I85PREP
⌘ K
VWO Maatschappijwetenschappen study materials
VWO Maatschappijwetenschappen study resources

VWO Maatschappijwetenschappen practice questions

One question at a time. Build your VWO Maatschappijwetenschappen understanding.

First 50 of 200 questions. Each one lists the choices, the correct answer, and an explanation. The checker at the top of this page saves progress in this browser when it is available.

Continue in the practice tool above to load more questions, 50 at a time.

Question 1Cultuur en socialisatie

Bij het vak maatschappijwetenschappen onderscheidt men nature en nurture. Welke omschrijving past het beste bij nurture?

  1. De biologische rijping van de hersenen in de adolescentie
  2. De invloed van omgeving, opvoeding en socialisatie op gedrag Correct answer.
  3. De erfelijke overdracht van persoonlijkheidskenmerken
  4. Aangeboren eigenschappen die iemand van bij de geboorte meebrengt

Explanation

Nurture verwijst naar de invloed van de omgeving: opvoeding, socialisatie, cultuur en leerprocessen. Nature daarentegen gaat over aangeboren en erfelijke factoren. Het onderscheid helpt om te analyseren welke rol omgeving en aanleg spelen in gedrag.

Question 2Cultuur en socialisatie

Een leerling leert van haar ouders dat je in een restaurant beleefd moet zijn tegen het personeel. Welk socialisatiemechanisme is hier vooral aan het werk?

  1. Instructie en voorbeeldgedrag van primaire socialisatoren Correct answer.
  2. Zelfsocialisatie door massacommunicatie
  3. Sanctie in de vorm van een straf
  4. Imitatie van leeftijdsgenoten

Explanation

Ouders zijn primaire socialisatoren en dragen normen over via instructie en voorbeeldgedrag. Het kind leert wat gepast is door uitleg en door het gedrag van de ouders na te volgen. Daarmee is dit een vorm van primaire socialisatie.

Question 3Cultuur en socialisatie

Wat wordt in de sociologie bedoeld met het begrip cultuur?

  1. De mate waarin iemand onderwijs heeft gevolgd
  2. De biologische kenmerken van een bevolkingsgroep
  3. De artistieke productie van een land, zoals musea en theater
  4. Het geheel van waarden, normen, kennis en gebruiken dat een samenleving deelt Correct answer.

Explanation

Cultuur omvat het geleerde en gedeelde pakket van waarden, normen, symbolen, kennis en gebruiken. Het is aangeleerd en wordt overgedragen via socialisatie. De kunstzinnige betekenis is slechts een deelaspect van het brede sociologische cultuurbegrip.

Question 4Cultuur en socialisatie

Een samenleving kent een norm dat je niet voor iemand anders in de rij mag gaan staan. Welk type norm is dit?

  1. Een technische norm
  2. Een rechtsnorm
  3. Een fatsoensnorm Correct answer.
  4. Een morele norm die wettelijk verplicht is

Explanation

Fatsoensnormen regelen het alledaagse sociale verkeer en worden door sociale sancties gehandhaafd, niet door de wet. Voordringen is onbeleefd en kan op afkeuring rekenen, maar is niet strafbaar. Daarom is dit een fatsoensnorm.

Question 5Cultuur en socialisatie

Wat is het verschil tussen een waarde en een norm?

  1. Een waarde geldt alleen voor individuen; een norm alleen voor groepen
  2. Een waarde is een concreet voorschrift; een norm is een abstract ideaal
  3. Een waarde is een nastrevenswaardig ideaal; een norm is een regel die gedrag voorschrijft Correct answer.
  4. Een waarde is aangeboren; een norm wordt aangeleerd

Explanation

Waarden zijn abstracte idealen die mensen nastreven, zoals eerlijkheid of veiligheid. Normen zijn concrete gedragsregels die uit die waarden voortkomen, bijvoorbeeld niet stelen. Waarden en normen zijn beide aangeleerd en gelden voor individuen en groepen.

Question 6Cultuur en socialisatie

Een tiener past haar kledingstijl aan aan die van haar vriendengroep, ook al vindt ze die stijl eigenlijk niet mooi. Welk begrip past het beste bij dit gedrag?

  1. Maatschappelijke ongelijkheid
  2. Secularisatie
  3. Conformisme Correct answer.
  4. Sociale mobiliteit

Explanation

Conformisme is het aanpassen van gedrag aan de normen en verwachtingen van een groep, ook tegen eigen voorkeur in. De tiener gedraagt zich conform de groep om erbij te horen. De andere begrippen hebben betrekking op respectievelijk ongelijkheid, godsdienst en verandering van positie.

Question 7Cultuur en socialisatie

Wat kenmerkt een subcultuur ten opzichte van de dominante cultuur?

  1. Een subcultuur deelt waarden en normen die afwijken van de dominante cultuur, maar hoeft die niet volledig te verwerpen Correct answer.
  2. Een subcultuur is per definitie wettelijk verboden
  3. Een subcultuur bestaat alleen uit mensen met een migratieachtergrond
  4. Een subcultuur verwerpt altijd alle waarden van de dominante cultuur

Explanation

Een subcultuur onderscheidt zich van de dominante cultuur door eigen waarden, normen, symbolen of leefstijlen. Die afwijking hoeft niet totaal te zijn: subculturen kunnen veel waarden met de bredere samenleving delen. Ze zijn niet per definitie verboden of gebonden aan etniciteit.

Question 8Cultuur en socialisatie

Een leerling zegt: 'Mijn identiteit is volledig bepaald door mijn cultuur.' Welke kritiek is vanuit de maatschappijwetenschappen het meest passend?

  1. Mensen zijn volledig vrij en worden niet door cultuur beïnvloed
  2. Identiteit is uitsluitend biologisch bepaald
  3. Cultuur speelt geen enkele rol in identiteitsvorming
  4. Identiteit komt tot stand in wisselwerking tussen persoonlijke aanleg, socialisatie en cultuur Correct answer.

Explanation

Identiteit is het resultaat van een wisselwerking tussen persoonlijke factoren en sociale en culturele invloeden. Cultuur is belangrijk, maar niet allesbepalend: mensen kunnen zich ook verhouden tot normen en waarden. De stelling is dus te deterministisch.

Question 9Cultuur en socialisatie

Primaire socialisatie vindt vooral plaats in welke context?

  1. Het gezin en de directe omgeving in de vroege kinderjaren Correct answer.
  2. Politieke partijen en vakbonden
  3. Massamedia en sociale media
  4. De werkplek en professionele netwerken

Explanation

Primaire socialisatie gebeurt in de eerste levensjaren, doorgaans binnen het gezin en de directe omgeving. Hier worden basiswaarden en basisvaardigheden aangeleerd. Secundaire socialisatie vindt later plaats in bredere maatschappelijke verbanden.

Question 10Cultuur en socialisatie

Een gemeente start een campagne om inwoners te stimuleren minder afval te scheiden. Volgens welke vorm van socialisatie probeert de gemeente gedrag te beïnvloeden?

  1. Primaire socialisatie binnen het gezin
  2. Zelfsocialisatie door persoonlijke reflectie
  3. Secundaire socialisatie via massacommunicatie Correct answer.
  4. Biologische socialisatie

Explanation

Een gemeentelijke campagne verloopt via massacommunicatie, een vorm van secundaire socialisatie. De overheid is een formele socialisator die via voorlichting normen en gedrag probeert te sturen. Primaire socialisatie speelt zich vooral in het gezin af.

Question 11Cultuur en socialisatie

Wat verstaat men onder enculturatie?

  1. Het opleggen van een cultuur aan een andere samenleving
  2. Het verliezen van de eigen cultuur na migratie
  3. Het verwerven van een cultuur door op te groeien binnen die cultuur Correct answer.
  4. Het bestuderen van cultuur als wetenschappelijk object

Explanation

Enculturatie is het proces waarbij iemand de cultuur van de eigen samenleving verwerft, meestal van jongs af aan. Het onderscheidt zich van acculturatie, waarbij iemand in aanraking komt met een andere cultuur. Enculturatie is dus cultuurverwerving binnen de eigen groep.

Question 12Cultuur en socialisatie

Een migrant komt naar Nederland en neemt geleidelijk Nederlandse gewoonten over, terwijl hij sommige gewoonten uit zijn herkomstland behoudt. Welk begrip beschrijft dit proces het beste?

  1. Assimilatie
  2. Enculturatie
  3. Acculturatie Correct answer.
  4. Segregatie

Explanation

Acculturatie is het proces waarbij iemand elementen van een andere cultuur overneemt en tegelijk eigen cultuurelementen behoudt. Dat past bij het voorbeeld: er ontstaat een mengeling van gewoonten. Assimilatie zou betekenen dat de oorspronkelijke cultuur volledig verdwijnt.

Question 13Cultuur en socialisatie

Welke uitspraak over socialisatie is het meest accuraat?

  1. Socialisatie is uitsluitend gericht op gehoorzaamheid
  2. Socialisatie stopt zodra iemand volwassen is
  3. Socialisatie is een levenslang proces van verwerving van waarden, normen en vaardigheden Correct answer.
  4. Socialisatie vindt alleen plaats binnen het onderwijs

Explanation

Socialisatie is een levenslang proces: ook volwassenen blijven nieuwe rollen en normen verwerven, bijvoorbeeld bij een nieuwe baan of relatie. Het gebeurt in uiteenlopende contexten, niet alleen op school. Socialisatie omvat meer dan gehoorzaamheid, zoals vaardigheden en identiteitsvorming.

Question 14Cultuur en socialisatie

In een klas worden leerlingen gestraft met een extra opdracht als ze te laat komen. Welke functie van sancties illustreert dit?

  1. Het bevestigen en handhaven van een norm Correct answer.
  2. Het bevorderen van culturele diversiteit
  3. Het stimuleren van zelfsocialisatie
  4. Het creëren van sociale ongelijkheid

Explanation

Sancties dienen om normen te handhaven en te bevestigen welk gedrag gewenst is. Door te laat komen te bestraffen, maakt de school duidelijk dat punctualiteit een geldende norm is. Andere effecten kunnen optreden, maar dit is de kernfunctie.

Question 15Cultuur en socialisatie

Wat wordt bedoeld met de term 'dominante cultuur'?

  1. De cultuur die door de meerderheid wordt gedeeld en als vanzelfsprekend geldt Correct answer.
  2. De cultuur van de oudste leden van een samenleving
  3. De cultuur die wettelijk is vastgelegd in de grondwet
  4. De cultuur van etnische minderheden

Explanation

De dominante cultuur is het geheel van waarden, normen en gebruiken dat de meerderheid deelt en dat als normaal geldt in de samenleving. Ze is niet per definitie wettelijk vastgelegd en niet gebonden aan leeftijd. Subculturen kunnen zich hiervan onderscheiden.

Question 16Cultuur en socialisatie

Een scholier leert via TikTok filmpjes dat het normaal is om cosmetische ingrepen te nemen. Welke socialisator is hier vooral actief?

  1. Massamedia Correct answer.
  2. Het gezin
  3. De kerk
  4. De peergroup

Explanation

TikTok is een massamedium dat normen en ideaalbeelden verspreidt aan een groot publiek. Daarmee is het een secundaire socialisator. Het gezin en de peergroup kunnen ook invloed hebben, maar in dit voorbeeld is het medium de bron.

Question 17Cultuur en socialisatie

Wat is een belangrijk kenmerk van sociale normen in tegenstelling tot formele wetten?

  1. Sociale normen gelden alleen binnen het gezin
  2. Sociale normen zijn per definitie hetzelfde als waarden
  3. Sociale normen zijn meestal ongeschreven en worden via sociale controle gehandhaafd Correct answer.
  4. Sociale normen worden altijd door de politie gehandhaafd

Explanation

Sociale normen zijn vaak ongeschreven regels die via sociale controle en sancties worden gehandhaafd, zoals afkeuring of uitsluiting. Formele wetten zijn daarentegen opgeschreven en worden door de overheid gehandhaafd. Sociale normen gelden in allerlei verbanden, niet alleen in het gezin.

Question 18Cultuur en socialisatie

Een docent maatschappijwetenschappen wil leerlingen laten onderzoeken hoe hun eigen identiteit is gevormd. Welke onderzoeksvraag sluit het beste aan bij het begrip socialisatie?

  1. Welke waarden en normen hebben je ouders en vrienden je meegegeven? Correct answer.
  2. Wat is het gemiddelde cijfer voor het vak?
  3. Hoeveel leerlingen hebben een bijbaan?
  4. Hoeveel uur televisie kijken leerlingen per dag?

Explanation

Socialisatie gaat over het verwerven van waarden, normen en gedragspatronen via socialisatoren. De vraag naar wat ouders en vrienden hebben meegegeven, onderzoekt precies die invloeden. De andere vragen meten feiten zonder direct zicht te geven op socialisatieprocessen.

Question 19Cultuur en socialisatie

Binnen een bedrijf ontstaat een informele cultuur waarin werknemers elkaar aanspreken op te veel overwerk. Welk begrip past hierbij?

  1. Subcultuur Correct answer.
  2. Dominante cultuur
  3. Enculturatie
  4. Culturele assimilatie

Explanation

Een informele groep binnen een organisatie met eigen normen en gebruiken vormt een subcultuur. Deze kan afwijken van de officiële of dominante cultuur van het bedrijf. Enculturatie en assimilatie verwijzen naar cultuurverwerving, niet naar een groep met eigen normen.

Question 20Cultuur en socialisatie

Welke bewering over de relatie tussen socialisatie en macht is het meest consistent met het vak maatschappijwetenschappen?

  1. Macht speelt alleen een rol bij formele wetgeving, niet bij socialisatie
  2. Socialisatie doorbreekt per definitie alle sociale ongelijkheid
  3. Socialisatie is altijd neutraal en heeft geen relatie met macht
  4. Socialisatoren kunnen bestaande machtsverhoudingen reproduceren door bepaalde normen als vanzelfsprekend over te dragen Correct answer.

Explanation

Socialisatie kan bestaande verhoudingen versterken doordat socialisatoren bepaalde waarden en normen als vanzelfsprekend presenteren. Daarmee worden machtsverhoudingen gereproduceerd. Tegelijk kan socialisatie ook kritisch bewustzijn bevorderen, maar dat maakt de eerste bewering niet juist.

Question 21Cultuur en socialisatie

Een samenleving kent een sterke sociale controle op het dragen van hoofddoekjes. Welk begrip beschrijft het proces waarbij mensen die afwijken, worden gecorrigeerd?

  1. Enculturatie
  2. Sociale controle Correct answer.
  3. Culturele reproductie
  4. Secularisatie

Explanation

Sociale controle is het geheel van reacties waarmee een groep leden probeert te laten voldoen aan normen. Correctie van afwijkend gedrag, zoals bij het dragen van hoofddoekjes, is daar een voorbeeld van. De andere begrippen verwijzen naar cultuuroverdracht of godsdienstige verandering.

Question 22Cultuur en socialisatie

Waarom is het onderscheid tussen nature en nurture in de maatschappijwetenschappen problematisch als men het als absolute tegenstelling gebruikt?

  1. Omdat biologische factoren nooit van invloed zijn op gedrag
  2. Omdat sociale en biologische factoren in de werkelijkheid voortdurend op elkaar inwerken Correct answer.
  3. Omdat nurture alleen in de vroege jeugd een rol speelt
  4. Omdat nature uitsluitend bij dieren voorkomt

Explanation

In de praktijk beïnvloeden biologische aanleg en sociale omgeving elkaar continu. Een absolute tegenstelling doet geen recht aan die wisselwerking. Daarom gebruiken wetenschappers het onderscheid als analytisch hulpmiddel, niet als strikte scheiding.

Question 23Cultuur en socialisatie

Een onderzoeker concludeert dat Nederlandse jongeren een eigen jeugdcultuur hebben die afwijkt van de cultuur van hun ouders. Welke theoretische benadering sluit hier het beste bij aan?

  1. De rationele-keuzebenadering, waarin cultuur volledig wordt verklaard door individuele kosten-batenafwegingen
  2. De conflictbenadering, waarin cultuurverschillen tussen generaties duiden op strijd om waarden en macht Correct answer.
  3. De functionalistische benadering, waarin socialisatie vooral gericht is op het handhaven van de bestaande orde
  4. De symbolische-interactionistische benadering, waarin cultuur alleen op microniveau bestaat

Explanation

Een afwijkende jeugdcultuur kan worden begrepen als een vorm van spanning tussen generaties over waarden en macht. De conflictbenadering benadrukt zulke tegenstellingen en de strijd om dominantie. Daarmee past deze benadering het beste bij de conclusie.

Question 24Cultuur en socialisatie

Binnen een school worden leerlingen met een migratieachtergrond vaker doorverwezen naar lagere niveaus dan leerlingen zonder migratieachtergrond, ook bij gelijke prestaties. Welk begrip past het beste bij deze observatie?

  1. Sociale cohesie
  2. Institutionele discriminatie Correct answer.
  3. Culturele assimilatie
  4. Enculturatie

Explanation

Institutionele discriminatie verwijst naar ongelijke behandeling die voortkomt uit routines en regels van instellingen, ook zonder bewuste vooringenomenheid. De observatie wijst op zo'n structureel patroon in doorverwijzing. Enculturatie en assimilatie gaan over cultuurverwerving, niet over ongelijke behandeling.

Question 25Cultuur en socialisatie

Welke kritiek op het begrip 'dominante cultuur' is vanuit de hedendaagse maatschappijwetenschappen het meest gangbaar?

  1. Het begrip houdt te weinig rekening met de invloed van het recht
  2. Het begrip veronderstelt te veel eenheid en onderschat de verscheidenheid en machtsstrijd binnen een samenleving Correct answer.
  3. Het begrip is te veel gericht op biologische erfelijkheid
  4. Het begrip gaat ervan uit dat cultuur nooit verandert

Explanation

Het begrip dominante cultuur kan de indruk wekken dat een samenleving één gedeelde cultuur heeft. Critici wijzen erop dat samenlevingen bestaan uit vele subculturen en dat machtsverhoudingen bepalen welke cultuur dominant is. Daarmee wordt de eenheid overschat.

Question 26Cultuur en socialisatie

Een kind leert van zijn ouders dat je in een winkel niet zomaar iets in je zak mag steken. Volgens het vak maatschappijwetenschappen gaat het hier vooral om het aanleren van een waarde of van een norm?

  1. Een norm, omdat de ouders concreet gedrag voorschrijven dat als regel geldt binnen de samenleving. Correct answer.
  2. Een waarde, omdat eerlijkheid een algemeen nastrevenswaardig ideaal is dat ouders doorgeven.
  3. Een waarde, omdat het kind leert wat goed en fout is zonder dat er sprake is van een regel.
  4. Een norm, omdat het verbod op stelen wettelijk is vastgelegd in het Wetboek van Strafrecht.

Explanation

Een norm is een concrete gedragsregel die aangeeft wat wel en niet hoort in een bepaalde situatie. Een waarde is een abstracter ideaal, zoals eerlijkheid, waaruit zo'n norm kan voortkomen. Het verbod om iets in je zak te steken is een concrete regel en dus een norm.

Question 27Cultuur en socialisatie

Welke omschrijving geeft het beste weer wat het begrip 'cultuur' in de maatschappijwetenschappen betekent?

  1. De wettelijke regels die de overheid oplegt aan alle inwoners van een land.
  2. Het geheel van waarden, normen, kennis en symbolen dat leden van een samenleving met elkaar delen en doorgeven. Correct answer.
  3. Het geheel van kunstuitingen en erfgoed dat een land internationaal presenteert.
  4. De persoonlijke smaak en leefstijl die iemand in zijn vrije tijd ontwikkelt.

Explanation

In de maatschappijwetenschappen is cultuur breed: het omvat alles wat mensen van een samenleving leren en met elkaar delen, zoals waarden, normen, kennis en symbolen. Cultuur wordt overgedragen via socialisatie. De andere omschrijvingen dekken slechts een deelaspect of iets anders.

Question 28Cultuur en socialisatie

Een gezin verhuist naar een andere stad. Het kind moet op een nieuwe school wennen aan andere omgangsvormen en leert zo stap voor stap de gebruiken van de nieuwe omgeving. Welk begrip past het beste bij het aanleren van de cultuur van een samenleving waarin iemand opgroeit?

  1. Cultuurrelativisme
  2. Sociale controle
  3. Enculturatie Correct answer.
  4. Acculturatie

Explanation

Enculturatie is het proces waarbij iemand de cultuur van de eigen samenleving of groep waarin hij opgroeit eigen maakt. Acculturatie gaat over het overnemen van elementen van een andere cultuur. Het wennen aan de nieuwe schoolomgeving betreft het verwerven van de cultuur van de omgeving waarin het kind verkeert.

Question 29Cultuur en socialisatie

Wat is het belangrijkste verschil tussen primaire en secundaire socialisatie?

  1. Primaire socialisatie stopt op de volwassen leeftijd; secundaire socialisatie begint pas na het pensioen.
  2. Primaire socialisatie vindt plaats in de intieme, emotionele sfeer van het gezin; secundaire socialisatie vindt plaats in bredere, meer formele verbanden zoals school en werk. Correct answer.
  3. Primaire socialisatie gebeurt altijd op school; secundaire socialisatie gebeurt altijd binnen het gezin.
  4. Primaire socialisatie richt zich op normen; secundaire socialisatie richt zich uitsluitend op waarden.

Explanation

Primaire socialisatie is de eerste, diepgaande socialisatie in de intieme kring, meestal het gezin. Secundaire socialisatie vindt later en in bredere maatschappelijke verbanden plaats, zoals school, vrienden en werk. Het onderscheid zit dus vooral in de context en aard van de relaties.

Question 30Cultuur en socialisatie

Een leerling draagt op een informele feestavond van school kleding die binnen haar vriendengroep als 'cool' geldt, terwijl haar ouders die kleding afkeuren. Welk begrip maakt dit voorbeeld het beste inzichtelijk?

  1. De invloed van het nature-aspect op gedrag
  2. Het proces van acculturatie door migratie
  3. De werking van formele sociale controle door de overheid
  4. De invloed van de peergroup als socialisator naast het gezin Correct answer.

Explanation

Vrienden of leeftijdsgenoten vormen de peergroup, een belangrijke socialisator naast het gezin. Jongeren oriënteren zich vaak op de normen en smaak van hun peergroup, wat kan botsen met de opvattingen van ouders. Zo wordt de rol van verschillende socialisatoren zichtbaar.

Question 31Cultuur en socialisatie

Welke functie vervullen sancties binnen een samenleving volgens de maatschappijwetenschappen?

  1. Ze bevestigen en handhaven normen door gedrag te belonen of te bestraffen. Correct answer.
  2. Ze zorgen ervoor dat cultuur nooit verandert.
  3. Ze vervangen waarden door wettelijke regels.
  4. Ze bepalen de aangeboren eigenschappen van een individu.

Explanation

Sancties zijn reacties op gedrag die laten zien welk gedrag gewenst of ongewenst is. Positieve sancties belonen gewenst gedrag, negatieve sancties bestraffen ongewenst gedrag. Zo bevestigen en handhaven ze normen.

Question 32Cultuur en socialisatie

Een leerling stelt dat mensen volledig vrij zijn in hun identiteitsvorming en dat socialisatie geen enkele rol speelt. Welke kritiek is vanuit de maatschappijwetenschappen het meest terecht?

  1. De stelling klopt, omdat identiteit uitsluitend een persoonlijke keuze is zonder maatschappelijke invloed.
  2. De stelling onderschat socialisatie: identiteit wordt mede gevormd door de cultuur en socialisatoren waarmee iemand opgroeit. Correct answer.
  3. De stelling klopt, omdat cultuur alleen invloed heeft op uiterlijke kenmerken en niet op identiteit.
  4. De stelling overdrijft de invloed van socialisatie, want socialisatie bepaalt alles volledig.

Explanation

Identiteit komt tot stand in wisselwerking tussen individu en omgeving: socialisatie en cultuur beïnvloeden de identiteitsvorming, terwijl mensen ook zelf keuzes maken. De stelling dat socialisatie geen rol speelt, is dus te absoluut. Maatschappijwetenschappen benadert dit als een samenspel, niet als volledige bepaaldheid.

Question 33Cultuur en socialisatie

Wat wordt bedoeld met het begrip 'cultuurrelativisme'?

  1. Het verschijnsel dat binnen één samenleving alle leden exact dezelfde cultuur hebben.
  2. Het proces waarbij een samenleving haar cultuur volledig verliest door globalisering.
  3. Het standpunt dat de eigen cultuur superieur is aan alle andere culturen.
  4. Het standpunt dat je een cultuur moet beoordelen vanuit haar eigen context en niet vanuit de normen van een andere cultuur. Correct answer.

Explanation

Cultuurrelativisme houdt in dat je cultuuruitingen begrijpt en beoordeelt binnen de context van die cultuur zelf. Het is een methodische houding tegenover etnocentrisme, waarbij de eigen cultuur als maatstaf wordt genomen. Het betekent niet dat alles goed is, maar wel dat je voorzichtig moet zijn met oordelen van buitenaf.

Question 34Cultuur en socialisatie

Binnen een sportclub spreken leden elkaar aan op het dragen van het verenigingstenue tijdens wedstrijden. Wie zich niet houdt aan deze ongeschreven regel, krijgt te maken met afkeurende blikken en wordt minder betrokken bij het team. Welk begrip beschrijft deze vorm van handhaving het beste?

  1. Informele sociale controle Correct answer.
  2. Culturele diversiteit
  3. Enculturatie
  4. Formele sociale controle

Explanation

Informele sociale controle verloopt via ongeschreven verwachtingen, reacties en druk van mensen in de directe omgeving. Afkeurende blikken en sociale uitsluiting zijn middelen van informele controle. Formele sociale controle verloopt via officiële instanties en vastgelegde regels.

Question 35Cultuur en socialisatie

Welke uitspraak over de relatie tussen cultuur en identiteit is het meest consistent met de maatschappijwetenschappen?

  1. Cultuur bepaalt identiteit volledig, zodat individuen geen eigen keuzes kunnen maken.
  2. Identiteit is een vast gegeven dat bij de geboorte vastligt en niet door cultuur wordt beïnvloed.
  3. Cultuur biedt een kader van betekenissen waarmee mensen hun identiteit vormen, maar individuen kunnen zich daar ook tegen afzetten. Correct answer.
  4. Identiteit en cultuur hebben geen enkele relatie met elkaar en moeten apart worden bestudeerd.

Explanation

Mensen ontwikkelen hun identiteit binnen een cultureel kader van waarden, normen en betekenissen. Tegelijk is identiteitsvorming geen eenrichtingsverkeer: individuen kunnen zich identificeren met of juist afzetten tegen cultuurelementen. Het vak benadrukt deze wisselwerking.

Question 36Cultuur en socialisatie

Een gemeente wil dat inwoners meer gaan scheiden van afval. Ze organiseert buurtbijeenkomsten waarin vrijwilligers uitleggen hoe het scheiden werkt en waarom het belangrijk is. Volgens welke vorm van socialisatie probeert de gemeente hier gedrag te beïnvloeden?

  1. Secundaire socialisatie via een breder maatschappelijk verband Correct answer.
  2. Enculturatie door migratie
  3. Primaire socialisatie binnen het gezin
  4. Nature-gedreven ontwikkeling

Explanation

De gemeente beïnvloedt gedrag via buurtbijeenkomsten en vrijwilligers, dus via bredere maatschappelijke verbanden buiten het gezin. Dat past bij secundaire socialisatie. Primaire socialisatie speelt zich juist af in de intieme kring van het gezin.

Question 37Cultuur en socialisatie

Een samenleving kent een dominante cultuur. Welke omschrijving geeft dit begrip het meest nauwkeurig weer?

  1. De cultuur die door de overheid wettelijk als enige is toegestaan.
  2. De cultuur van de groep met het grootste aantal leden, ongeacht haar maatschappelijke invloed.
  3. De cultuur van de maatschappelijk meest invloedrijke groepen, die in belangrijke mate de normen en waarden in de samenleving bepaalt. Correct answer.
  4. De optelsom van alle subculturen die binnen een samenleving voorkomen.

Explanation

De dominante cultuur is de cultuur van de groepen die maatschappelijk de meeste invloed hebben en daardoor de gangbare normen en waarden mede bepalen. Ze is niet simpelweg de cultuur met de meeste leden en ook niet de som van alle subculturen. Haar dominantie kan ook kritisch worden bekeken, omdat ze andere culturen kan marginaliseren.

Question 38Cultuur en socialisatie

Binnen een bedrijf ontstaat een informele cultuur waarin collega's elkaar aanspreken op te veel overwerk en elkaar aanmoedigen op tijd naar huis te gaan. Welk begrip past hierbij?

  1. De dominante cultuur van de samenleving
  2. Een subcultuur binnen de organisatie Correct answer.
  3. Acculturatie door migratie
  4. Formele sociale controle door de wet

Explanation

Een subcultuur is een cultuur van een groep binnen een groter geheel, met eigen normen en waarden die kunnen afwijken van de dominante cultuur. De informele afspraken over overwerk binnen het bedrijf vormen zo'n subcultuur. Ze kunnen zelfs tegen de bredere cultuur ingaan.

Question 39Cultuur en socialisatie

Waarom is het onderscheid tussen nature en nurture in de maatschappijwetenschappen problematisch wanneer men het als absolute tegenstelling gebruikt?

  1. Omdat nurture volledig bepalend is en nature geen enkele rol speelt.
  2. Omdat nature volledig bepalend is en nurture geen enkele rol speelt.
  3. Omdat het onderscheid alleen van toepassing is op dieren en niet op mensen.
  4. Omdat aangeboren eigenschappen en omgevingsinvloeden elkaar wederzijds beïnvloeden en gedrag altijd uit een samenspel voortkomt. Correct answer.

Explanation

Nature en nurture zijn geen strikt gescheiden categorieën: erfelijke aanleg en omgeving beïnvloeden elkaar en gedrag komt voort uit hun wisselwerking. Een absolute tegenstelling doet daarom geen recht aan de werkelijkheid. Maatschappijwetenschappen benadrukt juist dat het sociale en het biologische met elkaar verweven zijn.

Question 40Cultuur en socialisatie

Een onderzoeker stelt dat Nederlandse jongeren een eigen jeugdcultuur hebben met eigen kledingstijlen, taal en muziek die afwijkt van die van hun ouders. Welk begrip past het beste bij deze bevinding?

  1. Een subcultuur van jongeren binnen de bredere samenleving Correct answer.
  2. Formele sociale controle door de overheid
  3. De dominante cultuur van de samenleving
  4. Cultuurrelativisme als onderzoeksmethode

Explanation

Een jeugdcultuur met eigen stijlen en gebruiken is een voorbeeld van een subcultuur: een groep met eigen cultuurkenmerken binnen de grotere samenleving. Ze kan afwijken van de dominante cultuur zonder die volledig te vervangen. Cultuurrelativisme en sociale controle zijn andere begrippen die hier niet passen.

Question 41Cultuur en socialisatie

Binnen een school worden leerlingen met een migratieachtergrond gemiddeld vaker doorverwezen naar lagere onderwijsniveaus dan leerlingen zonder die achtergrond, ook bij vergelijkbare prestaties. Hoe kan dit verschijnsel vanuit de maatschappijwetenschappen het beste worden geïnterpreteerd?

  1. Als een voorbeeld van cultuurrelativisme in het onderwijs
  2. Als een gevolg van enculturatie die alleen bij migranten optreedt
  3. Als bewijs dat aangeboren aanleg het schoolniveau volledig bepaalt
  4. Als mogelijke uiting van ongelijke behandeling waarbij verwachtingen en oordelen van socialisatoren een rol spelen Correct answer.

Explanation

Als vergelijkbare prestaties tot verschillende doorverwijzingen leiden, wijst dat op mogelijke ongelijke behandeling. Socialisatoren zoals leraren brengen verwachtingen en oordelen mee die het schoolsucces mede beïnvloeden. Maatschappijwetenschappen kijkt hierbij naar sociale mechanismen, niet naar aangeboren aanleg als verklaring.

Question 42Cultuur en socialisatie

Een leerling leert van zijn opa dat je ouderen altijd met 'u' aanspreekt. Later merkt hij dat leeftijdsgenoten 'jij' zeggen tegen volwassenen. Welk proces maakt hij door wanneer hij de verschillende normen tegen elkaar afweegt?

  1. Hij ondergaat uitsluitend formele sociale controle door de overheid.
  2. Hij doorloopt een proces van acculturatie door migratie.
  3. Hij ontwikkelt zich tot een persoon die zelf normen afweegt, wat past bij socialisatie als wisselwerking tussen individu en omgeving. Correct answer.
  4. Hij wordt volledig bepaald door zijn aangeboren eigenschappen.

Explanation

Socialisatie is geen eenrichtingsproces waarbij iemand passief normen overneemt. Mensen wegen verschillende normen af, kunnen zich identificeren met de ene en afzetten tegen de andere, en vormen zo een eigen positie. Dat past bij de wisselwerking tussen individu en omgeving.

Question 43Cultuur en socialisatie

Een samenleving hecht sterk aan het dragen van traditionele kleding bij feesten. Wie zich daar niet aan houdt, wordt door familie en buurtgenoten terechtgewezen. Welke combinatie van begrippen beschrijft dit verschijnsel het beste?

  1. Formele sociale controle op basis van wetgeving
  2. Acculturatie door internationale migratie
  3. Informele sociale controle op basis van gedeelde normen Correct answer.
  4. Cultuurrelativisme als dominante houding

Explanation

Familie en buurtgenoten oefenen informele sociale controle uit door iemand terecht te wijzen op afwijkend gedrag. Dat gebeurt op basis van gedeelde normen over kleding bij feesten. Er is geen officiële instantie of wetgeving bij betrokken, dus formele controle is niet aan de orde.

Question 44Cultuur en socialisatie

Een docent wil leerlingen laten onderzoeken hoe hun eigen identiteit is gevormd. Welke onderzoeksopzet sluit het beste aan bij het vak maatschappijwetenschappen?

  1. Leerlingen interviewen familieleden en vrienden over waarden en normen die zij hebben doorgegeven en analyseren welke socialisatoren invloed hadden. Correct answer.
  2. Leerlingen meten hun eigen lengte en gewicht om te bepalen welke eigenschappen aangeboren zijn.
  3. Leerlingen zoeken op internet de wettelijke regels over identiteitsbewijzen.
  4. Leerlingen turven hoeveel kledingstukken zij bezitten om hun cultuur te bepalen.

Explanation

Identiteitsvorming wordt in het vak bestudeerd via socialisatie: welke socialisatoren hebben welke waarden en normen doorgegeven? Interviews met familie en vrienden brengen die invloeden in kaart. De andere opzetten meten geen sociale processen die met identiteitsvorming samenhangen.

Question 45Cultuur en socialisatie

Twee samenlevingen hebben verschillende opvattingen over de rol van ouderen in de familie. Een onderzoeker wil beide opvattingen begrijpen zonder de ene als beter te beoordelen. Welke houding past hierbij?

  1. Acculturatie
  2. Cultuurrelativisme Correct answer.
  3. Etnocentrisme
  4. Enculturatie

Explanation

Cultuurrelativisme houdt in dat je culturen begrijpt en beoordeelt binnen hun eigen context, in plaats van ze af te meten aan de eigen cultuur. Dat past bij de wens om beide opvattingen zonder oordeel te begrijpen. Etnocentrisme is juist het tegenovergestelde: de eigen cultuur als maatstaf nemen.

Question 46Cultuur en socialisatie

Een overheid voert een wet in die het dragen van een gezichtsbedekking in openbare gebouwen verbiedt en handhaaft dit met boetes. Welk type sanctie en welk type sociale controle zijn hier in het spel?

  1. Een informele positieve sanctie op basis van informele sociale controle
  2. Een informele negatieve sanctie op basis van cultuurrelativisme
  3. Een formele negatieve sanctie op basis van formele sociale controle Correct answer.
  4. Een formele positieve sanctie op basis van enculturatie

Explanation

Een boete is een formele negatieve sanctie: ze is officieel vastgelegd en bestraft ongewenst gedrag. De handhaving door de overheid valt onder formele sociale controle, omdat officiële instanties met vastgelegde regels optreden. Positieve sancties belonen juist gewenst gedrag.

Question 47Cultuur en socialisatie

Een leerling beweert: 'Omdat cultuur wordt aangeleerd, kunnen mensen nooit iets eigens toevoegen aan hun cultuur.' Welke kritiek is vanuit de maatschappijwetenschappen het meest terecht?

  1. Cultuur is weliswaar aangeleerd, maar mensen kunnen cultuur ook veranderen en vernieuwen door eigen handelen. Correct answer.
  2. De bewering klopt, want aangeleerd gedrag kan per definitie niet veranderen.
  3. De bewering is onjuist, want cultuur is volledig aangeboren en niet aangeleerd.
  4. De bewering klopt, want cultuur wordt uitsluitend door de overheid vastgesteld.

Explanation

Dat cultuur wordt aangeleerd, betekent niet dat mensen haar passief ondergaan. Mensen nemen cultuur over, maar kunnen haar ook aanpassen, bekritiseren en vernieuwen. Cultuur is daardoor dynamisch en verandert door menselijk handelen.

Question 48Cultuur en socialisatie

Een samenleving kent zowel een dominante cultuur als verschillende subculturen. Welke uitspraak over de verhouding daartussen is het meest consistent met de maatschappijwetenschappen?

  1. Subculturen kunnen de dominante cultuur beïnvloeden en andersom, waardoor culturele verhoudingen voortdurend in beweging zijn. Correct answer.
  2. De dominante cultuur staat volledig los van subculturen en wordt er niet door beïnvloed.
  3. Subculturen zijn per definitie superieur aan de dominante cultuur.
  4. Subculturen verdwijnen altijd volledig zodra ze in aanraking komen met de dominante cultuur.

Explanation

Culturen staan niet los van elkaar: subculturen kunnen elementen overnemen van de dominante cultuur, maar ook zelf invloed uitoefenen, bijvoorbeeld via taal, muziek of leefstijl. Daardoor zijn culturele verhoudingen dynamisch en aan verandering onderhevig. Er is geen sprake van eenrichtingsverkeer of automatische superioriteit.

Question 49Cultuur en socialisatie

Een onderzoeker concludeert dat het schoolsucces van leerlingen vooral wordt verklaard door de cultuur van hun gezin en nauwelijks door aangeboren intelligentie. Welke methodologische waarschuwing is hierbij het meest passend?

  1. De conclusie is onjuist omdat cultuur geen invloed heeft op schoolsucces.
  2. De conclusie is juist zodra de onderzoeker één gezin heeft onderzocht.
  3. De onderzoeker moet rekening houden met de wisselwerking tussen aanleg en omgeving en mag niet te snel één factor als allesbepalend aanwijzen. Correct answer.
  4. De conclusie is onjuist omdat aangeboren intelligentie altijd volledig bepalend is.

Explanation

Schoolsucces komt tot stand door een samenspel van factoren, waaronder aanleg, gezin, school en bredere maatschappelijke omstandigheden. Een conclusie die één factor als vrijwel allesbepalend aanwijst, vraagt om voorzichtigheid. Maatschappijwetenschappen benadrukt deze wisselwerking en waarschuwt voor monocausale verklaringen.

Question 50Cultuur en socialisatie

Binnen een organisatie bestaat een geschreven gedragscode met officiële sancties, maar tegelijkertijd heerst onder werknemers een informele norm dat je collega's nooit aangeeft bij de leiding. Welke analyse van deze situatie is het meest adequaat?

  1. Formele en informele sociale controle kunnen naast elkaar bestaan en zelfs met elkaar botsen, waardoor normen omstreden kunnen raken. Correct answer.
  2. Informele normen zijn per definitie sterker dan formele regels en maken formele controle overbodig.
  3. Zodra er een formele gedragscode is, verdwijnt alle informele sociale controle automatisch.
  4. Formele en informele sociale controle zijn hetzelfde verschijnsel onder verschillende namen.

Explanation

Formele sociale controle verloopt via officiële regels en sancties, informele sociale controle via ongeschreven verwachtingen binnen een groep. Beide kunnen tegelijk bestaan en met elkaar in conflict komen, bijvoorbeeld wanneer werknemers formeel gewenst gedrag informeel afkeuren. Daardoor kunnen normen omstreden worden.