Werk en Beroep
Wat het examen vraagt
Dit domein gaat over werken: hoe de arbeidsmarkt werkt, welke afspraken en wetten gelden en wat er gebeurt bij werkloosheid. Je moet begrippen als beroepsbevolking, cao, ontslag en uitkering toepassen op herkenbare situaties.
Arbeidsmarkt
De beroepsbevolking bestaat uit mensen van 15 tot 75 jaar die werken of werk zoeken. De vraag naar arbeid komt van werkgevers, het aanbod van werknemers. Soorten werkloosheid:
- conjuncturele werkloosheid: door een economische crisis valt de vraag weg;
- structurele werkloosheid: banen verdwijnen blijvend, bijvoorbeeld door automatisering;
- frictiewerkloosheid: korte tijd tussen twee banen of na het zoeken van eerste werk;
- seizoenwerkloosheid: werk dat maar een deel van het jaar bestaat.
Afspraken en rechten
In een arbeidsovereenkomst staan loon, uren en functie; een cao maakt afspraken voor een hele bedrijfstak. Een proeftijd is wettelijk maximaal twee maanden. Bij ontslag gelden opzegtermijnen; bij een dringende reden is ontslag op staande voet mogelijk. De Arbowet verplicht de werkgever te zorgen voor veilig werk. Een vakbond onderhandelt over de cao en kan staken. Bij 50 werknemers of meer is een ondernemingsraad verplicht, met adviesrecht en instemmingsrecht.
Uitkeringen
Sociale zekerheid bestaat uit werknemersverzekeringen (WW, WIA), volksverzekeringen (AOW) en de bijstand (Participatiewet, gemeente, laatste redmiddel, met vermogenstoets).
Uitgewerkt voorbeeld
Een timmerman raakt zijn baan kwijt doordat de bouw in een recessie zit. Dat is conjuncturele werkloosheid: de vraag naar huizen valt weg. Verdwijnt zijn werk doordat een machine het overneemt, dan is het structurele werkloosheid, want die baan komt niet terug.
Valkuilen
Noem bij een WW-uitkering niet de bijstand: WW is voor werknemers met arbeidsverleden, bijstand is voor iedereen zonder inkomen. Zwart werk valt buiten alle regelingen en opbouw van rechten.