Politiek en Beleid
Wat het examen vraagt
Nederland is een parlementaire democratie en een rechtsstaat: de bevolking kiest volksvertegenwoordigers en de macht is verdeeld over parlement, regering en rechters (trias politica). Je moet verkiezingen, besluitvorming en de taken van besturen op gemeentelijk, provinciaal en landelijk niveau kunnen uitleggen.
Verkiezingen en zetels
- Actief kiesrecht: stemmen vanaf 18 jaar; passief kiesrecht: jezelf verkiesbaar stellen.
- Tweede Kamer: 150 zetels, verkiezingen elke vier jaar, evenredige vertegenwoordiging.
- Kiesdeler = aantal geldige stemmen : 150. Een partij haalt zetels door de kiesdeler te halen; restzetels gaan naar de grootste gemiddelden.
- Eerste Kamer (75 leden) wordt gekozen door Provinciale Staten en kan wetten alleen aannemen of verwerpen, niet wijzigen.
- Gemeenteraad en Provinciale Staten worden direct gekozen; burgemeester en commissaris van de Koning worden benoemd, niet gekozen.
Rechten van de Tweede Kamer
Stemrecht, recht van initiatief (zelf een wetsvoorstel), recht van amendement (wetsvoorstel wijzigen), vragenrecht, recht van interpellatie en recht van enquête. Een motie is een uitspraak van de Kamer; een aangenomen motie van wantrouwen tegen een minister betekent dat die moet opstappen.
Uitgewerkt voorbeeld
Bij verkiezingen zijn 9.000 geldige stemmen uitgebracht. De kiesdeler is 9.000 : 150 = 60. Partij X krijgt 1.260 stemmen: 1.260 : 60 = 21 zetels. Partij Y haalt 45 stemmen en dus geen zetel; die stemmen tellen wel mee voor de restzetels.
Valkuilen
Verwar regering (koning plus ministers) niet met kabinet (ministers en staatssecretarissen). De koning regeert niet zelf: ministers zijn verantwoordelijk (ministeriële verantwoordelijkheid). Een landelijk referendum bestaat in Nederland niet.