VWO Maatschappijwetenschappen key terms

Het proces waarbij iemand door interactie met anderen de waarden, normen, kennis en vaardigheden van een samenleving of groep leert en zich eigen maakt.

De socialisatie in de vroege kinderjaren, meestal binnen het gezin, waarin basiswaarden en omgangsvormen worden aangeleerd en diep worden verankerd.

Socialisatie na de vroege jeugd, via school, werk, media, vrienden en verenigingen, waarbij nieuwe rollen en vaardigheden worden aangeleerd.

Het verschijnsel dat waarden en normen zo eigen worden dat iemand ze vanzelf volgt, zonder erover na te denken of externe controle nodig te hebben.

Een breed gedeeld ideaal of principe dat mensen nastrevenswaardig vinden, zoals vrijheid, gelijkheid of eerlijkheid; het geeft richting aan gedrag.

Een concrete regel of verwachting over hoe mensen zich in een bepaalde situatie behoren te gedragen, vaak afgeleid van een onderliggende waarde.

Het geheel van waarden, normen, symbolen, taal, kennis en gebruiken dat een samenleving of groep deelt en dat van generatie op generatie wordt overgedragen.

De opvatting dat je het gedrag en de gebruiken van een groep moet beoordelen vanuit de cultuur van die groep zelf, niet vanuit je eigen cultuur.

Het beoordelen van andere culturen of groepen met de eigen cultuur als maatstaf, waardoor die andere cultuur al snel als afwijkend of minder wordt gezien.

Alle middelen waarmee een groep of samenleving leden stimuleert zich aan normen te houden, van informele afkeuring tot formele straffen.

Een positieve of negatieve reactie van anderen op gedrag dat wel of niet aan een norm voldoet, bedoeld om dat gedrag te bekrachtigen of te corrigeren.

Het proces waarbij taken, posities en functies in een samenleving uiteenvallen in verschillende, van elkaar onderscheiden eenheden, zoals beroepen en organisaties.

De indeling van een samenleving in min of meer duurzame lagen of klassen die van elkaar verschillen in status, macht en beschikbare hulpbronnen.

Het bestaan van ongelijke kansen en ongelijke verdeling van gewaardeerde goederen, zoals inkomen, opleiding en gezondheid, tussen groepen mensen.

Het verschijnsel dat mensen of groepen stijgen of dalen op de maatschappelijke ladder, bijvoorbeeld door verandering van beroep, inkomen of opleidingsniveau.

De hulpbronnen die iemand kan inzetten via zijn netwerk van relaties, zoals wederzijds vertrouwen, informatie en steun van anderen.

Kennis, opleiding, smaak en omgangsvormen die iemand van huis uit meekrijgt en die in het onderwijs of op de arbeidsmarkt voordeel kunnen opleveren.

De geld, bezittingen en inkomsten waarover iemand beschikt en die direct of indirect toegang geven tot andere gewaardeerde goederen en kansen.

Een vooraf gevormde, vaak negatieve houding tegenover een persoon of groep, gebaseerd op kenmerken zoals afkomst, geloof of sekse in plaats van op feiten.

Een vereenvoudigd en veralgemeniseerd beeld van de kenmerken van een groep mensen, dat vaak overdreven is en nauwelijks ruimte laat voor verschillen binnen de groep.

Het ongelijk behandelen van mensen op grond van kenmerken die er in die situatie niet toe doen, zoals afkomst, sekse, leeftijd of geloof.

Het vermogen om het gedrag of de beslissingen van anderen te beïnvloeden, ook als zij daar in eerste instantie niet voor openstaan.

Macht die door anderen als rechtmatig wordt erkend, zodat mensen vrijwillig gehoorzamen zonder dat dwang of dreiging met straf nodig is.

De mate waarin een bestuur, regel of beslissing door de betrokkenen als juist en aanvaardbaar wordt beschouwd, ook als men het er niet mee eens is.

Gezag dat berust op het vertrouwen in lang bestaande gebruiken en posities, zoals de autoriteit van een vorst of van een oudere in de familie.

Gezag dat iemand ontleent aan zijn persoonlijke uitstraling, overtuigingskracht of uitzonderlijke eigenschappen, eerder dan aan een ambt of traditie.

Gezag dat berust op vastgelegde regels en wetten en op een ambt dat iemand volgens die regels bekleedt, zoals bij een gekozen regering of rechter.

Macht die iemand ontleent aan een officiële functie of positie binnen een organisatie, met bijbehorende bevoegdheden en verantwoordelijkheden.

Invloed die iemand uitoefent zonder officiële bevoegdheid, bijvoorbeeld door kennis, netwerk, ervaring of persoonlijke overtuigingskracht.

De middelen waarop macht of invloed kan berusten, zoals geld, kennis, positie, netwerk, geweldsmiddelen of toegang tot de media.

Het proces waarin mensen opvattingen, houdingen en gedragingen ontwikkelen ten aanzien van politiek en bestuur, onder invloed van gezin, school en media.

Het geheel van gedeelde opvattingen, verwachtingen en gewoonten in een samenleving over hoe politiek en bestuur horen te werken.

Een verschuiving in de structuur of cultuur van een samenleving, bijvoorbeeld in normen, machtsverhoudingen, bevolkingssamenstelling of economische verhoudingen.

Het voortduren van bestaande patronen, waarden en structuren in een samenleving, ook wanneer er tegelijkertijd veranderingen plaatsvinden.

Het langdurige proces waarin samenlevingen veranderen richting meer industrialisatie, bureaucratie, onderwijs en rationeel georganiseerde instituties.

Het proces waarbij het individu steeds meer zelfstandig keuzes maakt en minder vastligt in traditionele verbanden als familie, kerk of buurt.

Gebruiken, opvattingen en werkwijzen die van generatie op generatie worden overgedragen en die daardoor een zekere vanzelfsprekendheid krijgen.

Het proces waarbij contacten, handel, communicatie en culturele uitwisseling tussen landen en werelddelen toenemen en onderlinge afhankelijkheid groeit.