Gereedschapskist: onderdelenlijst, schaal en tolerantie
Je ontwerpt een houten kist voor gereedschap met een deksel. De binnenmaten moeten 400 mm lang, 300 mm breed en 250 mm hoog zijn. Alle wanden en de bodem zijn van multiplex van 12 mm. De kist wordt op A3-papier in drie aanzichten getekend. Een medeleerling schrijft de onderdelen uit: bodem 400 x 300 mm, twee lange wanden 400 x 250 mm en twee korte wanden 300 x 250 mm. In de werkplaats worden de onderdelen op die maten gezaagd en in elkaar geschroefd. Het resultaat is een kist van 424 mm lang, en het deksel past niet: het valt niet over de wanden heen. De docent wil dat je eerst de tekening en de onderdelenlijst controleert en verbetert, voordat er opnieuw wordt gezaagd. Er is een cirkelzaag met een zaagblad van 3 mm dik en een decoupeerzaag beschikbaar.
1. Welke fout zit in de onderdelenlijst? Laat met een berekening zien wat de maten moeten zijn.
Read the worked answer
De leerling is van de binnenmaten uitgegaan, maar heeft de wanden aan de buitenkant van de bodem geplaatst. Daardoor wordt de kist groter dan bedoeld.
Reken vanuit de buitenmaten: lengte = 400 mm binnen + 2 x 12 mm wand = 424 mm; breedte = 300 mm binnen + 2 x 12 mm wand = 324 mm; hoogte = 250 mm binnen + 12 mm bodem = 262 mm (zonder deksel).
De bodem moet dus 424 x 324 mm zijn, de lange wanden 424 x 250 mm en de korte wanden 300 x 250 mm, of je kiest ervoor de wanden op de bodem te zetten en past dan alle maten daarop aan. Eén stelsel kiezen en dat consequent doorrekenen is de kern. Het deksel maak je vervolgens minimaal 2 mm ruimer dan de buitenmaat, dus ongeveer 428 x 328 mm, zodat het over de wanden valt.
2. Welke schaal is geschikt voor de drie aanzichten op A3 en waarom? Laat zien dat je rekent.
Read the worked answer
A3 is 420 x 297 mm. De kist is 424 mm lang en past dus in schaal 1:1 net niet op het papier, nog los van de ruimte voor drie aanzichten en maatvoering.
In schaal 1:5 wordt de kist 424 / 5 = 84,8 mm lang en 324 / 5 = 64,8 mm breed. Drie aanzichten plus maatvoering passen dan ruim op A3. Schaal 1:10 zou ook passen, maar dan wordt de kist nog geen 43 mm lang en zijn details zoals de dekselrand en de schroefgaten niet meer duidelijk te zien.
Kies dus 1:5, noteer de schaal duidelijk in het tekstvak onder de tekening en teken alle drie de aanzichten in dezelfde schaal. Zo blijft de tekening leesbaar en kun je de maten er betrouwbaar bij schrijven.
3. Hoe breng je de maatvoering aan en met welke tolerantie houd je rekening bij het zagen?
Read the worked answer
Zet de maatlijnen buiten de aanzichten, met dunne lijnen en duidelijke pijltjes. Noteer alle maten in millimeters zonder de eenheid erbij. Geef één keer de buitenmaat en één keer de binnenmaat, en vermijd dubbele maten die elkaar tegenspreken. Teken ook de hartlijn van de schroeven en de plaats van het deksel.
Houd bij het zagen rekening met het zaagblad van 3 mm: elke zaagsnede kost materiaal. Zaag daarom op een maatlijn en meet na, in plaats van de maat af te tekenen en direct door te zagen. Houd 1 tot 2 mm speling voor het deksel en controleer na het monteren de diagonalen. Zo voorkom je dat een kist die volgens de tekening klopt in de werkplaats toch weer niet past.