I85PREP
⌘ K
VWO Maatschappijleer study materials
VWO Maatschappijleer study resources

VWO Maatschappijleer practice questions

One question at a time. Build your VWO Maatschappijleer understanding.

First 50 of 199 questions. Each one lists the choices, the correct answer, and an explanation. The checker at the top of this page saves progress in this browser when it is available.

Continue in the practice tool above to load more questions, 50 at a time.

Question 1Vraagstukken en beleid (maatschappelijke vraagstukken en overheidsbeleid)

In de beleidscyclus van een democratische rechtsstaat staat een aantal fasen centraal. Welke omschrijving geeft de fase van agendavorming het beste weer?

  1. Het vaststellen van de rijksbegroting door de Tweede Kamer
  2. Het proces waarin een maatschappelijk probleem de aandacht van politiek en media krijgt en op de politieke agenda belandt Correct answer.
  3. Het uitvoeren van een aangenomen wet door ambtenaren en uitvoeringsorganisaties
  4. Het evalueren van een beleidsmaatregel op basis van verzamelde gegevens

Explanation

Agendavorming gaat over de vraag welk probleem als urgent wordt ervaren en daardoor politieke aandacht krijgt. Pas daarna volgen beleidsvorming, besluitvorming, uitvoering en evaluatie. Media-aandacht, incidenten en pressiegroepen kunnen een probleem op de agenda zetten.

Question 2Vraagstukken en beleid (maatschappelijke vraagstukken en overheidsbeleid)

Een gemeente wil een nieuw asielzoekerscentrum vestigen. Bewoners protesteren en richten een actiegroep op. Welk begrip past het beste bij het georganiseerd bundelen van deze belangen om invloed uit te oefenen op het gemeentebestuur?

  1. Rechtsbescherming
  2. Polarisatie
  3. Bureaucratie
  4. Belangenorganisatie Correct answer.

Explanation

Een belangenorganisatie brengt de belangen van een groep burgers bijeen en probeert via overleg, acties of inspraak invloed uit te oefenen op de besluitvorming. Dit is een klassieke vorm van maatschappelijke participatie in het beleidsproces.

Question 3Vraagstukken en beleid (maatschappelijke vraagstukken en overheidsbeleid)

Welk kenmerk onderscheidt een dictatuur het duidelijkst van een democratie?

  1. Er zijn periodieke verkiezingen met geheime stemming en oppositie heeft vrijheid om zich te organiseren Correct answer.
  2. Er is een onafhankelijke rechterlijke macht
  3. Er bestaat een geschreven grondwet
  4. De overheid voert een actief economisch beleid

Explanation

Vrije, geheime en periodieke verkiezingen waarbij oppositiepartijen zich vrij kunnen organiseren, vormen een kernvoorwaarde van democratie. Een dictatuur kan best een grondwet hebben of economisch beleid voeren, maar ontneemt burgers de macht om het bestuur vreedzaam te vervangen.

Question 4Vraagstukken en beleid (maatschappelijke vraagstukken en overheidsbeleid)

De overheid verhoogt de accijns op tabak om roken te ontmoedigen. Welk instrument van overheidsbeleid wordt hier gebruikt?

  1. Voorlichting
  2. Zelfregulering
  3. Financieel instrument Correct answer.
  4. Convenant

Explanation

Accijns is een financiële maatregel waarmee de overheid gedrag via de prijs probeert te sturen. Het is geen voorlichting, want er wordt geen informatie verstrekt, maar een economische prikkel gegeven.

Question 5Vraagstukken en beleid (maatschappelijke vraagstukken en overheidsbeleid)

In een debat stelt iemand: 'De overheid moet niet alleen straffen, maar ook de oorzaken van criminaliteit aanpakken met onderwijs en werk.' Welke visie op criminaliteitsbeleid past hierbij?

  1. Een preventieve visie Correct answer.
  2. Een louter repressieve visie
  3. Een visie die uitgaat van zelfregulering door de markt
  4. Een visie die het strafrecht volledig afschaft

Explanation

Preventie richt zich op het wegnemen van oorzaken van criminaliteit, bijvoorbeeld via onderwijs, werk en jeugdzorg. Repressie richt zich juist op het bestraffen van begane delicten. De uitspraak pleit voor preventie als aanvulling op straffen.

Question 6Vraagstukken en beleid (maatschappelijke vraagstukken en overheidsbeleid)

Een minister wil een wet invoeren die de vrijheid van meningsuiting beperkt om 'de samenleving te beschermen'. Welke waarborg in de rechtsstaat is hier het meest direct aan de orde?

  1. De begrotingsdiscipline van de Europese Unie
  2. De cao-onderhandelingen tussen werkgevers en werknemers
  3. De werking van het kiesstelsel bij de Tweede Kamerverkiezingen
  4. De scheiding der machten en de grondwettelijke bescherming van grondrechten Correct answer.

Explanation

In een rechtsstaat worden grondrechten beschermd en mag de overheid grondrechten alleen beperken binnen de grenzen van wet en grondwet. De rechter kan wetgeving bovendien aan hogere regels toetsen, wat samenhangt met de scheiding der machten.

Question 7Vraagstukken en beleid (maatschappelijke vraagstukken en overheidsbeleid)

Wat wordt bedoeld met het beginsel van de machtenscheiding in de Nederlandse staatsinrichting?

  1. Dat de koning alle wetten persoonlijk goedkeurt
  2. Dat wetgevende, uitvoerende en rechtsprekende taken over verschillende organen zijn verdeeld Correct answer.
  3. Dat gemeenten zelfstandig wetten mogen maken zonder rijkskader
  4. Dat de Tweede Kamer de regering benoemt

Explanation

Machtenscheiding houdt in dat het maken van wetten, het uitvoeren van beleid en het rechtspreken niet bij één orgaan liggen. Dit voorkomt machtsconcentratie en beschermt de rechtsstaat. In Nederland is de scheiding overigens niet volledig strikt.

Question 8Vraagstukken en beleid (maatschappelijke vraagstukken en overheidsbeleid)

Een groep burgers wil dat de gemeente een park behoudt. Zij verzamelt handtekeningen om een referendum over het bestemmingsplan af te dwingen. Welke functie van inspraak en participatie komt hier het duidelijkst naar voren?

  1. Burgers proberen via een formele procedure invloed uit te oefenen op een overheidsbesluit Correct answer.
  2. Burgers bepalen rechtstreeks de hoogte van de gemeentebelastingen
  3. Burgers nemen zelf de uitvoering van het beleid over van ambtenaren
  4. Burgers treden op als rechter in een geschil met de gemeente

Explanation

Inspraak en referenda geven burgers een formeel kanaal om invloed uit te oefenen op besluiten van de overheid. Zo wordt de afstand tussen bestuur en burger kleiner en kan draagvlak voor beleid ontstaan.

Question 9Vraagstukken en beleid (maatschappelijke vraagstukken en overheidsbeleid)

Welke uitspraak over de rol van massamedia in de politieke meningsvorming is het meest juist?

  1. Media selecteren en framen informatie en beïnvloeden daarmee de publieke agenda Correct answer.
  2. Media bepalen volledig welke partij de verkiezingen wint
  3. Media zijn in een democratie verplicht om alleen de regering aan het woord te laten
  4. Media hebben geen invloed op de onderwerpen die politici belangrijk vinden

Explanation

Massamedia selecteren nieuws en bepalen via framing en agendasetting welke onderwerpen burgers belangrijk vinden. Daarmee beïnvloeden ze de politieke agenda, maar ze bepalen de verkiezingsuitslag niet volledig.

Question 10Vraagstukken en beleid (maatschappelijke vraagstukken en overheidsbeleid)

De Europese Unie stelt regels op over de kwaliteit van drinkwater die ook voor Nederland gelden. Welk begrip past hierbij?

  1. Soevereiniteitsoverdracht Correct answer.
  2. Autonomie van gemeenten
  3. Subsidiariteit
  4. Proportionaliteit

Explanation

Door lid te worden van de EU heeft Nederland een deel van zijn beslissingsbevoegdheid overgedragen aan Europese instellingen. Dat heet soevereiniteitsoverdracht. Nederland moet zich aan die regels houden, ook als nationale politici anders zouden willen.

Question 11Vraagstukken en beleid (maatschappelijke vraagstukken en overheidsbeleid)

Een gemeente wil daklozen opvangen, maar heeft te weinig geld. De rijksoverheid geeft een specifieke uitkering. Welk begrip beschrijft deze financiële verhouding het beste?

  1. Interbestuurlijke financiering Correct answer.
  2. Civiele maatschappij
  3. Marktwerking
  4. Gemeentelijke autonomie

Explanation

Een specifieke uitkering van het rijk aan een gemeente is een vorm van interbestuurlijke financiering. De gemeente voert de taak uit, maar is voor de middelen afhankelijk van een hogere overheid. Dat beïnvloedt de lokale beleidsruimte.

Question 12Vraagstukken en beleid (maatschappelijke vraagstukken en overheidsbeleid)

Wat is het belangrijkste verschil tussen een meerderheidsstelsel en een evenredig kiesstelsel voor de zetelverdeling?

  1. Bij een meerderheidsstelsel krijgt de winnaar per district de zetel, bij evenredige vertegenwoordiging worden zetels naar stemmenaandeel verdeeld Correct answer.
  2. Een meerderheidsstelsel wordt alleen gebruikt in landen zonder grondwet
  3. Een meerderheidsstelsel kent altijd verplichte opkomst, een evenredig stelsel nooit
  4. Een evenredig stelsel kent geen politieke partijen

Explanation

In een meerderheidsstelsel wint per kiesdistrict de kandidaat met de meeste stemmen, waardoor kleine partijen weinig zetels halen. Bij evenredige vertegenwoordiging worden zetels verdeeld naar het aandeel van de landelijke stemmen, wat meestal meer partijen in het parlement brengt.

Question 13Vraagstukken en beleid (maatschappelijke vraagstukken en overheidsbeleid)

Een politicus zegt: 'De overheid moet zich zo weinig mogelijk met de economie bemoeien; de markt regelt het beste wat mensen nodig hebben.' Welke stroming past het beste bij deze uitspraak?

  1. Socialisme
  2. Sociaaldemocratie
  3. Liberalisme Correct answer.
  4. Confessionalisme

Explanation

Het liberalisme benadrukt individuele vrijheid en een terughoudende overheid op economisch terrein. De uitspraak past bij marktdenken en een kleine overheid, kenmerkend voor het klassiek-liberale gedachtegoed.

Question 14Vraagstukken en beleid (maatschappelijke vraagstukken en overheidsbeleid)

Een wethouder stelt voor om het aantal parkeerplaatsen in de binnenstad te verminderen om milieudoelen te halen. Welk spanningsveld tussen waarden komt hierbij het duidelijkst naar voren?

  1. Tussen godsdienstvrijheid en vrijheid van meningsuiting
  2. Tussen economische bereikbaarheid en milieubescherming Correct answer.
  3. Tussen kiesrecht en het recht op privacy
  4. Tussen de machtenscheiding en de onafhankelijkheid van de rechter

Explanation

Beleid over parkeren raakt aan de spanning tussen bereikbaarheid en economische belangen enerzijds en milieu- en leefbaarheidsdoelen anderzijds. Politici moeten die waarden tegen elkaar afwegen, wat kenmerkend is voor maatschappelijke vraagstukken.

Question 15Vraagstukken en beleid (maatschappelijke vraagstukken en overheidsbeleid)

Wat houdt het beginsel van de trias politica in de klassieke betekenis in?

  1. Dat alle macht bij de koning berust
  2. Dat er drie politieke partijen moeten zijn
  3. Dat de overheid bestaat uit drie afzonderlijke machten die elkaar controleren Correct answer.
  4. Dat er drie bestuurslagen zijn: rijk, provincie en gemeente

Explanation

De trias politica van Montesquieu verdeelt de macht in een wetgevende, uitvoerende en rechtsprekende macht die elkaar in evenwicht houden. Dit beginsel beschermt tegen machtsmisbruik en is een fundament van de rechtsstaat.

Question 16Vraagstukken en beleid (maatschappelijke vraagstukken en overheidsbeleid)

Een rechter oordeelt dat een gemeentelijke verordening in strijd is met een hogere wet. Welk rechtsbeginsel wordt hier toegepast?

  1. Het beginsel van de vrije markt
  2. Het beginsel dat lagere regelgeving niet in strijd mag zijn met hogere regelgeving Correct answer.
  3. Het beginsel van de ministeriële verantwoordelijkheid
  4. Het legaliteitsbeginsel

Explanation

In een rechtsstaat geldt een rangorde van rechtsregels: een lagere regel, zoals een gemeentelijke verordening, mag niet in strijd zijn met een hogere wet. De rechter kan daaraan toetsen en de verordening buiten toepassing laten.

Question 17Vraagstukken en beleid (maatschappelijke vraagstukken en overheidsbeleid)

Welke functie vervult het parlement in de beleidscyclus wanneer het een wetsvoorstel van de regering bespreekt en erover stemt?

  1. De wetgevende functie Correct answer.
  2. De controlerende functie van de rechter
  3. De rechtsprekende functie
  4. De uitvoerende functie

Explanation

Het parlement maakt samen met de regering wetten; het bespreken en aannemen van een wetsvoorstel is de wetgevende taak. Daarnaast controleert het parlement de regering, maar dat is een andere functie dan het vaststellen van de wet zelf.

Question 18Vraagstukken en beleid (maatschappelijke vraagstukken en overheidsbeleid)

Een kabinet kondigt een campagne aan om energie te besparen en stelt daarnaast een subsidie in voor zonnepanelen. Welke combinatie van beleidsinstrumenten wordt hier gebruikt?

  1. Convenant en accijns
  2. Wetgeving en zelfregulering
  3. Voorlichting en een financiële prikkel Correct answer.
  4. Repressie en preventie

Explanation

Een campagne is een vorm van voorlichting, terwijl een subsidie een financiële prikkel is om gewenst gedrag te stimuleren. De overheid combineert hier communicatie met een economisch instrument om energiebesparing te bevorderen.

Question 19Vraagstukken en beleid (maatschappelijke vraagstukken en overheidsbeleid)

Wat is het verschil tussen actief en passief kiesrecht?

  1. Actief kiesrecht geldt alleen bij referenda, passief kiesrecht bij verkiezingen
  2. Actief kiesrecht is het recht om een partij op te richten, passief kiesrecht het recht om te demonstreren
  3. Actief kiesrecht geldt alleen voor mannen, passief kiesrecht voor iedereen
  4. Actief kiesrecht is het recht om te stemmen, passief kiesrecht het recht om gekozen te worden Correct answer.

Explanation

Actief kiesrecht betekent dat iemand mag stemmen; passief kiesrecht betekent dat iemand zich verkiesbaar mag stellen. Beide rechten zijn grondwettelijk verankerd en vormen een kern van democratische participatie.

Question 20Vraagstukken en beleid (maatschappelijke vraagstukken en overheidsbeleid)

Een regering wil het lerarentekort aanpakken. Ze onderzoekt eerst hoeveel leraren ontbreken en wat de oorzaken zijn voordat ze maatregelen neemt. In welke fase van de beleidscyclus bevindt zij zich?

  1. Beleidsvoorbereiding Correct answer.
  2. Uitvoering
  3. Evaluatie
  4. Agendavorming

Explanation

In de fase van beleidsvoorbereiding verzamelt de overheid informatie over het probleem en mogelijke oplossingen. Pas daarna volgt de besluitvorming over concrete maatregelen. Het verzamelen van gegevens over het tekort hoort dus bij de voorbereiding.

Question 21Vraagstukken en beleid (maatschappelijke vraagstukken en overheidsbeleid)

Welke uitspraak over de verzorgingsstaat is het meest juist?

  1. De verzorgingsstaat is hetzelfde als een dictatuur
  2. De verzorgingsstaat schaft alle sociale uitkeringen af
  3. De verzorgingsstaat kenmerkt zich door collectieve voorzieningen en herverdeling via belastingen en premies Correct answer.
  4. De verzorgingsstaat berust uitsluitend op particuliere liefdadigheid

Explanation

In een verzorgingsstaat draagt de overheid via belastingen en premies bij aan collectieve voorzieningen zoals zorg, onderwijs en sociale zekerheid. Zo worden risico's gedeeld en wordt inkomensongelijkheid verminderd.

Question 22Vraagstukken en beleid (maatschappelijke vraagstukken en overheidsbeleid)

Burgers protesteren tegen een windmolenpark in hun omgeving. Zij wijzen op horizonvervuiling en geluidsoverlast, terwijl de overheid het project verdedigt met klimaatdoelen. Welk begrip beschrijft het beste wat hier speelt?

  1. Een louter juridisch geschil zonder maatschappelijke dimensie
  2. Een maatschappelijk vraagstuk met tegengestelde belangen Correct answer.
  3. Een probleem dat uitsluitend door de markt wordt opgelost
  4. Een kwestie die alleen op gemeentelijk niveau speelt

Explanation

Bij een maatschappelijk vraagstuk botsen belangen en waarden van verschillende groepen, hier leefbaarheid tegenover klimaatdoelen. De politiek moet die belangen afwegen en tot een besluit komen dat draagvlak probeert te verwerven.

Question 23Vraagstukken en beleid (maatschappelijke vraagstukken en overheidsbeleid)

In een land mogen burgers kritiek uiten op de regering, maar worden journalisten die te kritisch zijn regelmatig gearresteerd. Welke conclusie over de rechtsstaat in dat land is het meest verdedigbaar?

  1. Het land is een democratie, omdat er verkiezingen worden gehouden
  2. De rechtsstaat is niet van toepassing, omdat het land geen grondwet heeft
  3. De rechtsstaat is in de praktijk aangetast, omdat de vrijheid van meningsuiting niet effectief wordt beschermd Correct answer.
  4. De rechtsstaat functioneert volledig, omdat kritiek formeel is toegestaan

Explanation

Een rechtsstaat vereist dat grondrechten niet alleen op papier bestaan, maar ook in de praktijk worden beschermd. Als journalisten vanwege kritiek worden gearresteerd, is de vrijheid van meningsuiting feitelijk uitgehold. Formele toestemming alleen is dan onvoldoende.

Question 24Vraagstukken en beleid (maatschappelijke vraagstukken en overheidsbeleid)

Een gemeenteraad besluit tot een vuurwerkverbod na een reeks incidenten die veel media-aandacht kregen. Welke fase van de beleidscyclus volgt direct op dit besluit?

  1. Uitvoering en handhaving Correct answer.
  2. Agendavorming
  3. Evaluatie
  4. Beleidsvoorbereiding

Explanation

Nadat een besluit is genomen, volgt de uitvoering: de maatregel wordt in de praktijk gebracht en gehandhaafd, bijvoorbeeld door boa's en politie. Evaluatie volgt pas later, als er ervaring is opgedaan met het beleid.

Question 25Vraagstukken en beleid (maatschappelijke vraagstukken en overheidsbeleid)

Wat wordt bedoeld met het beginsel van ministeriële verantwoordelijkheid?

  1. Dat de koning verantwoordelijk is voor het optreden van ministers
  2. Dat ministers aan het parlement verantwoording schuldig zijn voor het regeringsbeleid Correct answer.
  3. Dat ministers zelf wetten maken zonder tussenkomst van het parlement
  4. Dat ambtenaren persoonlijk aansprakelijk zijn tegenover de kiezer

Explanation

Ministeriële verantwoordelijkheid houdt in dat ministers in het parlement verantwoording afleggen over het beleid en kunnen worden weggestuurd. Daardoor is de regering controleerbaar door de volksvertegenwoordiging, wat de parlementaire democratie versterkt.

Question 26Vraagstukken en beleid (maatschappelijke vraagstukken en overheidsbeleid)

Een gemeente wil een nieuw bestemmingsplan vaststellen. Volgens de Wet ruimtelijke ordening moet de gemeenteraad eerst een ontwerp ter inzage leggen en belanghebbenden de kans geven een zienswijze in te dienen. Welk begrip uit het openbaar bestuur past het beste bij deze stap?

  1. Politieke besluitvorming
  2. Ambtelijke voorbereiding
  3. Beroepsprocedure
  4. Inspraakprocedure Correct answer.

Explanation

Inspraak houdt in dat burgers en belanghebbenden hun mening kunnen geven voordat een besluit definitief wordt genomen. Het ter inzage leggen van een ontwerp en de mogelijkheid een zienswijze in te dienen zijn kenmerkende elementen van een inspraakprocedure. Beroep volgt pas na een definitief besluit, en ambtelijke voorbereiding en politieke besluitvorming zijn fasen waarin inspraak juist plaatsvindt.

Question 27Vraagstukken en beleid (maatschappelijke vraagstukken en overheidsbeleid)

De overheid verstrekt een uitkering aan mensen met een arbeidsongeschiktheid. Welk type overheidsbeleid is dit in de eerste plaats?

  1. Milieubeleid
  2. Economisch beleid
  3. Ruimtelijk beleid
  4. Sociaal beleid Correct answer.

Explanation

Sociaal beleid richt zich op het waarborgen van bestaanszekerheid en het ondersteunen van kwetsbare groepen, zoals arbeidsongeschikten. Een uitkering bij arbeidsongeschiktheid valt onder de sociale zekerheid en daarmee onder sociaal beleid. Economisch beleid stuurt de economie als geheel, ruimtelijk beleid de inrichting van de ruimte en milieubeleid de bescherming van het milieu.

Question 28Vraagstukken en beleid (maatschappelijke vraagstukken en overheidsbeleid)

Een burger vindt dat een besluit van het college van burgemeester en wethouders onrechtmatig is en stapt naar de bestuursrechter. Van welk beginsel van behoorlijk bestuur is hier in het bijzonder sprake als de rechter toetst of het bestuursorgaan alle relevante feiten heeft onderzocht?

  1. Evenredigheidsbeginsel
  2. Motiveringsbeginsel
  3. Zorgvuldigheidsbeginsel Correct answer.
  4. Legaliteitsbeginsel

Explanation

Het zorgvuldigheidsbeginsel verplicht een bestuursorgaan om een besluit deugdelijk voor te bereiden, onder meer door alle relevante feiten en belangen te onderzoeken. De rechter toetst of het bestuur zorgvuldig te werk is gegaan. Het legaliteitsbeginsel eist een wettelijke grondslag, het motiveringsbeginsel een draagkrachtige uitleg en het evenredigheidsbeginsel een redelijke verhouding tussen middel en doel.

Question 29Vraagstukken en beleid (maatschappelijke vraagstukken en overheidsbeleid)

Een land wil het aantal rokers terugdringen. De overheid verhoogt de accijns op tabak, verbiedt roken in openbare gebouwen en start een voorlichtingscampagne. Welke typering van deze combinatie van maatregelen is het meest passend?

  1. Een klassiek voorbeeld van particulier initiatief
  2. Een vorm van zelfregulering door de markt
  3. Een mengeling van juridische, economische en communicatieve beleidsinstrumenten Correct answer.
  4. Een voorbeeld van deregulering

Explanation

De overheid zet hier verschillende soorten instrumenten in: een accijnsverhoging is een economisch (financieel) instrument, een rookverbod is een juridisch instrument en een voorlichtingscampagne is een communicatief instrument. Beleid bestaat vaak uit zo'n mix. Zelfregulering, deregulering en particulier initiatief betekenen juist dat de overheid zich terugtrekt of partijen zelf laat reguleren.

Question 30Vraagstukken en beleid (maatschappelijke vraagstukken en overheidsbeleid)

Een gemeente kampt met overlast door jongeren op een plein. De gemeente besluit een avondklok in te stellen voor minderjarigen. Een groep ouders protesteert en stelt dat dit hun recht op bewegingsvrijheid aantast. Welk spanningsveld tussen waarden is hier het duidelijkst zichtbaar?

  1. Gelijkheid versus rechtszekerheid
  2. Veiligheid versus vrijheid Correct answer.
  3. Privacy versus transparantie
  4. Solidariteit versus doelmatigheid

Explanation

De maatregel beoogt de veiligheid en leefbaarheid te vergroten, maar beperkt de bewegingsvrijheid van minderjarigen en hun ouders. Daarmee staat het belang van veiligheid tegenover het belang van vrijheid. Gelijkheid, rechtszekerheid, solidariteit, doelmatigheid, privacy en transparantie spelen hier niet de hoofdrol.

Question 31Vraagstukken en beleid (maatschappelijke vraagstukken en overheidsbeleid)

Welke uitspraak over de rol van de overheid in een gemengde economie is het meest juist?

  1. De overheid trekt zich volledig terug en laat alles aan de markt over.
  2. De overheid laat de markt grotendeels vrij, maar grijpt in bij marktfalen en beschermt publieke belangen. Correct answer.
  3. De overheid verbiedt particulier eigendom van productiemiddelen.
  4. De overheid bepaalt alle productie en prijzen zelf.

Explanation

In een gemengde economie spelen zowel markt als overheid een rol. De overheid grijpt in wanneer de markt faalt, bijvoorbeeld bij milieuvervuiling of oneerlijke concurrentie, en waarborgt publieke belangen zoals onderwijs en zorg. Volledige planeconomie en volledig laissez-faire zijn de uitersten, en een verbod op particulier eigendom past bij een communistische planeconomie.

Question 32Vraagstukken en beleid (maatschappelijke vraagstukken en overheidsbeleid)

Een wijk heeft te maken met drugsoverlast. De gemeente wil naast politieoptreden ook buurtwerkers inzetten en bewoners beter informeren. Waarom is dit een voorbeeld van integraal beleid?

  1. Omdat de aanpak uitsluitend gericht is op repressie door de politie.
  2. Omdat verschillende beleidsterreinen en instanties samenwerken aan een gezamenlijke aanpak van het probleem. Correct answer.
  3. Omdat de gemeente het probleem overdraagt aan de markt.
  4. Omdat één enkele instantie alle verantwoordelijkheid op zich neemt.

Explanation

Integraal beleid betekent dat een probleem vanuit meerdere beleidsterreinen en door meerdere organisaties gezamenlijk wordt aangepakt. Hier werken politie, buurtwerk en voorlichting samen, wat kenmerkend is voor een integrale aanpak. Eén instantie, louter repressie of overdracht aan de markt getuigen juist van een versnipperde of eenzijdige benadering.

Question 33Vraagstukken en beleid (maatschappelijke vraagstukken en overheidsbeleid)

Het kabinet wil het begrotingstekort terugdringen. Het verhoogt de belastingen en verlaagt de uitgaven aan cultuur. Welk doel staat hier voorop?

  1. Het stimuleren van economische groei
  2. Het vergroten van de inkomensgelijkheid
  3. Het beschermen van het milieu
  4. Het op orde brengen van de overheidsfinanciën Correct answer.

Explanation

Het verhogen van belastingen en het verlagen van uitgaven zijn maatregelen om het begrotingstekort te verkleinen en de overheidsfinanciën op orde te brengen. Inkomensgelijkheid, economische groei en milieubescherming kunnen bijkomende effecten zijn, maar zijn hier niet het primaire doel. De combinatie van lastenverzwaring en bezuiniging wijst op begrotingsdiscipline.

Question 34Vraagstukken en beleid (maatschappelijke vraagstukken en overheidsbeleid)

Een minister wil een nieuwe wet invoeren die het gebruik van bepaalde databestanden door bedrijven beperkt. De Tweede Kamer dient een amendement in om de wet aan te scherpen. Welke functie van het parlement in het wetgevingsproces illustreert dit amendement?

  1. De controlerende functie
  2. De kiezersvertegenwoordigende functie
  3. De medewetgevende functie Correct answer.
  4. De rechtsprekende functie

Explanation

Met een amendement wijzigt de Tweede Kamer een wetsvoorstel, waarmee zij meewerkt aan de totstandkoming van wetten. Dat is de medewetgevende functie. De controlerende functie betreft het toezicht op de regering, de vertegenwoordigende functie het behartigen van belangen van kiezers en de rechtsprekende functie berust bij de rechter.

Question 35Vraagstukken en beleid (maatschappelijke vraagstukken en overheidsbeleid)

In een debat stelt een politicus: 'De overheid moet niet alleen via wetten en boetes sturen, maar ook via voorlichting en convenanten met het bedrijfsleven.' Welke opvatting over overheidssturing verwoordt deze politicus?

  1. Een pleidooi voor volledige deregulering
  2. Een voorkeur voor uitsluitend repressief optreden
  3. Een voorkeur voor een mix van juridische en communicatieve instrumenten boven louter dwang Correct answer.
  4. Een pleidooi voor nationalisatie van het bedrijfsleven

Explanation

De politicus wil naast wetten en boetes ook voorlichting en convenanten inzetten. Dat wijst op een mengeling van juridische en communicatieve instrumenten, waarbij samenwerking met het bedrijfsleven centraal staat. Deregulering, louter repressie en nationalisatie gaan veel verder of juist een andere kant op dan wat hij zegt.

Question 36Vraagstukken en beleid (maatschappelijke vraagstukken en overheidsbeleid)

Een gemeente wil het aantal daklozen terugdringen. Ze onderzoekt eerst hoeveel daklozen er zijn, wat de oorzaken zijn en welke opvangmogelijkheden bestaan. Daarna stelt de gemeenteraad een plan vast en evalueert na een jaar de resultaten. Welke fase van de beleidscyclus wordt met het evalueren afgesloten?

  1. De fase van agendavorming
  2. De fase van beleidsvoorbereiding
  3. De fase van besluitvorming
  4. De fase van terugkoppeling en bijstelling Correct answer.

Explanation

Evaluatie hoort bij de fase van terugkoppeling: de resultaten worden vergeleken met de doelen en kunnen leiden tot bijstelling van het beleid. Agendavorming, voorbereiding en besluitvorming gaan aan de uitvoering vooraf. Met de evaluatie wordt de cyclus als het ware rondgemaakt.

Question 37Vraagstukken en beleid (maatschappelijke vraagstukken en overheidsbeleid)

Een land voert een wet in die burgers verplicht een fietshelm te dragen. Uit onderzoek blijkt dat het aantal ernstige hoofdletsels daalt, maar sommige burgers vinden de maatregel betuttelend. Welk begrip past het beste bij deze kritiek?

  1. Subsidiariteit
  2. Paternalisme Correct answer.
  3. Proportionaliteit
  4. Legaliteit

Explanation

Paternalisme betekent dat de overheid burgers tegen zichzelf beschermt, ook als zij dat niet willen. De kritiek dat een helmplicht betuttelend is, verwijst precies naar dat verschijnsel. Subsidiariteit gaat over de vraag op welk niveau besluiten worden genomen, proportionaliteit over de verhouding tussen middel en doel en legaliteit over de wettelijke grondslag.

Question 38Vraagstukken en beleid (maatschappelijke vraagstukken en overheidsbeleid)

Een gemeente wil een windmolenpark plaatsen. Omwonenden vrezen horizonvervuiling en geluidsoverlast, terwijl de gemeente de energietransitie wil versnellen. De gemeenteraad besluit het plan aan te passen: minder molens en extra groen als buffer. Welk begrip beschrijft het afwegen van deze tegengestelde belangen het beste?

  1. Belangenafweging Correct answer.
  2. Beleidsvrijheid
  3. Coalitievorming
  4. Agendavorming

Explanation

Bij belangenafweging weegt de overheid verschillende, vaak tegengestelde belangen tegen elkaar af voordat zij een besluit neemt. Hier staan het belang van duurzame energie en dat van een leefbare woonomgeving tegenover elkaar. Beleidsvrijheid is de ruimte die het bestuur heeft, coalitievorming speelt in de politiek en agendavorming bepaalt welke onderwerpen op de agenda komen.

Question 39Vraagstukken en beleid (maatschappelijke vraagstukken en overheidsbeleid)

Een land heeft een kiesstelsel waarbij het hele land één kieskring vormt en zetels worden verdeeld naar evenredigheid van het aantal stemmen. Een nieuwe partij haalt 4 procent van de stemmen en krijgt daardoor enkele zetels. Welk gevolg van dit stelsel wordt hier zichtbaar?

  1. De partij met de meeste stemmen krijgt alle zetels.
  2. Er ontstaat altijd een tweepartijenstelsel.
  3. Kleine partijen maken een reële kans op vertegenwoordiging. Correct answer.
  4. Kiezers stemmen uitsluitend op lokale kandidaten.

Explanation

Bij een evenredig kiesstelsel worden zetels verdeeld in verhouding tot het aantal stemmen, waardoor ook kleine partijen zetels kunnen behalen. Een tweepartijenstelsel en een winnaar-die-alles-neemt ontstaan juist bij meerderheidsstelsels. De vraag gaat niet over de vraag op wie kiezers stemmen.

Question 40Vraagstukken en beleid (maatschappelijke vraagstukken en overheidsbeleid)

Een gemeente wil het aantal inbraken in een wijk terugdringen. Ze plaatst extra camera's, verhoogt de straatverlichting en zet wijkagenten in die vaker op straat lopen. Volgens welk beleidsinstrumentarium grijpt de gemeente hier vooral in?

  1. Een sociaal instrument, omdat de gemeente de sociale samenhang in de wijk probeert te versterken
  2. Een juridisch instrument, omdat de gemeente met camera's en extra toezicht regels handhaaft Correct answer.
  3. Een communicatief instrument, omdat de gemeente bewoners voorlichting geeft over inbraakpreventie
  4. Een economisch instrument, omdat de gemeente geld uitgeeft aan camera's en verlichting

Explanation

Bij de indeling van beleidsinstrumenten naar de manier waarop de overheid gedrag beïnvloedt, horen toezicht, handhaving en het stellen en controleren van regels bij het juridische instrument. Camera's, extra verlichting en wijkagenten zijn middelen waarmee de gemeente de naleving van regels afdwingt en overtredingen opspoort, dus het gaat om een juridisch sturingsmiddel. Economische instrumenten werken via financiële prikkels zoals subsidies of heffingen, communicatieve via informatie en overreding.

Question 41Rechtsstaat

Wat betekent het legaliteitsbeginsel in de Nederlandse rechtsstaat?

  1. Rechters zijn gebonden aan eerdere uitspraken in vergelijkbare zaken, zodat rechtspraak voorspelbaar blijft.
  2. De overheid mag alleen optreden op grond van een wettelijke bevoegdheid en burgers kunnen niet zonder wettelijke grondslag worden gestraft. Correct answer.
  3. Alle wetten moeten door een meerderheid van de Tweede Kamer én de Eerste Kamer zijn aangenomen.
  4. Burgers mogen alles doen wat niet uitdrukkelijk in de wet verboden is, ook als de overheid daardoor wordt belemmerd.

Explanation

Het legaliteitsbeginsel houdt in dat elk overheidshandelen een grondslag in de wet moet hebben en dat straf alleen mogelijk is op basis van een vooraf bestaande wettelijke strafbepaling. Zo wordt willekeur van de overheid voorkomen en worden burgers beschermd. Het beginsel raakt dus zowel de bevoegdheid van de overheid als de positie van de burger.

Question 42Rechtsstaat

Een minister wil een demonstratie verbieden omdat de deelnemers een standpunt verkondigen dat hem politiek slecht uitkomt. Welk grondrecht wordt hierdoor in de kern aangetast?

  1. De vrijheid van meningsuiting en het recht op vreedzame betoging. Correct answer.
  2. Het recht op een eerlijk proces.
  3. Het recht op bescherming van de persoonlijke levenssfeer.
  4. Het recht op onaantastbaarheid van het lichaam.

Explanation

Een verbod op een demonstratie vanwege de inhoud van het verkondigde standpunt raakt de vrijheid van meningsuiting en het recht op vreedzame betoging, die beide in de Grondwet en in het EVRM zijn vastgelegd. De overheid mag de inhoud van een vreedzame betoging niet als reden gebruiken om haar te verbieden.

Question 43Rechtsstaat

Wat is de belangrijkste functie van de machtenscheiding in de rechtsstaat?

  1. Zij verdeelt staatsmacht over verschillende organen zodat geen enkel orgaan alle macht in handen heeft en willekeur wordt beperkt. Correct answer.
  2. Zij maakt het mogelijk dat de koning zelfstandig wetten kan vaststellen zonder parlement.
  3. Zij zorgt ervoor dat de wetgevende macht sneller besluiten kan nemen dan de uitvoerende macht.
  4. Zij garandeert dat rechters altijd de politieke koers van de regering volgen.

Explanation

De machtenscheiding verdeelt de staatsmacht over wetgever, bestuur en rechter, zodat deze organen elkaar controleren en geen enkele instantie onbeperkte macht heeft. Daarmee wordt machtsmisbruik en willekeur tegengegaan, wat een kernwaarde van de rechtsstaat is.

Question 44Rechtsstaat

Welke omschrijving past het beste bij het beginsel van de onafhankelijke rechterlijke macht?

  1. Rechters worden benoemd door de regering en kunnen door de minister van Justitie worden ontslagen als zij politiek ongewenste uitspraken doen.
  2. Rechters beslissen zonder instructies van regering of parlement en kunnen niet zomaar uit hun functie worden gezet. Correct answer.
  3. Rechters moeten bij hun uitspraak rekening houden met de actuele politieke meerderheid in de Tweede Kamer.
  4. Rechters mogen alleen rechtspreken in zaken waarin de regering hen daartoe opdracht geeft.

Explanation

Rechterlijke onafhankelijkheid betekent dat rechters vrij zijn van instructies van de uitvoerende of wetgevende macht en dat hun benoeming en ontslag aan strikte wettelijke waarborgen gebonden zijn. Daardoor kunnen zij onpartijdig oordelen, ook in zaken tegen de overheid zelf.

Question 45Rechtsstaat

Wat houdt het recht op een eerlijk proces volgens artikel 6 EVRM in de kern in?

  1. Een verdachte mag zelf bepalen welke rechter zijn zaak behandelt.
  2. Eenieder heeft bij het vaststellen van zijn burgerlijke rechten en verplichtingen en bij strafvervolging recht op een eerlijke en openbare behandeling door een onafhankelijke en onpartijdige rechter binnen redelijke termijn. Correct answer.
  3. Een rechter moet altijd in het openbaar en in aanwezigheid van de pers uitspraak doen, ook in zaken over minderjarigen.
  4. Een verdachte krijgt altijd een gratis advocaat ongeacht zijn inkomen en de aard van de zaak.

Explanation

Artikel 6 EVRM waarborgt een eerlijke en openbare behandeling door een onafhankelijke, onpartijdige rechter binnen een redelijke termijn, onder meer bij strafvervolging. Daaronder vallen ook rechten zoals toegang tot de rechter en het vermoeden van onschuld.

Question 46Rechtsstaat

Wat is het verschil tussen een strafzaak en een civiele zaak?

  1. In een strafzaak gaat het altijd om een misdrijf en in een civiele zaak altijd om een overtreding.
  2. In een strafzaak treedt het Openbaar Ministerie op namens de samenleving tegen een verdachte, terwijl in een civiele zaak burgers of organisaties een geschil aan de rechter voorleggen. Correct answer.
  3. In een civiele zaak kan de rechter geen schadevergoeding toekennen, terwijl dat in een strafzaak wel kan.
  4. In een strafzaak beslist altijd een jury, terwijl in een civiele zaak altijd een enkele rechter beslist.

Explanation

In een strafzaak vervolgt het Openbaar Ministerie een verdachte namens de samenleving omdat een strafbaar feit is gepleegd; de rechter kan een straf opleggen. In een civiele zaak gaat het om een geschil tussen partijen, bijvoorbeeld over een contract of schadevergoeding, waarbij de rechter een uitspraak doet tussen die partijen.

Question 47Rechtsstaat

Welke instantie beslist in Nederland in hoogste instantie over de verenigbaarheid van wetten in formele zin met de Grondwet?

  1. De rechterlijke macht, omdat elke rechter wetten aan de Grondwet mag toetsen.
  2. De Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State.
  3. De Hoge Raad.
  4. Niemand; de rechter toetst wetten in formele zin niet aan de Grondwet, omdat de wetgever zelf verantwoordelijk is voor de grondwettigheid. Correct answer.

Explanation

In Nederland geldt een toetsingsverbod: de rechter mag wetten in formele zin niet toetsen aan de Grondwet, omdat de wetgever zelf geacht wordt de grondwettigheid te bewaken. Toetsing aan verdragen zoals het EVRM is wel toegestaan.

Question 48Rechtsstaat

Wat wordt bedoeld met het opportuniteitsbeginsel in het Nederlandse strafrecht?

  1. Het Openbaar Ministerie mag zelf beoordelen of vervolging opportuun is en kan daarom van vervolging afzien. Correct answer.
  2. De politie beslist zelfstandig of een verdachte wordt vervolgd.
  3. Een verdachte heeft altijd recht op vervolging zodat hij zijn onschuld kan bewijzen.
  4. De rechter moet elke zaak die het Openbaar Ministerie aanbrengt verplicht behandelen, ongeacht bewijs.

Explanation

Het opportuniteitsbeginsel geeft het Openbaar Ministerie de ruimte om te beoordelen of vervolging in het algemeen belang wenselijk is; zo kan het afzien van vervolging of een transactie aanbieden. Dit beginsel is vastgelegd in het Wetboek van Strafvordering.

Question 49Rechtsstaat

Een gemeente wil een bouwvergunning weigeren omdat de aanvrager eerder kritiek heeft geuit op het gemeentebestuur. Welk rechtsstatelijk beginsel wordt hierdoor vooral geschonden?

  1. Het beginsel van de una via, omdat de gemeente niet twee procedures tegelijk mag voeren.
  2. Het verbod van détournement de pouvoir, omdat een bevoegdheid voor een ander doel wordt gebruikt dan waarvoor zij is gegeven. Correct answer.
  3. Het beginsel van hoor en wederhoor, omdat de aanvrager niet is gehoord.
  4. Het beginsel van de formele rechtskracht van besluiten.

Explanation

Détournement de pouvoir betekent dat een bestuursorgaan een bevoegdheid gebruikt voor een ander doel dan waarvoor die in het leven is geroepen. Een bouwvergunning weigeren wegens politieke kritiek is daarvan een duidelijk voorbeeld; de weigering is dan onrechtmatig.

Question 50Rechtsstaat

Wat is het verschil tussen klassieke en sociale grondrechten?

  1. Klassieke grondrechten zijn vrijheidsrechten die de overheid moet eerbiedigen, sociale grondrechten zijn opdrachten aan de overheid om zorg te dragen voor welzijn en bestaanszekerheid. Correct answer.
  2. Klassieke grondrechten gelden alleen voor Nederlanders, sociale grondrechten alleen voor EU-burgers.
  3. Klassieke grondrechten verplichten de overheid tot zorg en voorzieningen, sociale grondrechten beschermen de burger tegen overheidsingrijpen.
  4. Klassieke grondrechten zijn te vinden in het EVRM, sociale grondrechten uitsluitend in de Grondwet.

Explanation

Klassieke grondrechten, zoals vrijheid van meningsuiting en recht op privacy, zijn vooral onthoudingsrechten: de overheid moet zich terughoudend opstellen. Sociale grondrechten, zoals het recht op werk en op volksgezondheid, bevatten opdrachten aan de overheid om actief zorg te dragen voor de samenleving.