Vorming: sociale instituties en sociale verandering
Instituties en verandering
Hier toetst het examen of je een institutie kunt onderscheiden van een organisatie en of je sociale verandering met institutionele kenmerken kunt verklaren. Je moet waarden, normen, rollen en sancties aanwijzen en oorzaak en gevolg scheiden.
Kernregels
- Een institutie is een duurzaam patroon van verwachtingen, normen, rollen en sancties rond een maatschappelijke functie, zoals gezin, onderwijs, zorg, religie, economie, politiek en media. Een institutie is niet hetzelfde als een organisatie: het huwelijk is een institutie, een gemeente is een organisatie.
- Instituties socialiseren, ordenen gedrag en maken samenwerking voorspelbaar; ze kunnen ook uitsluiten.
- Institutionalisering is het proces waarbij gedragspatronen worden vastgelegd in regels en vanzelfsprekendheden.
- Sociale verandering uit zich in differentiatie (functies splitsen), rationalisering (doel-middeldenken), secularisering, individualisering en informalisering (lossere omgangsvormen).
Uitgewerkt voorbeeld
Het huwelijk veranderde van een schaarse institutie met kerkelijke en juridische sancties naar een van meerdere samenlevingsvormen. Oorzaken: ontkerkelijking, toename van arbeidsparticipatie van vrouwen en individualisering. Gevolg: minder dwingende normen en meer keuzevrijheid, maar ook meer onderhandeling binnen relaties. Je ziet hier differentiatie en secularisering samenwerken; één oorzaak is niet genoeg.
Valkuilen
Verwar institutie niet met organisatie. Verandering is niet lineair: er kunnen tegenbewegingen zijn. Benoem expliciet welk kenmerk verandert (norm, rol, sanctie of organisatievorm). Niet elke verandering is modernisering.