstreeks als institutie gewijzigd.

Question 41Vorming: social institutions and social change (instituties en sociale verandering)

Welke uitspraak geeft het beste het verschil weer tussen formele en informele sociale controle?

  1. Formele controle is altijd effectiever dan informele controle
  2. Formele controle vindt alleen binnen het gezin plaats, informele controle daarbuiten
  3. Informele controle is vastgelegd in wetboeken, formele controle niet
  4. Formele controle gebeurt door daartoe aangewezen instanties, informele controle door mensen uit de directe omgeving Correct answer.

Explanation

Formele sociale controle wordt uitgeoefend door instanties met een officiële taak, zoals politie en justitie. Informele sociale controle komt van mensen in de directe omgeving, zoals familie, vrienden en buren.

Question 42Vorming: social institutions and social change (instituties en sociale verandering)

Volgens de theorie van sociale verandering kan een samenleving veranderen doordat nieuwe technologieën bestaande gewoonten en verhoudingen doorbreken. Hoe heet dit verschijnsel?

  1. Institutionele segregatie
  2. Technologische determinatie als bron van sociale verandering Correct answer.
  3. Sociale reproductie
  4. Culturele assimilatie

Explanation

Wanneer technologische ontwikkelingen bestaande gewoonten en verhoudingen veranderen, spreekt men van technologische determinatie als drijvende kracht achter sociale verandering. Sociale reproductie verwijst juist naar het in stand houden van bestaande verhoudingen.

Question 43Vorming: social institutions and social change (instituties en sociale verandering)

Een samenleving kent een sterke scheiding tussen de positie van mannen en vrouwen in arbeid en zorg. Welk begrip past het beste bij deze situatie?

  1. Demografische transitie
  2. Sociale stijging
  3. Genderongelijkheid binnen instituties Correct answer.
  4. Culturele diffusie

Explanation

Genderongelijkheid binnen instituties verwijst naar systematische verschillen tussen mannen en vrouwen in posities en taken, bijvoorbeeld in arbeid en zorg. Sociale stijging en culturele diffusie beschrijven heel andere processen.

Question 44Vorming: social institutions and social change (instituties en sociale verandering)

Wat houdt 'verzuiling' als historisch verschijnsel in de Nederlandse samenleving in?

  1. Het afschaffen van alle levensbeschouwelijke organisaties
  2. Het verplicht stellen van één nationale godsdienst
  3. Het volledig openstellen van alle instituties voor immigranten
  4. Het naast elkaar bestaan van levensbeschouwelijke groepen met eigen instituties zoals scholen en omroepen Correct answer.

Explanation

Verzuiling betekent dat levensbeschouwelijke groepen elk hun eigen scholen, kranten, omroepen en verenigingen hadden. Daardoor bestonden er binnen de samenleving meerdere naast elkaar functionerende instituties.

Question 45Vorming: social institutions and social change (instituties en sociale verandering)

Een overheid verplicht scholen om een vast landelijk curriculum te volgen. Welk spanningsveld tussen instituties wordt hier zichtbaar?

  1. De spanning tussen werkgevers en vakbonden
  2. De spanning tussen centrale overheidssturing en de eigen ruimte van scholen als institutie Correct answer.
  3. De spanning tussen gezin en vrijetijdsbesteding
  4. De spanning tussen kerk en staat over belastingheffing

Explanation

Een vast landelijk curriculum vergroot de invloed van de overheid op het onderwijs, terwijl scholen als institutie juist eigen ruimte en verantwoordelijkheid kennen. Daarmee wordt het spanningsveld tussen centrale sturing en institutionele autonomie zichtbaar.

Question 46Vorming: social institutions and social change (instituties en sociale verandering)

Sommige sociologen stellen dat instituties niet alleen het gedrag van mensen vormen, maar dat mensen instituties ook actief veranderen. Welk begrip vat deze wisselwerking het beste samen?

  1. Segregatie als het scheiden van bevolkingsgroepen
  2. Assimilatie als het opgaan in een andere cultuur
  3. Structurering als wederzijdse beïnvloeding van structuur en handelen Correct answer.
  4. Determinisme als volledige vastlegging van gedrag

Explanation

Structurering duidt erop dat sociale structuren het handelen van mensen vormen, terwijl mensen die structuren door hun handelen ook weer veranderen. Daarmee wordt het eenzijdige beeld van volledig determinisme vermeden.

Question 47Vorming: social institutions and social change (instituties en sociale verandering)

Een regering voert een wet in die het ouderschapsverlof uitbreidt, met als doel de verdeling van zorgtaken tussen ouders te veranderen. Welke weg van institutionele verandering wordt hier gevolgd?

  1. Verandering via de verspreiding van cultuurelementen tussen landen
  2. Verandering via formele regelgeving die gedrag en verwachtingen in het gezin beoogt te beïnvloeden Correct answer.
  3. Verandering via toevallige demografische verschuivingen
  4. Verandering via het wegvallen van alle overheidsbemoeienis

Explanation

Hier wordt via een formele wet getracht verwachtingen en gedrag rond zorgtaken te veranderen, een voorbeeld van bewuste sturing van instituties. Demografische verschuivingen en culturele diffusie zijn andere, minder gerichte mechanismen.

Question 48Vorming: social institutions and social change (instituties en sociale verandering)

Wat verstaan maatschappijwetenschappen onder 'maatschappelijke ongelijkheid'?

  1. Verschillen in de openingstijden van winkels
  2. Verschillen in het weer tussen regio's
  3. Toevallige verschillen in persoonlijke smaak en voorkeur
  4. Systematische verschillen tussen groepen in toegang tot gewaardeerde goederen en posities Correct answer.

Explanation

Maatschappelijke ongelijkheid betreft systematische verschillen tussen groepen in de toegang tot zaken die in een samenleving als waardevol gelden, zoals inkomen, opleiding en macht. Instituties spelen een rol bij het in stand houden of verkleinen van die verschillen.

Question 49Vorming: social institutions and social change (instituties en sociale verandering)

Een school selecteert leerlingen op basis van een toets en verwijst hen naar verschillende niveaus. Critici stellen dat dit bestaande ongelijkheid versterkt. Welk begrip past bij deze kritiek?

  1. Reproductie van sociale ongelijkheid door instituties Correct answer.
  2. Culturele assimilatie
  3. Demografische transitie
  4. Collectieve actie

Explanation

Reproductie van sociale ongelijkheid betekent dat instituties, zoals het onderwijs, bestaande verschillen tussen groepen in stand houden of versterken. De kritiek dat selectie bestaande ongelijkheid versterkt, sluit daar direct bij aan.

Question 50Vorming: social institutions and social change (instituties en sociale verandering)

Wat is het verschil tussen een formele en een informele institutie?

  1. Formele instituties bestaan alleen in het buitenland, informele instituties alleen in Nederland
  2. Informele instituties zijn altijd belangrijker dan formele instituties
  3. Formele instituties hebben geen invloed op het gedrag van mensen
  4. Formele instituties zijn vastgelegd in regels en wetten, informele instituties berusten op ongeschreven gewoonten en normen Correct answer.

Explanation

Formele instituties zijn neergelegd in geschreven regels, wetten en statuten, terwijl informele instituties berusten op ongeschreven normen en gewoonten. Beide beïnvloeden het gedrag van mensen binnen een samenleving.