Verhouding: sociale ongelijkheid en sociale gelaagdheid
Ongelijkheid en gelaagdheid
Het examen toetst of je ongelijkheid in schaarse goederen kunt benoemen en verklaren, en of je stratificatie en mobiliteit correct onderscheidt. Je moet laten zien hoe ongelijkheid via instituties wordt doorgegeven.
Kernregels
- Sociale ongelijkheid is de ongelijke verdeling van schaarse goederen: inkomen, vermogen, opleiding, beroep, gezondheid, status en macht.
- Sociale stratificatie is gelaagdheid. Een klasse is relatief open en economisch bepaald; een stand is meer gesloten en statusbepaald; een kaste is gesloten en bepaald door geboorte.
- In Nederland werken vooral sociaaleconomische status, opleidingsniveau, inkomen en vermogen, arbeidsmarktpositie, etniciteit en gender door.
- Sociale mobiliteit is verticaal of horizontaal, intergenerationeel of intragenerationeel. Bourdieu onderscheidt economisch, cultureel en sociaal kapitaal; die verklaren reproductie van ongelijkheid via onderwijs.
Uitgewerkt voorbeeld
Een leerling uit een laagopgeleid gezin haalt dezelfde toets als een leerling uit een hoogopgeleid gezin, maar krijgt een lager schooladvies. Verklaring: verwachtingen van ouders en school, cultureel kapitaal en selectie werken samen. Dat is geen bewijs dat het individu geen kans heeft, wel een aanwijzing voor structurele reproductie. Het Mattheüs-effect maakt bestaande verschillen vaak groter.
Valkuilen
Verwar inkomen niet met vermogen. Klasse is niet hetzelfde als kaste. Mobiliteit zegt niet automatisch iets over gelijkheid. Een correlationeel verband bewijst geen oorzaak.