VWO Maatschappijwetenschappen flashcards

32 cards. Read the term and the definition here. The deck at the top of this page is optional.

Socialisatie

Het proces waarin iemand de waarden, normen en gewoonten van een samenleving of groep leert en zich eigen maakt, zodat hij kan functioneren binnen die groep.

Primaire socialisatie

Socialisatie in de vroege kinderjaren, vooral binnen het gezin, waar affectieve banden sterk zijn en basiswaarden en taal worden aangeleerd.

Secundaire socialisatie

Socialisatie na de vroege jeugd, via school, werk, media en vrienden, waarbij rollen en vaardigheden voor bredere maatschappelijke posities worden geleerd.

Waarden en normen

Waarden zijn abstracte gedeelde idealen over wat goed is; normen zijn concrete gedragsregels die aangeven welk gedrag in een situatie hoort.

Sanctie

Een reactie van de omgeving op gedrag dat wel of niet aan een norm voldoet; positief bij beloning, negatief bij bestraffing, en formeel of informeel van aard.

Internalisatie

Het proces waarbij een persoon normen en waarden zodanig eigen maakt dat hij ze naleeft zonder externe controle of dreiging met sancties.

Acculturatie

Het verwerven van elementen van een andere cultuur dan de eigen cultuur, bijvoorbeeld na migratie, wat kan leiden tot aanpassing, menging of cultuurconflict.

Etnocentrisme

Het beoordelen van andere culturen met de eigen cultuur als vanzelfsprekende maatstaf, waardoor afwijkende gebruiken als minderwaardig worden gezien.

Sociale differentiatie

Het onderscheiden van verschillende posities, rollen en taken binnen een samenleving, bijvoorbeeld op basis van beroep, opleiding of sekse.

Sociale stratificatie

Het rangschikken van maatschappelijke posities in lagen met ongelijke toegang tot status, inkomen, macht en andere hooggewaardeerde goederen.

Sociale ongelijkheid

De ongelijke verdeling van schaarse en hooggewaardeerde zaken zoals inkomen, vermogen, macht, status en gezondheid tussen personen en groepen.

Ascribed kenmerk

Een eigenschap die iemand bij geboorte of zonder eigen inspanning krijgt toegewezen, zoals geslacht, etniciteit of sociale herkomst van het gezin.

Achieved kenmerk

Een eigenschap of positie die iemand door eigen inspanning of keuze verwerft, zoals een diploma, een beroep of een bepaald inkomensniveau.

Verticale sociale mobiliteit

Het stijgen of dalen op de maatschappelijke ladder, dus het bereiken van een positie met meer of minder status en middelen dan de vorige.

Intergenerationele mobiliteit

Sociale mobiliteit waarbij de positie van kinderen wordt vergeleken met die van hun ouders, als maat voor de openheid van een samenleving.

Cultureel kapitaal

Kennis, taalgebruik, smaak en omgangsvormen die in onderwijs en beroepsleven als waardevol gelden en die ongelijk over sociale groepen zijn verdeeld.

Gini-coëfficiënt

Een getal tussen 0 en 1 dat de inkomensongelijkheid binnen een samenleving weergeeft; 0 betekent volledige gelijkheid, 1 volledige ongelijkheid.

Sociale uitsluiting

Het niet of nauwelijks kunnen deelnemen aan centrale terreinen van de samenleving, zoals arbeid, onderwijs, politiek en sociale netwerken.

Macht

Het vermogen om het gedrag of de beslissingen van anderen te beïnvloeden, ook wanneer die anderen daar in eerste instantie niet mee instemmen.

Gezag

Macht die door de ondergeschikten als legitiem wordt aanvaard, zodat bevelen worden opgevolgd omdat men de bevoegdheid van de machthebber erkent.

Traditioneel gezag

Legitiem gezag dat berust op langdurige gewoonten, overlevering en erfopvolging, waarbij de heerser aanvaard wordt omdat het altijd zo is geweest.

Charismatisch gezag

Legitiem gezag dat berust op de persoonlijke uitstraling, overtuigingskracht of bijzondere kwaliteiten van een leider, niet op diens ambt of afkomst.

Rationeel-legaal gezag

Legitiem gezag dat berust op vastgelegde regels en wetten en op de formele functie of het ambt dat iemand bekleedt, niet op de persoon zelf.

Informele macht

Invloed die niet voortkomt uit een formele positie, maar uit persoonlijke eigenschappen, kennis, netwerken of toegang tot belangrijke informatie en middelen.

Machtsmiddelen

De hulpbronnen waarmee een actor invloed uitoefent, zoals dwang en sancties, geld en beloningen, informatie en overreding, en netwerken.

Monopolie op legitiem geweld

Het exclusieve recht van de staat om binnen zijn grondgebied fysiek geweld te gebruiken of te legitimeren, bijvoorbeeld via politie en leger.

Agendavorming

De fase in politieke besluitvorming waarin bepaald wordt welke maatschappelijke problemen op de politieke agenda komen en welke niet.

Pressiegroep

Een organisatie die zonder zelf regeringsmacht na te streven het overheidsbeleid probeert te beïnvloeden via lobbying, campagnes, media en acties.

Sociale verandering

Een verschuiving in de structuur, cultuur of het gedrag van een samenleving in de loop van de tijd, bijvoorbeeld door technologie, economie of demografie.

Individualisering

De afname van vanzelfsprekende binding aan traditionele verbanden zoals kerk, gezin en zuil, en de toename van persoonlijke keuzevrijheid en eigen verantwoordelijkheid.

Demografische transitie

De overgang van een samenleving met hoge geboorte- en sterftecijfers naar lage geboorte- en sterftecijfers, met eerst bevolkingsgroei en later stabilisering.

Globalisering

De toenemende wereldwijde onderlinge afhankelijkheid door stromen van goederen, kapitaal, mensen en informatie, met gevolgen voor cultuur en economie.