M&T VMBO BB cheat sheet

Techniek kent vier hoofdgebieden: bouw, metaal/elektro, installatietechniek en proces/voeding; elke sector heeft eigen beroepen en eigen gereedschap.

Een vmbo-leerweg loopt via beroepsgericht programma naar mbo-niveau 1, 2, 3 of 4; niveau 1 is assistent, niveau 4 is middenkader of specialist.

Beroepscompetenties bestaan uit vakkennis, vaardigheden en houding (samenwerken, veilig werken, op tijd komen); alle drie tellen mee in de beoordeling.

Een technisch beroep herken je aan het werkproces: voorbereiden, uitvoeren, controleren en opleveren; elke stap heeft een eigen verantwoordelijkheid.

Arbeidsmarkt: tekorten bestaan vooral in elektrotechniek, installatietechniek en metaalbewerking; dit bepaalt de kans op een leerwerkplek.

Een stage- of werkstukverslag bevat: opdracht, voorbereiding, materialen, werkwijze, controle, resultaat en reflectie; zonder reflectie is het verslag onvolledig.

Veiligheidscertificaten die in de sector gangbaar zijn: VCA (basisveiligheid) voor bouw en industrie, en heftruck- of hoogwerkercertificaat voor specifiek werk.

Ontwerpcyclus: probleem analyseren, eisen opstellen, ideeën bedenken, uitwerken, prototype maken, testen en verbeteren; iteratie is normaal, geen fout.

Programma van eisen bevat harde eisen (moet) en wensen (mag); een eis is meetbaar geformuleerd, bijvoorbeeld 'draagt 20 kg' in plaats van 'is sterk'.

Technische tekening volgens eerste- en derdehoekprojectie: bij Nederlandse tekeningen staat het vooraanzicht links en het bovenaanzicht eronder (eerste hoek).

Aanzichten: voor-, boven- en zijaanzicht; verborgen lijnen stippellijn, middellijnen streep-puntlijn, maatlijnen met pijlen en maatgetal in mm zonder eenheid erbij.

Schaal 1:10 betekent 1 mm op papier = 10 mm in werkelijkheid; bij 1:50 is 2 cm op papier dus 100 cm in werkelijkheid.

Isometrische (axonometrische) tekening toont drie richtingen onder 30 graden; een perspectieftekening gebruikt verdwijnpunten en is niet maatvast.

Maattolerantie geeft toegestaan verschil aan, bijvoorbeeld 20 ± 0,5 mm; pasmaat en passing bepalen of twee delen in elkaar passen.

Houtsoorten: naaldhout (vuren, grenen) is zacht en harsrijk; loofhout (eiken, beuken) is harder en wordt voor meubels en slijtvaste delen gebruikt.

Metaal: staal bevat ijzer en koolstof en roest; RVS bevat chroom en roest niet; aluminium is licht en geleidt warmte en stroom goed.

Kunststoffen: thermoplast smelt bij verwarmen en is hervormbaar (PE, PVC, PET); thermoharder hardt definitief uit (epoxy, polyester).

Gereedschap per bewerking: zagen (handzaag, decoupeerzaag), boren (kolomboor, accuboor), schuren (schuurmachine), verbinden (schroevendraaier, lijmpistool).

Zaagkeuze op tandvorm: fijne vertanding voor hard materiaal en glad werk, grove vertanding voor zacht hout en snel verspanen.

Boorbits: houtboor heeft een scherpe punt, steenboor heeft een hardmetalen plaatje, metaalboor is geslepen met spiraal voor spanenafvoer.

Lijmen: houtlijm (D3) is waterbestendig, secondelijm hecht snel op kleine oppervlakken, constructielijm vult kieren; lijmverbinding werkt alleen op schoon, vetvrij oppervlak.

Krachten: trekkracht, drukkracht, buigkracht, afschuifkracht en wringkracht; elk vraagt een ander profiel of andere verbinding.

Een vakwerk (driehoeksverband) is vormvast; een vierkant frame zonder schoor of kruisverband kan vervormen tot ruit.

Stabiliteit: zwaartepunt laag houden, basis breder maken en zorgen voor driehoekige ondersteuning; zo kantelt een constructie minder snel.

Verbindingen: spijkeren en schroeven (demonteerbaar of niet), lijmen (krachtvast maar niet demontabel), bouten en moeren (demontabel en sterk).

Fundering verdeelt het gewicht over de grond; op slappe bodem wordt een paalfundering gebruikt, op vaste grond een strook- of plaatfundering.

Metselwerk: stootvoeg en lintvoeg, halfsteensverband voor hechting; een muur van één steen dik heet halfsteens, twee stenen dik is een spouwmuur met isolatie.

Dakhellingen en waterafvoer: pannen dak minimaal ongeveer 15 graden helling, plat dak met afschot naar afvoer om water af te voeren.

Wet van Ohm: U = I × R, met U in volt, I in ampère en R in ohm; spanning is de oorzaak, stroom het gevolg.

Vermogen: P = U × I, in watt; energie is vermogen maal tijd, E = P × t, met kWh als praktische eenheid.

Serie- en parallelschakeling: in serie deelt de spanning zich en blijft de stroom gelijk; parallel blijft de spanning gelijk en telt de stroom op.

Zekering of automaat beveiligt tegen overstroom; aardlekschakelaar (30 mA) beveiligt tegen lekstroom naar aarde en beschermt personen.

Kleurcode snoer: bruin is fase, blauw is nul, geel-groen is aarde; een aardleiding mag nooit onderbroken of als schakeldraad gebruikt worden.

Verwarming en warm water: cv-ketel met radiatoren of vloerverwarming; warmtepomp haalt warmte uit lucht, bodem of water en gebruikt daarvoor elektriciteit.

Duurzame opwekking: zonnepaneel levert gelijkspanning via omvormer naar wisselspanning; rendement daalt bij schaduw op een paneel in de streng.

Persoonlijke beschermingsmiddelen: veiligheidsbril bij boren en slijpen, gehoorbescherming boven ongeveer 80 dB, stofmasker bij houtstof of schuren.

Machineveiligheid: nooit losse kleding of sieraden bij draaiende machines, lang haar vast, en de stroom eraf voordat je een zaagblad wisselt.

Gevaarsymbolen (GHS): vlampunt, corrosief, giftig, oxiderend; een pictogram op een bus geeft het gevaar aan, het veiligheidsblad geeft de details.

Afval scheiden: hout, metaal, kunststof, glas, papier en klein chemisch afval (KCA) zoals verfresten en accu's gaan apart.

Milieuregel: gebruik zo weinig mogelijk materiaal, kies herbruikbaar of recyclebaar materiaal en voorkom verspilling bij het uitzetten van delen.

Elektrische veiligheid: vochtige ruimtes vragen een aparte groep met aardlekschakelaar; nooit werken aan een installatie die niet spanningsloos is verklaard.

EHBO bij de werkplaats: brandwond koelen met lauw water, snijwond afdekken en melden, oogletsel niet wrijven maar spoelen en hulp inschakelen.

Werkvoorbereiding: lees de tekening, maak een zaaglijst met maten, controleer materiaal op spanning en gebreken voordat je zaagt.

Uitzetten en aftekenen: gebruik duimstok of rolmaat, haaks met winkel, en zet maatlijnen af met potlood of kraspen afhankelijk van het materiaal.

Nauwkeurigheid: zaag op de afvallijn net naast de potloodlijn en schaaf of vijl na; zo blijft de maat binnen de tolerantie.

Volgorde van bewerken: eerst zagen, dan boren, dan schuren, dan afwerken en pas daarna monteren; zo beschadig je afgewerkte oppervlakken niet.

Afwerking: schuren in stappen van grof naar fijn, daarna beitsen, lakken of oliën; tussen schuren bij meerdere laklagen geeft een glad resultaat.

Kwaliteitscontrole: haaksheid met de winkel, passing droog testen, maatvoering nameten en werking testen voordat het werkstuk wordt beoordeeld.

Opruimen en onderhoud: gereedschap schoon terug op de vaste plek, zaagbladen ontvetten, accu's opgeladen en machines stofvrij opgeborgen.