HAVO Natuurkunde key terms

De afstand die een voorwerp per tijdseenheid aflegt, meestal in meter per seconde. Je berekent haar door de verplaatsing te delen door de tijd en geeft bij een beweging ook de richting aan.

De rechte afstand van de beginpositie naar de eindpositie, met richting. Anders dan de afgelegde weg kan de verplaatsing nul zijn als je terugkeert bij het startpunt.

De totale verplaatsing gedeeld door de totale tijdsduur van een beweging. Bij een niet-constante snelheid geeft dit één getal dat de hele rit samenvat, niet de snelheid op één moment.

De verandering van snelheid per seconde, in meter per seconde kwadraat. Een positieve waarde betekent sneller worden in de bewegingsrichting, een negatieve waarde afremmen of versnellen in tegengestelde richting.

Grafiek met de snelheid verticaal en de tijd horizontaal. De helling van de lijn geeft de versnelling en de oppervlakte onder de lijn geeft de afgelegde verplaatsing.

De versnelling waarmee een voorwerp in vrije val naar beneden beweegt, op aarde ongeveer 9,8 meter per seconde kwadraat. Bij verwaarlozing van luchtwrijving geldt deze waarde voor alle voorwerpen.

Een grootheid die de bewegingstoestand of vorm van een voorwerp kan veranderen, uitgedrukt in newton. Krachten hebben een grootte, een richting en een aangrijpingspunt en kun je met pijlen weergeven.

De som van alle krachten op een voorwerp, rekening houdend met hun richting. Alleen deze nettokracht bepaalt de verandering van de beweging volgens de tweede wet van Newton.

De aantrekkingskracht die de aarde op een voorwerp uitoefent, gelijk aan de massa maal de valversnelling. Ze grijpt aan in het zwaartepunt en wijst recht naar beneden.

De hoeveelheid materiaal in een voorwerp, in kilogram, en een maat voor de traagheid. De massa verandert niet met de plaats, anders dan het gewicht dat van de zwaartekracht afhangt.

De kracht die een voorwerp op zijn ondersteuning of ophanging uitoefent, in newton. Op aarde is het gewicht ongeveer de massa maal 9,8, maar in een lift of op de maan kan het verschillen.

Een kracht die de beweging tussen twee contactoppervlakken tegenwerkt en in de richting tegengesteld aan de beweging wijst. Ze hangt af van de aard van de oppervlakken en de normaalkracht.

De kracht die een oppervlak loodrecht op dat oppervlak op een voorwerp uitoefent. Op een horizontale vloer is ze bij evenwicht even groot als de zwaartekracht, maar op een helling niet.

De toestand waarin de resulterende kracht op een voorwerp nul is, zodat het in rust blijft of met constante snelheid blijft bewegen. Ook de som van de momenten moet dan nul zijn.

De draaiende werking van een kracht, berekend als kracht maal de loodrechte afstand tot het draaipunt, in newtonmeter. Een grotere arm maakt bij dezelfde kracht het moment groter.

Een voorwerp dat om een draaipunt kan draaien en waarmee je met een kleine kracht een grote kracht kunt uitoefenen. Bij evenwicht is de som van de momenten links gelijk aan die rechts.

Een voorwerp waarop de resulterende kracht nul is, blijft in rust of beweegt met constante snelheid in een rechte lijn. Deze wet beschrijft de traagheid van voorwerpen.

De resulterende kracht op een voorwerp is gelijk aan de massa maal de versnelling: F = m·a. Een grotere massa of een kleinere kracht geeft bij dezelfde situatie een kleinere versnelling.

De energie die een kracht aan een voorwerp overdraagt, berekend als de kracht maal de verplaatsing in de richting van die kracht, in joule. Staat de kracht loodrecht op de beweging, dan is de arbeid nul.

Het vermogen van een systeem om arbeid te verrichten of warmte af te staan, in joule. Energie kan van vorm veranderen maar gaat bij processen nooit verloren.

De energie die een voorwerp heeft door zijn beweging, gelijk aan de halve massa maal het kwadraat van de snelheid. Verdubbelt de snelheid, dan wordt deze energie vier keer zo groot.

De energie die een voorwerp heeft door zijn hoogte boven een gekozen nulniveau, gelijk aan massa maal valversnelling maal hoogte. Bij vallen wordt deze energie omgezet in bewegingsenergie.

Energie kan niet ontstaan of verdwijnen, alleen van vorm veranderen of worden overgedragen. Bij elke beweging is de som van alle energievormen voor en na gelijk, afgezien van warmteverlies.

De hoeveelheid energie die per seconde wordt omgezet of overgedragen, in watt. Je berekent het door de energie te delen door de tijd waarin die omzetting plaatsvindt.

De verhouding tussen de nuttig gebruikte energie en de toegevoerde energie, vaak in procenten. Een rendement onder de honderd procent betekent dat een deel als warmte verloren gaat.

De kracht die per oppervlakte-eenheid op een oppervlak werkt, in pascal. Een kleine oppervlakte bij dezelfde kracht geeft een grote druk, zoals bij een scherp mes.

De druk die een vloeistof door haar gewicht uitoefent op een punt in de vloeistof, gelijk aan dichtheid maal valversnelling maal diepte. De vorm van het vat maakt hierbij niet uit.

De massa per volume-eenheid van een stof, in kilogram per kubieke meter. Je berekent haar door de massa te delen door het volume en gebruikt haar bij drijven en zinken.

De opwaartse kracht die een vloeistof of gas op een ondergedompeld voorwerp uitoefent, gelijk aan het gewicht van de verplaatste vloeistof. Is deze kracht even groot als het gewicht, dan blijft het voorwerp drijven.

De tijd die één volledige trilling of golf duurt, in seconde. Je berekent haar als het omgekeerde van de frequentie en leest haar in een grafiek af tussen twee gelijke punten.

Het aantal trillingen of golven per seconde, in hertz. Een hogere frequentie betekent een kortere trillingstijd en bij geluid een hogere toon.

De afstand tussen twee opeenvolgende punten in dezelfde fase van een golf, bijvoorbeeld twee toppen, in meter. Samen met de frequentie bepaalt ze de golfsnelheid.

De snelheid waarmee een golf zich door een medium voortplant, gelijk aan de golflengte maal de frequentie. Bij geluid in lucht is ze ongeveer 340 meter per seconde.

Een longitudinale golf van verdichtingen en verdunningen in een medium, die het oor bereikt en daar een toonhoogte en sterkte veroorzaakt. Zonder medium, zoals in vacuüm, plant geluid zich niet voort.

De maximale uitwijking van een trillend voorwerp of een golf ten opzichte van de evenwichtsstand. Bij geluid bepaalt de amplitude hoe hard het geluid klinkt.

Het elektrische potentiaalverschil tussen twee punten, in volt, dat aangeeft hoeveel energie per lading wordt overgedragen. Je meet het met een voltmeter parallel over een onderdeel.

De hoeveelheid lading die per seconde door een doorsnede van een geleider stroomt, in ampère. Je meet haar met een ampèremeter die in serie in de stroomkring staat.

De mate waarin een onderdeel de stroom tegenhoudt, in ohm. Bij een vaste weerstand is de verhouding tussen spanning en stroomsterkte constant, mits de temperatuur gelijk blijft.

Voor een ohmse weerstand geldt dat de spanning gelijk is aan de stroomsterkte maal de weerstand: U = I·R. Verdubbelt de spanning, dan verdubbelt bij gelijke weerstand ook de stroom.

De energie die een elektrisch onderdeel per seconde omzet, berekend als spanning maal stroomsterkte. Het vermogen in watt bepaalt samen met de tijd het energieverbruik in joule of kilowattuur.

De tijd waarin de helft van de kernen van een radioactieve stof vervalt. Na twee halveringstijden is nog een kwart van de oorspronkelijke kernen over.

Het spontaan uitzenden van straling door een instabiele atoomkern, waarbij de kern verandert in een andere kern. Welke straling vrijkomt, hangt af van het soort verval.

Straling bestaande uit heliumkernen die bij verval vrijkomen. Ze dringt nauwelijks door materiaal heen en wordt al door een vel papier of enkele centimeters lucht tegengehouden.

Straling van snelle elektronen of positronen die bij verval uit de kern vrijkomen. Ze dringt verder door dan alfastraling en wordt door een paar millimeter aluminium tegengehouden.

Hoogenergetische elektromagnetische straling die bij verval uit een aangeslagen kern komt. Ze heeft geen lading, dringt diep door en wordt pas door dik lood of beton verzwakt.

Het aantal kernen dat per seconde vervalt in een radioactieve bron, in becquerel. De activiteit neemt net als het aantal kernen af met de halveringstijd.